I SA/Bd 337/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku S. W o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym W dniu 20 maja 2014 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, którego miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi 3.313,58 zł. Jako majątek strona wskazała mieszkanie o pow. 49 m². Skarżący oświadczył, że po opłaceniu rat kredytu, czynszu, gazu, energii, wody, ubezpieczenia i częściowej pomocy niepełnosprawnej córce, na życie i leki pozostaje ok. 1.102,80zł. Zarządzeniem z dnia 05 czerwca 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że w sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocne zarządzenie o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku PPF mija się z celem dalsze zbieranie dodatkowych danych. Ponadto skarżący dodał, że nie posiada samochodu, kont bankowych, oszczędności oraz nie otrzymuje pomocy od rodziny. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 17 lipca 2014r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "sprzeciw". W uzasadnieniu pisma strona wyjaśniła, że na odmowę przyznania prawa pomocy nie składa sprzeciwu, natomiast składa sprzeciw na brak odniesienia się do zwolnienia od kosztów sądowych, o które wniosła w l.p. "4" PPF w pierwszej pozycji. Skarżący wskazał na art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej p.p.s.a. i stwierdził, że skoro sprawa dotyczy bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ podatkowy w zakresie wykazania w PIT-37 9% zaliczki na ubezpieczenie społeczne, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zastosowanie środków w celu usunięcia naruszenia prawa we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, a zatem przyjąć należy, że został on wniesiony skutecznie. Powyższe oznacza natomiast utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo przez Sąd. Odnosząc się z kolei do twierdzenia skarżącego, że skoro sprawa dotyczy bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ podatkowy w zakresie wykazania w PIT-37 zaliczki na ubezpieczenie społeczne 9%, zastosowanie znajduje art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., stwierdzić należy, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jak wynika z akt sprawy, zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. odmawiającą uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 15 stycznia 2013r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...]r. określającą S.i K. W. należny podatek dochodowy od osób fizycznych za 2008r. w kwocie 2.784 zł. Zatem, wbrew twierdzeniu skarżącego, sprawa niniejsza nie dotyczy ubezpieczeń społecznych, ale zobowiązań podatkowych i nie jest objęta dyspozycją art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Przechodząc natomiast do kwestii prawa pomocy wskazać należy, że jak wynika z treści art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a., osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie: tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane zasadniczo względem osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest bowiem regułą, że strona powinna ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 200 p.p.s.a.). Strona musi więc wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika bez konieczności ponoszenia kosztów jego wynagrodzenia, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu, powinien przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżący występował już wcześniej do tut. Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, jednakże z uwagi na brak złożenia urzędowego formularza PPF, o który był wzywany, wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Wypełniony formularz PPF złożył dopiero w dniu 19 maja 2014r. (k. 77-78 akt sądowych), czyli dopiero po wydaniu przez Sąd postanowienia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. W niniejszej sprawie Sąd dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego miał na uwadze, że dochód miesięczny brutto w rodzinie skarżącego wynosi 3.313,58 zł. Jak wynika z oświadczenia strony wnioskującej, po opłaceniu m.in. czynszu mieszkaniowego, gazu, energii, wody, ubezpieczenia oraz udzieleniu pomocy córce niepełnosprawnej w stopniu znacznym na życie i lekarstwa pozostaje około 1.100 zł, co daje około 550 zł na osobę. Wprawdzie skarżący nie złożył dokumentów, o które był wezwany przez referendarza sądowego zgodnie z zarządzeniem z dnia 05 czerwca 2014r. (k. 104 akt administracyjnych), jednakże w piśmie z dnia 24 czerwca 2014r. oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, kont bankowych, samochodów oraz nie korzysta z pomocy rodziny (k. 115 akt sądowych). Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że skarżący ma [...] lata, jego żona [...], co wyklucza realną możliwość zarobkowania. Ponadto, Sąd dał wiarę, że skarżący wraz z małżonką pomagają córce, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zauważyć również trzeba, że co prawda w przedmiotowej sprawie wpis na obecnym etapie postępowania wynosi tylko 100 zł, jednakże przed tut. Sądem toczą się jeszcze 3 sprawy skarżącego, co oznacza, że koszty sądowe, które musiałby ponieść we wszystkich swoich sprawach wyniosłyby łącznie 400 zł. Biorąc pod uwagę okoliczności przedstawione w złożonym wniosku oraz oświadczeniu uznano, że uzasadnione jest przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.