I SA/Bd 355/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 października 2012 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zastosowania ulgi w podatku rolnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza na rzecz J. J. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. kwotę 500 (pięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy W. odmówił podatnikowi zastosowania ulgi w podatku rolnym polegającej na zaniechaniu poboru podatku za 2011 r. z tytułu szkód powstałych w wyniku klęski żywiołowej. W złożonym odwołaniu skarżący podniósł, że zalanie całego gospodarstwa rolnego zamieniło pole w bagienno-wodne trzęsawisko uniemożliwiając zebranie upraw dorodnego jęczmienia. Podatnik wyjaśnił, iż zalanie nastąpiło w związku z klęską powodzi spowodowanej intensywnymi opadami deszczu i spływającą wodą z sąsiednich pól, które są wyżej położone. Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja jest niedorzeczna i oderwana od rzeczywistości. W odwołaniu podatnik wskazał nazwiska osób, które pomagały budować urządzenia odwadniające i zarzucił organowi, że nie dokonał przesłuchania tych osób. Podniósł, iż zwracał się do Straży z K. i S., aby odwodniły grunty. Zarzucił, iż gmina nie ustaliła przyczyn zalewania jego gruntu, w związku z czym jest współsprawcą niszczenia mienia ukrywając sprawców zalewania. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ powołując się na art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969 ze zm.) wskazał, że aby można było udzielić podatnikowi podatku rolnego tzw. ulgi klęskowej, muszą jednocześnie zaistnieć dwie przesłanki: 1) musi wystąpić klęska żywiołowa, 2) klęska żywiołowa powinna spowodować istotne szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie. Dokonując wykładni pojęcia "klęski żywiołowej" organ oparł się na wykładni językowej wskazując, że za klęskę żywiołową w rozumieniu art. 13c ustawy o podatku rolnym uznane mogą zostać takie zdarzenia, które stanowiłyby konsekwencje zjawisk przyrodniczych (klimatycznych) odbiegających od przeciętnej normy, a o wystąpieniu tej klęski nie przesądza wprowadzenie stanu klęski żywiołowej. Ocenie winno zatem podlegać, czy zdarzenie przedstawione przez stronę może być uznane za klęskę żywiołową we wskazanym rozumieniu tego pojęcia. Organ nie kwestionował samego faktu zalania gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,55 ha. Zatem nie było potrzeby przesłuchiwania na wskazaną okoliczność świadków wskazanych przez skarżącego w odwołaniu. Zdaniem organu, przyczyna zalania wiąże się pośrednio z ukształtowaniem terenu, na którym położone jest gospodarstwo strony. Za klęskę żywiołową uznane mogą zostać natomiast jedynie takie zdarzenia, które stanowiłyby konsekwencje zjawisk przyrodniczych (klimatycznych) odbiegających od normy. W przypadku strony, przyczyna zalania gospodarstwa wiąże się również z innymi uwarunkowaniami, takimi, jak ukształtowanie terenu. W tej sytuacji nie można, według organu, dopatrzeć się znamion klęski żywiołowej. Dokonując oceny zjawiska przyrodniczego, na które powołuje się strona, organ zwrócił się o wydanie w tym zakresie opinii do instytucji zajmujących się badaniem tego typu zjawisk, tj. Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie oraz Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie. Uzyskane w tym trybie opinie nie potwierdziły, aby na terenie gospodarstwa podatnika wystąpiły zjawiska mogące być uznane za klęskę żywiołową. Organ zatem w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania stwierdził, że zjawisko przyrodnicze w postaci opadów, które doprowadziło do zalania gospodarstwa w 2010 r. nie miało charakteru klęski żywiołowej. W prowadzonym postępowaniu podatnik nie przedstawił dowodów, które umożliwiłyby uznanie, iż zalanie gospodarstwa nastąpiło na skutek klęski żywiołowej. Organ zatem przyjął, że nie zostały w sprawie spełnione przesłanki z art. 13c ustawy o podatku rolnym uprawniające do zaniechania poboru podatku za 2011 r. W skardze strona podniosła, że klęska żywiołowa jaką jest powódź związana jest z działalnością sił natury. Zaznaczyła, że powodzie są spowodowane wezbraniem wody w ciekach naturalnych i podniesieniem poziomu wód gruntowych, które są wynikiem ponadnormatywnych opadów w ciągu roku. W tym zakresie strona podała, że suma opadów rocznych w 2010 r. wyniosła przykładowo w T. 156 %, natomiast w P. 158 % normy. Skarżący wniósł o zaniechanie poboru podatku rolnego za 2011 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 12 maja 2011 r. J. J. wystąpił o zaniechanie poboru podatku rolnego za 2011 r. z uwagi na klęskę powodzi, spowodowanej intensywnymi opadami deszczu i spływającą wodą z sąsiednich pól. Woda ta zalała jego rolę i uniemożliwiła zebranie w 2010 r. uprawy dorodnego jęczmienia z gospodarstwa o powierzchni 5,55 ha położonego w S., gmina W.. Odmawiając skarżącemu ulgi w podatku rolnym w postaci zaniechania poboru podatku za 2011 r., samorządowe organy podatkowe powołały się na art. 13 c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (dalej u.r.). Przepis ten stanowi, że w razie wystąpienia klęski żywiołowej, która spowodowała istotne szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, przyznaje się podatnikom ulgi w podatku rolnym przez zaniechanie jego ustalania albo poboru w całości lub w części, w wysokości zależnej od rozmiarów strat spowodowanych klęską w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Przy przyznawaniu ulg i ustalaniu ich wysokości uwzględnia się wysokość otrzymanego odszkodowania z tytułu ubezpieczenia ustawowego (ust. 2). Ulgę przyznaje się za ten rok podatkowy, w którym klęska miała miejsce; jeżeli klęska miała miejsce po zapłaceniu podatku za dany rok, ulgę stosuje się w następnym roku podatkowym (ust. 3). Z treści powołanego przepisu wynika, że zastosowanie przedmiotowej ulgi wymaga spełnienia łącznie następujących przesłanek: 1) wystąpienia klęski żywiołowej, 2) spowodowania przez nią istotnych szkód w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie. Przyznanie omawianej ulgi nie ma charakteru uznaniowego, a zatem w przypadku wystąpienie powyższych okoliczności, organ jest zobowiązany udzielić tę ulgę. Zasadniczy spór między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy powódź, która wystąpiła w gospodarstwie skarżącego w 2010 r. była klęską żywiołową w rozumieniu art. 13c u.r. Posługując się pojęciem "klęski żywiołowej" omawiana ustawa podatkowa pojęcia tego bliżej nie precyzuje. W takiej sytuacji, w pierwszej kolejności, konieczne jest ustalenie znaczenia tego pojęcia na podstawie wykładni językowej. Jest ona nie tylko punktem wyjścia wykładni prawa, ale także zakreśla jej granice. W języku potocznym pod pojęciem "żywiołu" rozumie się m.in. "siły przyrody i ich przejaw" (Słownika Języka Polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1981, tom III str. 1101), natomiast pod pojęciem "klęski" – m.in. "niepowodzenie, wielkie nieszczęście, wielkie zniszczenie" (Słownika Języka Polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1978, tom I str. 931). Tak więc, w języku polskim przez klęskę żywiołową rozumie się wielkie zniszczenie, niepowodzenie czy nieszczęście, które jest skutkiem działania sił przyrody. Pojęciem klęski żywiołowej ustawodawca posługuje się także w innych, poza ustawą o podatku rolnym, aktach prawnych. I tak, w dekrecie z dnia 23 kwietnia 1953 r. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych (Dz. U. Nr 23, poz. 93 ze zm.) przez klęskę żywiołową rozumie on wszelkiego rodzaju zdarzenia żywiołowe zagrażające bezpieczeństwu życia lub mienia większej ilości osób albo też mogące wywołać poważne zakłócenia gospodarki narodowej, w szczególności w komunikacji miejskiej na skutek nadmiernych opadów śnieżnych, dla zwalczania których to zdarzeń konieczna jest zorganizowana akcja społeczna (art. 1 ust. 1). Z kolei, w ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558 ze zm.), pod pojęciem klęski żywiołowej ustawodawca rozumie "katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem", natomiast pod pojęciem katastrofy naturalnej - "zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu". Porównując obie wyżej przedstawione normatywnych definicje klęski żywiołowej należy stwierdzić, że cechą charakteryzującą określone zdarzenie jako klęskę żywiołową jest nie tylko wystąpienie określonych, o szerokich rozmiarach, skutków groźnych dla życia i mienia ludzkiego lub dla środowiska, ale również to, że dla zwalczanie tych skutków czy udzielenia ofiarom pomocy i ochrony konieczne jest zastosowanie nadzwyczajnych środków w ramach zorganizowanej pomocy społecznej przy współdziałaniu organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji. Jednak mając na uwadze podstawowe reguły wykładni prawa, należy przede wszystkim kierować się potocznym znaczeniem pojęcia "klęska żywiołowa", użytego w art. 13c u.p.r. Znaczenie potoczne analizowanego terminu nie jest przeciwstawne definicjom zawartym we wskazanych aktach prawnych. Wskazać należy, że w wyroku z dnia 15 października 2008 r., II FSK 1154/07 NSA stwierdził, że nie można za klęskę żywiołową uznać lokalnej powodzi, która nie spowodowała powszechnego zagrożenia dla ziemiopłodów, inwentarza żywego i martwego na danym terenie i nie spowodowała konieczności zastosowania nadzwyczajnych środków w celu zapobieżenia skutkom powodzi. Ocena, czy dane zjawisko stanowi klęskę żywiołową może wymagać wiadomości specjalnych, tj. zasięgnięcia opinii wyspecjalizowanych instytucji. Na przykład w wyroku z dnia 13 lutego 1997 r., SA/Po 509/96 NSA stwierdził, że właściwym do stwierdzenia, czy w określonej miejscowości wystąpiła klęska żywiołowa wydaje się być przede wszystkim Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. W rozpatrywanej sprawie organ podatkowy zwrócił się do Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie o wydanie stosownej opinii. W piśmie z dnia [...] Instytut poinformował, że nie prowadzi pomiarów meteorologicznych na terenie gminy W.. Wskazał natomiast, że roczna suma opadów za 2010 r. w T. i P. wynosiła odpowiednio 158 % i 156% normy wieloletniej. W sprawie wypowiedział się także Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie. Z pisma tej instytucji z dnia [...] wynika, że miejscowość S. jest położona między rzeką L. a rzeką Z.. Według Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej powyższa miejscowość nie znajduje się na obszarze narażonym na niebezpieczeństwo powodzi przez rzekę W., Z. oraz L.. W oparciu o opinie wydane przez powyższe instytucje, organ odwoławczy wysnuł wniosek, że w gospodarstwie skarżącego nie wystąpiły zjawiska mogące być uznane za klęskę żywiołową. Należy jednak zauważyć, że Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie stwierdził jedynie, że miejscowość S. nie jest narażona na niebezpieczeństwo powodzi wskutek wylania rzeki W., Z. oraz L.. W toku postępowania podatkowego skarżący nie utrzymywał jednak, że powódź jest następstwem wylania tych rzek, tylko bardzo intensywnych opadów atmosferycznych. Organ nie wyjaśnił też, czy zjawisko zalewania gruntów należących do skarżącego jest zjawiskiem powszechnym. W skardze strona podnosi, że w normalnych warunkach, przy opadach zbliżonych do normy wieloletniej grunty nie są pokryte wodą. Z odwołania z dnia [...] wynika, że klęska powodzi w gospodarstwie spowodowana była wyjątkowo intensywnymi opadami deszczu. Z kolei w piśmie z dnia [...] skarżący stwierdził, że im mniejsze opady, tym większe zalanie wodą. Organ ustali, jak jest w rzeczywistości. Organ rozważy, czy w przypadku częstotliwości występowania tego zjawiska, nawet przy niezbyt intensywnych opadach atmosferycznych, powódź w gospodarstwie skarżącego w 2010 r. można uznać za klęskę żywiołową. Ponadto z akt sprawy wynika, że w związku z powodziami w 2010 r. Rada Ministrów w dniu 1 czerwca 2010 r. podjęła uchwalę nr 87/2010, w oparciu o którą ustanowiony został program pomocy dla rodzin rolniczych w gospodarstwach, w których powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. W związku z tym w terminie do dnia 30 września 2010 r. Gminne i Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej przyjmowały od poszkodowanych rolników wnioski o przyznanie zasiłku celowego. Z decyzji organu pierwszej instancji wynika też, że Wojewoda K. powołał komisję szacującą starty powstałe w uprawach rolnych. Dla każdego gospodarstwa sporządzany był protokół szacowania strat powstałych w wyniku powodzi. Powyższe świadczy o tym, że powódź w 2010 r. nie miała charakteru lokalnego, a zwalczanie jej skutków wymagało zastosowania szczególnych środków oraz współdziałania różnych organów państwowych i instytucji. Dokonując ponownej oceny, czy powódź w gospodarstwie rolnym skarżącego stanowiła klęskę żywiołową, organ podatkowy weźmie pod uwagę powyższe okoliczności. Jednocześnie podnoszona przez organ pierwszej instancji okoliczność, że skarżący nie złożył stosownego wniosku o przeprowadzenie przez komisję szacowania strat w swoim gospodarstwie nie może mieć przesądzającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Klęska żywiołowa jest bowiem zjawiskiem obiektywnym i nie zależy od podjętych przez rolnika działań, w tym przypadku złożenia odpowiedniego wniosku. Sąd zauważa też, że położenie gospodarstwa skarżącego poniżej innych gospodarstw, nie stoi na przeszkodzie uznaniu powodzi w takim gospodarstwie za klęskę żywiołową. Przeciwne stanowisko prezentowane przez organ odwoławczy oznaczałoby, że tylko w gospodarstwach wyżej położonych powódź będąca wynikiem niespotykanych, ponadnormatywnych opadów, stanowiłaby klęskę. Natomiast w niżej położonych gospodarstwach klęska już by nie wystąpiła, ponieważ powódź byłaby wynikiem spływania wody deszczowej z wyżej położonych gospodarstw. Sąd nie przesądza, czy skarżący ma rację, czy jej nie ma, stwierdza natomiast, że organ podatkowy naruszył przepisy postępowania podatkowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy nie podjął zatem wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy. W konsekwencji wnioski wyciągnięte przez organ przekraczają granice swobodnej oceny dowodów. Mając powyższe uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. D. Dudra U. Wiśniewska L. Kleczkowski