I SA/Bd 358/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz pełnomocnika skarżącego, adwokata S. M. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu I SA/Bd 358/11 UZASADNIENIE Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku J. S.na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B.. Zdaniem organu zostały one doręczone stronie w dniu 14 kwietnia 2008r. Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 24 listopada 2010r. dokonał zajęcia nadpłaty przysługującej J.S. w podatku dochodowym za 2004 rok. Zobowiązany pismem z dnia 15 grudnia 2010r. złożył skargę na powyższą czynność egzekucyjną. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] oddalił skargę. Złożone zażalenie nie zostało do dnia wydania zaskarżonego postanowienia rozstrzygnięte przez organ odwoławczy. Ponadto pismem z dnia 15 grudnia 2010r. J.S. złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, podnosząc zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, brak uprzedniego doręczenia upomnienia, brak doręczenia tytułów wykonawczych, niezgodność zawiadomienia o zajęciu nadpłaty w podatku dochodowym za 2004r. ze wzorem określonym w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz nieprzedstawienie zobowiązanemu podstawy prawnej egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B.odmówił uznania podniesionych zarzutów z uwagi na uchybienie ustawowemu terminowi do ich wniesienia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. S. złożył zażalenie podnosząc, że organ błędnie przyjął, iż zarzuty zostały zgłoszone po terminie i bezpodstawnie uchylił się od ich rozpoznania. Strona podniosła, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych środków do życia, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie zostało mu także przyznane świadczenie przedemerytalne. Dodatkowo jest osobą schorowaną, wymagającą dalszego leczenia, na które nie posiada środków finansowych. Dodatkowo J. S. wniósł o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w czasie rozpoznawania zażalenia oraz o wstrzymanie wykonalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że instytucja zarzutów sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej jest środkiem mającym na celu zapewnienie prawidłowości podejmowanego postępowania i w związku z tym przysługuje wyłącznie w początkowej fazie postępowania. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w art. 27 § 1 pkt 9 wskazuje na krótki, 7-dniowy termin na złożenie zarzutów. Termin ten liczony jest od dnia doręczenia tytułu wykonawczego i ma on charakter zawity, co oznacza, iż wniesienie zarzutów po jego upływie nie wywołuje skutków prawnych. Organ podał, że w przedmiotowej sprawie tytuły wykonawcze zostały doręczone J. S. w dniu 14 kwietnia 2008r., natomiast zarzuty wniósł on pismem z dnia 15 grudnia 2010r. Tym samym zostały one wniesione bez zachowania ustawowego terminu, w związku z czym organ I instancji nie poddał ich merytorycznej ocenie. Odnosząc się do wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zażalenia oraz wniosku o wstrzymanie wykonalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, Dyrektor Izby Skarbowej nie stwierdził wystąpienia przesłanek uzasadniających pozytywne rozpatrzenie powyższych pism. Wskazał, że również zobowiązany nie przedstawił żadnych okoliczności przemawiających za takim postępowaniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji, zarzucając postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej błędne nie uwzględnienie zażalenia oraz zawartych w nim zarzutów. Skarżący podniósł, iż organy obu instancji błędnie przyjęły, że zarzuty zostały wniesione po terminie, a tym samym, że istnieją podstawy do odmowy ich uznania. Jego zdaniem organ I instancji bezpodstawnie uchylił się od rozpoznania zarzutów z dnia 15 grudnia 2010 r. Strona ponownie przedstawiła te zarzuty. W tym kontekście powołała się na zastosowanie przez organ I instancji zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego z uwagi na ciężką sytuację rodzinną i majątkową zobowiązanego. Wskazała ponadto na brak doręczenia upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów egzekucyjnych oraz brak doręczenia tytułów egzekucyjnych przed doręczeniem zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Podniosła ponadto, że zawiadomienie organu egzekucyjnego z dnia 4 października 2010 r. o zajęciu prawa majątkowego nie spełnia wymogów określonych prawem. Jej zdaniem organ posłużył się niewłaściwym drukiem zawiadomienia o zajęciu, w którym brak jest stosownego pouczenia znajdującego się na drugiej stronie wzoru określonego w załączniku do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2001 r., Nr 137, poz. 1541 ze zm. ). Dodatkowo zdaniem skarżącego zobowiązanemu nie została przedstawiona podstawa prawna egzekucji administracyjnej, tj. decyzja administracyjna lub stosowny przepis prawa. Uzasadniając wniesienie skargi J.S. powołał się na swoją trudną sytuację rodzinną i majątkową. Podał, że nie posiada środków do życia, samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest osobą schorowaną. W związku z pogarszającym się stanem zdrowia nie stać go na leczenie. Wyjaśnił, że wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego został przez ZUS rozpatrzony negatywnie. Zaś odwołanie od tej decyzji nie zostało jeszcze rozpoznane. Skarżący podał, że ze względu na fakt, iż nie jest w stanie zaspakajać swoich podstawowych potrzeb życiowych, wystąpił do Wójta Gminy B. o przyznanie zasiłku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie procesowym z dnia 4 października 2011r. wyznaczony w sprawie z urzędu pełnomocnik skarżącego rozszerzył zarzuty skargi. Jego zdaniem organy obu instancji wydając skarżone akty administracyjne naruszyły przepisy procedury administracyjnej, nie uwzględniając okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a odnoszących się co do jego stanu zdrowia i możliwości dostrzeżenia pouczenia zawartego w piśmie doręczonym skarżącemu w dniu 14 kwietnia 2008 r. Skarżący nie jest w stanie potwierdzić czy przedmiotowe pismo zawierało stosowne pouczenie o możliwości złożenia zarzutów. A jeżeli takie pouczenie było to skarżący nie mógł go dostrzec, gdyż ma bardzo słaby wzrok i korzysta z pomocy innych osób, aby odczytać pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, bowiem analizując ustalenia faktyczne oraz powołaną podstawę prawną zaskarżonego postanowienia, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością jego uchylenia. Spór sprowadza się do ustalenia, czy sformułowane przez skarżącego w piśmie z dnia 15 grudnia 2010r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały złożone w terminie przewidzianym dla tej instytucji w przepisach prawa. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru, przy czym w myśl § 5 tego artykułu wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Art. 27 § 1 u.p.e.a. określa wymogi formalne tytułu wykonawczego, stanowiąc w pkt 9, że w tytule tym zawarte jest m.in. pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższego przepisu wynika, że możliwość wniesienia zarzutów przez zobowiązanego ograniczona została do 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w publikacjach zajmujących się tą tematyką przedstawicieli doktryny, gdzie podkreśla się, że z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wynika, że tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Pouczenie to jest skuteczne w dniu doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, w związku z czym od tego dnia liczy się upływ terminu do zgłoszenia organowi ezekucyjnemu zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 444/07, Lex nr 521760, wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 246/09, Lex nr 555012, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 lipca 2010r., sygn. akt I SA/Sz 216/10, Lex nr 673537, R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995, s. 63, Dariusz Jankowiak, Komentarz do art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wrocław 2008, wyd. V, s. 376). W literaturze przedmiotu zaznacza się również, że zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nawet jeszcze wcześniej w ramach postępowania zabezpieczającego (postanowienie o zabezpieczeniu – art. 166b u.p.e.a.), nie zaś w jego toku. Z tego też względu w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że zarzuty nie mogą być nawet uzupełniane w terminie późniejszym, np. w skardze do sądu administracyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2322/10). Powyższe nie przekreśla możliwości ingerowania przez zobowiązanego w tok postępowania egzekucyjnego, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 33 u.p.e.a. Ustawa przewiduje bowiem szereg innych środków służących podjęciu przez niego obrony m.in. skargę na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.) czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.). W świetle powyższego, bez wątpienia wniesienie zarzutów po upływie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego jest bezskuteczne. Termin do wniesienia zarzutu jest terminem procesowym zawitym, którego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba że zobowiązany wniesie o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jeśli zaś, pomimo uchybienia terminu organ egzekucyjny i wierzyciel prowadzą merytoryczne postępowanie odnośnie zarzutu, to naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionego zarzutu (patrz wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1994 r., sygn. akt SA/Wr 1463/93, z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 712/99, R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1995, s. 63). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w ocenie Sądu skarżący został pouczony w tytułach wykonawczych o przysługującym mu prawie do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni stosownie do przepisu art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.. Odpis tytułu wykonawczego został mu doręczony w dniu 14 kwietnia 2008r. (dokumenty nr 1 -8 akt adm.). Tytuły wykonawcze na stronie drugiej zawierają pouczenie o przysługującym zobowiązanemu prawie wniesienia zarzutów – w terminie 7 dni – ze wskazaniem, co może być podstawą zarzutów. Wprawdzie odbiór przedmiotowych tytułów wykonawczych nie został przez skarżącego potwierdzony podpisem w polu 70 - czytelny podpis otrzymującego, jednak widnieje tam adnotacja pracownika organu o odmowie przez zobowiązanego podpisania tych dokumentów. W tym miejscu wskazać należy, że przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. dla skuteczności wszczęcia egzekucji administracyjnej wymaga "doręczenia" odpisu tytułu wykonawczego. Ustawodawca w żaden sposób nie określił tu sposobu doręczenia. Oznacza to, że zgodnie z art. 18 tejże ustawy do doręczeń tych będą miały zastosowanie przepisy k.p.a. Zgodnie z art. 39 tej ustawy organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby, lub organy. Każdy z tych sposobów doręczenia może być zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym, także do doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Brak jest jakichkolwiek podstaw do rozgraniczenia pojęć "przesłanie" pisma i jego "doręczenia". "Przesłanie" jest jednym ze sposobów doręczenia. W każdym przypadku, gdy ustawodawca posługuje się pojęciem "doręczenie", obejmuje ono także przesłanie pisma za pośrednictwem poczty. Przepis art. 47 § 1 k.p.a. stanowi, że jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub inny organ albo w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją włącza się do akt sprawy. W takim przypadku uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata (§ 2). Należy zaakcentować, że przepis ten nie odnosi się wyłącznie do pism przesyłanych przez pocztę. Wyraźnie wskazano tu na przesyłanie pism "w inny sposób". Zdaniem Sądu przesłanie pisma, jak zresztą każdej innej informacji, czy też wiadomości może być dokonane również za pośrednictwem osoby – posłańca, kuriera itp. W postępowaniu administracyjnym, a także egzekucyjnym przewidziano doręczanie (a zatem i przesyłanie) pism za pośrednictwem pracowników organu. Powyższe oznacza, że skutki odmowy pokwitowania przyjęcia pisma przez J.S. należy oceniać w oparciu o art. 47 § 2 k.p.a. Ustanowiona w tym przepisie fikcja prawna doręczenia pisma w dacie odmowy jego przyjęcia przez adresata będzie miała zastosowanie w każdym przypadku, gdy adresat ten odmówi przyjęcia pisma, bez względu na sposób jego doręczenia. Warunkiem będzie tu prawidłowe udokumentowanie faktu odmowy. Mając na uwadze powyższe rozważania wskazać należy, iż w niniejszej sprawie pracownik organu egzekucyjnego sporządził na tytułach wykonawczych w dniu doręczenia w polu przeznaczonym na podpis odbiorcy adnotację o odmowie złożenia przez niego podpisu w dniu 14 kwietnia 2008r. W orzecznictwie przyjmuje się, że adresat pisma nie może przez odmowę jego przyjęcia uchylić się od skutków prawnych doręczenia (por. wyrok NSA z dnia 29 października 2004 r. sygn. akt III SA 3051/03, LEX nr 164438). Jednocześnie potwierdzeniem, że skarżący otrzymał będące podstawą prowadzonej egzekucji tytuły wykonawcze jest fakt, iż odmawiając pokwitowania ich odbioru własnym podpisem jednocześnie wziął czynny udział w sporządzeniu przez pracownika organu egzekucyjnego "Protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego" z dnia 14 kwietnia 2008r., którą to czynność potwierdził własnoręcznym podpisem ( dokument nr 9 akt administracyjnych). W związku z powyższym należało przyjąć, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B. nastąpiło w dniu 14 kwietnia 2008r. Od tego też dnia rozpoczął swój bieg siedmiodniowy termin do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. W konsekwencji należy przyjąć, że termin do wniesienia zarzutów w trybie art. 33 u.p.e.a. upłynął ostatecznie w dniu 21 kwietnia 2008r. A zatem składając osobiście w dniu 16 grudnia 2010r. w Izbie Skarbowej w B. pismo zawierające zarzuty skarżący uczynił to z uchybieniem ustawowego terminu, a organ egzekucyjny stwierdzając, że zarzuty zostały złożone po terminie, w uzasadnieniu swego stanowiska prawidłowo wskazał na tę okoliczność. Ponadto kwestionując fakt złożenia zarzutów po terminie skarżący ani w skardze, ani w piśmie procesowym złożonym przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika, ani na wcześniejszych etapach postępowania administracyjnego nie kwestionował w zasadzie odbioru przedmiotowych tytułów wykonawczych ale podnosił, że doręczone mu pisma nie zawierały stosownych pouczeń o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, albo że jeżeli takie pouczenia zawierały były one wydrukowane małym drukiem, a on ze względu na wadę wzroku nie mógł ich odczytać. Przy ocenie zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania postanowienia, nie mogły mieć żadnego znaczenia zarzuty podnoszone przez stronę w skardze i w toku postępowania, a dotyczące okoliczności związanych z postępowaniem egzekucyjnym czy też trudną sytuacją rodzinną i majątkową skarżącego. Z uwagi bowiem na istotę sprawy – ustalenie czy zgłoszony środek prawny został złożony w terminie – brak było podstaw do rozpoznania zawartej w nim argumentacji. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że bezzasadne były wszystkie zarzuty podnoszone w skardze przeciwko zaskarżonemu postanowieniu i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 205 § 2, art. 250 cyt. ustawy, w zw. z § 18 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Finansów z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.