I SA/Bd 370/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz(spr.) Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant N.N. po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia 1. umorzyć postępowanie w sprawie, 2. zasądzić od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy ) na rzecz pełnomocnika radcy prawnego V. W. – W. kwotę 295,20 ( dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Bd 370/12 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Dyrektora Skarbowej z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...]. W dniu [...] stycznia 2012 r. skarżący wniósł także o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] listopada 2011r. na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej jako O.p. Dyrektor Izby Skarbowej w B. rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji uznał, że w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. obligująca organ do zawieszenia postępowania. Stwierdzono, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyniku postępowania sądowego, a prawomocne orzeczenie sądowe podjęte w tej sprawie stanowić będzie podstawę rozstrzygnięcia w zawieszonym postępowaniu. Wobec powyższego, postanowieniem z [...] stycznia 2012 r. Nr [...] zawiesił postępowanie z wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] listopada 2011r. Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie, w którym wniosła o wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia zawieszającego postępowanie i prawidłowe zastosowanie art. 247 §1 pkt 3 O.p. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W motywach rozstrzygnięcia organ stwierdził, że stanowisko strony, iż w sprawie błędnie zastosowano art. 201 § 1 pkt 2 O.p. należy uznać za niezasadne. Organ wskazał, że instytucję zawieszenia postępowania uregulowano w art. 201 O.p. Zgodnie zaś z § 1 tego przepisu organ podatkowy zawiesza postępowanie w przypadku wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w przywołanej normie prawnej. Wystąpienie w toku postępowania podatkowego jakiejkolwiek z nich powoduje, że jego dalsze prowadzenie jest niemożliwe lub niecelowe. Podał, że jedną z przesłanek obligatoryjnego zawieszenia postępowania podatkowego jest wystąpienie w sprawie przesłanki określonej w art. 201 § 1 pkt 2 O.p., tj. sytuacji, w której rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W tym przypadku przeszkoda w prowadzeniu postępowania podatkowego polega na tym, że rozpatrzenie sprawy podatkowej i wydanie decyzji (postanowienia) jest uwarunkowane uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego należącego do kompetencji sądu. Zagadnieniem wstępnym jest przy tym zagadnienie, które nie było wcześniej prawomocnie rozstrzygnięte. O rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego można mówić dopiero po wydaniu decyzji ostatecznej lub prawomocnego wyroku przez organ lub sąd kompetentny do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. Pomiędzy zagadnieniem wstępnym, a rozstrzygnięciem sprawy musi istnieć związek przyczynowy, wystąpienie zagadnienia wstępnego powinno ujawnić się w toku postępowania, a jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu. Organ odwoławczy podał, że przesłanką do zawieszenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] było jednoczesne jej zaskarżenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 5/12 umorzył postępowanie, jednakże jest ono nieprawomocne. Wniesienie przez stronę w dniu [...] grudnia 2011 r. skargi do Sądu na powołaną decyzję, oznaczało poddanie kontroli sądowej m.in. kwestii naruszenia przez organ podatkowy prawa z uwagi na odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności nieostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, która to kwestia była także podstawą wskazaną przez stronę we wniosku z dnia [...] stycznia 2012 r. o stwierdzenie nieważności decyzji. Organ II instancji podał, że równolegle wszczęte zostały przez stronę dwa odrębne postępowania dotyczące tej samej kwestii, tj. zasadności odmowy wszczęcia postępowania przez organ podatkowy. Dalej wskazał, że zagadnienie to jest elementem łączącym te dwa postępowania. W toczącym się postępowaniu sądowym rozstrzygnięta ma być kwestia wstępna mająca znaczenie dla postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Od prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego zależy wynik zawieszonego postępowania nadzwyczajnego. Niezawieszenie postępowania w niniejszej sprawie spowodowałoby - zdaniem organu - wadliwość decyzji podjętej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Z wymienionych względów, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, stwierdzając wystąpienie zagadnienia wstępnego w postępowaniu zainicjowanym przez stronę, zobligowany był zawiesić z urzędu postępowanie z uwagi na wystąpienie przesłanki wskazanej w art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Zdaniem organu, nie można było w tej sytuacji kontynuować postępowania wszczętego wnioskiem z dnia [...] stycznia 2012 r., gdyż byłoby to sprzeczne z przepisami prawa proceduralnego. Zawieszenie postępowania nie rozstrzygnęło przy tym meritum sprawy wszczętej przez stronę, lecz spowodowało odsunięcie jej zakończenia w czasie. Nie zgadzając się z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej, J. K. zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie rozstrzygnięcia go poprzedzającego. Zdaniem skarżącego, orzeczenia te wydano bez podstawy prawnej, gdyż nie ma przepisu obligującego organ podatkowy do zawieszenia postępowania z uwagi na jednoczesne zaskarżenie rozstrzygnięcia do sądu i złożenie wniosku o stwierdzenie jego nieważności. Podał, że zastosowany w niniejszej sprawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. odnosi się do innego stanu faktycznego. Skarżący uważa, że wniesienie skargi do Sądu na rozstrzygnięcie organu podatkowego nie stanowi przeszkody do prowadzenia nadzwyczajnego postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności. W ocenie skarżącego, przepisy nie zabraniają w takiej sytuacji kontynuowania trybu nadzwyczajnego zmierzającego do samodzielnego zbadania, czy skarżone rozstrzygnięcie organu podatkowego posiada wady kwalifikowane wskazane w art. 247 § 1 pkt 2 i 3 O.p. Wywiódł, że w tym przypadku ustawowe umocowanie organu podatkowego i sądu do samodzielnego rozstrzygnięcia tej samej kwestii jest zaprzeczeniem sytuacji przewidzianej w art. 201 § 1 pkt 2 O.p., gdzie kwestię będącą zagadnieniem wstępnym z inicjatywy organu podatkowego będącego niewłaściwym w sprawie rozstrzyga inny organ lub sąd. Zagadnienie to nie powstaje natomiast, gdy podatnik jednocześnie zaskarży rozstrzygnięcie organu podatkowego do sądu i wystąpi o stwierdzenie jego nieważności. Zdaniem skarżącego, stanowisko prezentowane przez Dyrektora Izby Skarbowej umożliwiające zawieszenie postępowania nie tylko nie opiera się na przepisach, ale również jest niezgodne z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej. W ocenie skarżącego odrębne wydanie rozstrzygnięć przez sąd i organ podatkowy w tej samej kwestii zwiększa szansę podatnika na uzyskanie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem. Dyrektor Izby Skarbowej w B. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Pismem procesowym z dnia [...] sierpnia 2012 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał zarzuty i stanowisko zawarte w skardze. Zakwestionował pogląd, że w sprawie wystąpiło zagadnienie prawne w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Na poparcie swojego stanowiska w zakresie pojęcia zagadnienia prawnego powołał się na orzecznictwo NSA i poglądy doktryny. Zdaniem strony skarżącej przepisy art. 56 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej: p.p.s.a., dopuszczają wszczęcie dwóch postępowań, tj. sądowego i administracyjnego. W ocenie skarżącego nie ma znaczenia, które postępowanie jest wszczęte wcześniej. Są to dwa odrębne postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia uznał, że zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym postępowanie w sprawie zawieszenia postępowania stało się bezprzedmiotowe. Stosownie do tego przepisu sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i 2 tego przepisu, stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania polega na jego przerwaniu, uchyleniu wszystkich dokonanych w nim czynności oraz orzeczenie o dalszym jego nieprowadzeniu. Powodem umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Dwa zdarzenia powodujące bezprzedmiotowość postępowania zostały expressis verbis (pkt 1 i 2) wymienione w treści powołanego przepisu art. 161 § 1 p.p.s.a. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać również z innych powodów (art. 161 § 1 pkt 3). Istotne jest, że przyczyną umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego może być jedynie zdarzenie zaszłe w toku postępowania tzn. takie, które nie istniało przed jego wszczęciem, a wystąpiło dopiero w toku rozpoznawania skargi. O bezprzedmiotowości postępowania w rozpoznawanej sprawie zdecydowało podjęcie postępowania przez Dyrektora Izby Skarbowej w B. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. (k. nr 56) organ podjął postępowanie po uzyskaniu informacji o prawomocności postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 stycznia 2012r. sygn. akt ISA/Bd 5/12 (d.: k. nr 52-53). Wydanie postanowienia o podjęciu postępowania oznacza zlikwidowanie stanu prawnego wykreowanego postanowieniem o zawieszeniu postępowania, co w konsekwencji powoduje, że przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia. Warto w tym miejscu przywołać pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 listopada 2009r. sygn. akt II FSK 1014/08, w którym stwierdzono, że podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego stanowi "inną przyczynę" bezprzedmiotowości postępowania sądowego w sprawie ze skargi na postanowienie zawieszające postępowanie administracyjne, w ujęciu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy bowiem zwrócić uwagę na konsekwencje uwzględnienia skargi na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. W takim przypadku Sąd wojewódzki co do zasady uchyla zaskarżone postanowienie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W ściśle określonych przypadkach może również stwierdzić jego nieważność (zob. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy oraz przepisy procesowe, do których tenże odsyła). (...). Analogicznie jest w przypadku uwzględnienia skargi na postanowienie (w przedmiocie zawieszenia) przez organ w trybie autokontroli, może on bowiem - działając na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. - wydać jedynie do dnia rozpoczęcia rozprawy postanowienie "uwzględniające skargę w całości", a więc zgodne z wnioskiem skargi. Rezultatem tych działań, w razie zaskarżenia postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego, jest więc co do zasady kontynuowanie uprzednio zawieszonego postępowania (najwcześniej od daty uchylenia postanowienia w tym przedmiocie przez sąd, czy organ). Taki sam efekt wywołuje wydanie przez organ postanowienia o podjęciu postępowania. W sytuacji zatem podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego przez organ po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na postanowienie zawieszające to postępowanie, proces zainicjowany tą skargą staje się bezprzedmiotowy. Kontrola sądowoadministracyjna ma bowiem prowadzić do przywrócenia stanu zgodnego z prawem, co w przypadku niezasadnego zawieszenia postępowania administracyjnego oznacza kontynuację tego postępowania. Jeżeli więc organ sam doprowadzi do tego stanu rzeczy (poprzez podjęcie postępowania), to przestaje istnieć przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej. Postanowienie podejmujące postępowanie niweczy bowiem (podobnie jak orzeczenie sądowe) skutki postanowienia o jego zawieszeniu. Sąd w tut. składzie powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni podziela. Podobne stanowisko zostało zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 23 marca 2004r. w sprawie sygn. akt II SA/Wr 1460/03. Reasumując należy stwierdzić, że podjęcie zawieszonego postępowania przez organ przed rozpatrzeniem skargi przez Sąd spowodowało zaistnienie stanu żądanego przez stronę. Uwzględnienie skargi nie stworzyłoby stanu, w którym mogłoby być podjęte postępowanie ponownie, bowiem zostało ono już podjęte. W tym stanie sprawy orzeczono jak w sentencji (pkt 1) na podstawie art.161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a., § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) oraz § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1349 ze zm.), czyli 240 zł (koszty pomocy) plus 55, 20 zł (VAT). H. Adamczewska-Wasilewicz I. Najda-Ossowska E. Kruppik-Świetlicka