II FSK 1014/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Edyta Anyżewska (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Arkadiusz Cudak, , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 1220/07 w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie restrukturyzacji zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1997-2000 postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1220/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie w sprawie ze skargi A. G. Sąd zauważył, że skarga strony dotyczyła postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 sierpnia 2007 r., utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] zawieszające postępowanie w sprawie restrukturyzacji zaległości podatkowych skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych. Na rozprawie w dniu 15 lutego 2008 r. strony zgodnie przyznały, że w dniu 16 stycznia 2008 r. w/w postępowanie restrukturyzacyjne zostało podjęte. Do akt sprawy dołączono kserokopię postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 16 stycznia 2008 r. w tym przedmiocie. W tym stanie rzeczy Sąd wojewódzki uznał, że postępowanie sądowe ze skargi strony stało się z innych przyczyn bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Wydanie bowiem przez organ postanowienia o podjęciu postępowania restrukturyzacyjnego oznacza zlikwidowanie stanu prawnego wykreowanego postanowieniem o zawieszeniu tegoż postępowania, co w konsekwencji powoduje, że przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia. W skardze kasacyjnej od w/w postanowienia zgłoszono wniosek o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, zarzucając naruszenie art. 2 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2, a także art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W motywach środka odwoławczego skarżący podniósł, że postanowienie organu odwoławczego, utrzymujące w mocy orzeczenie organu niższego stopnia w przedmiocie zawieszenia postępowania, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego (w związku z treścią art. 2 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Orzeczenie to nie zostało usunięte z obrotu prawnego, a tym samym sprawa sądowoadministracyjna, wszczęta skargą na nie, nie przestała istnieć. Nie można się też zgodzić z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że wykreowany przez przedmiotowe postanowienie stan prawny został "zlikwidowany" poprzez wydanie postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania, bowiem okres zawieszenia pomiędzy postanowieniem o zawieszeniu a postanowieniem o podjęciu nadal istnieje i w tym okresie postępowanie było legalnie zawieszone. Zdaniem strony, umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. uzasadnione byłoby np. wówczas, gdyby skarga została uwzględniona przez organ w trybie autokontroli (art. 54 § 3 P.p.s.a.). Podjęcie zawieszonego postępowania wywołuje skutek ex nunc, nie zaś ex tunc. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce również w przypadku uchylenia lub utraty mocy prawnej przez uchwałę organu przed wydaniem wyroku. Podkreślono w tym kontekście, że ustawodawca wprowadził wśród przyczyn zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu przypadek, o którym mowa w art. 56 P.p.s.a. (art. 124 § 1 pkt 6 ustawy), aby uniknąć orzekania w sprawach, które mogą stać się bezprzedmiotowe. Wśród tych przesłanek nieprzypadkowo nie ma podjęcia zawieszonego postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Na rozprawie w NSA w dniu 27 listopada 2009 r. pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzut naruszenia art. 2 w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 P.p.s.a. jest niezrozumiały. Są to przepisy regulujące właściwość sądów administracyjnych - sąd może je zatem naruszyć tylko w ten sposób, że wadliwie uzna się za niewłaściwy do orzekania w sprawie. W przedmiotowej sprawie nie miało to miejsca - Sąd wojewódzki nie kwestionował tego, że sprawa podlega jego kognicji; uznał natomiast, że w okolicznościach sprawy postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia ostatnio wymienionego przepisu ustawy procesowej i to już tylko z tego względu, że skarżący nie wykazuje w skardze kasacyjnej wpływu dostrzeżonego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 174 pkt 2 P.p.s.a., powołując zarzuty procesowe, strona powinna wykazać że "uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Niezależnie od powyższego Sąd odwoławczy podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego stanowi "inną przyczynę" bezprzedmiotowości postępowania sądowego w sprawie ze skargi na postanowienie zawieszające postępowanie administracyjne, w ujęciu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Należy bowiem zwrócić uwagę na konsekwencje uwzględnienia skargi na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. W takim przypadku Sąd wojewódzki co do zasady uchyla takie orzeczenie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W ściśle określonych przypadkach może również stwierdzić jego nieważność (zob. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy oraz przepisy procesowe, do których tenże odsyła). Warto przy tym podkreślić, nawiązując do wywodów skargi kasacyjnej, że środki prawne wymienione w art. 145 P.p.s.a. odnoszą co do zasady skutek pro futuro (i ex nunc) - por. wyrok NSA z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II FSK 351/05 (Lex nr 193470). Wyjątek stanowi tu wspomniane stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu. Analogicznie jest w przypadku uwzględnienia skargi na postanowienie (w przedmiocie zawieszenia) przez organ w trybie autokontroli, może on bowiem - działając na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. - wydać jedynie do dnia rozpoczęcia rozprawy decyzję "uwzględniającą skargę w całości", a więc zgodną z wnioskiem skargi (w niniejszej sprawie wnoszono o uchylenie postanowień organów obu instancji - k. 2 akt sądowych pierwszej instancji). Rezultatem tych działań, w razie zaskarżenia postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego, jest więc co do zasady kontynuowanie uprzednio zawieszonego postępowania (najwcześniej od daty uchylenia postanowienia w tym przedmiocie przez Sąd, czy organ). Taki sam efekt wywołuje wydanie przez organ postanowienia o podjęciu postępowania. Trafnie zatem stwierdził Sąd pierwszej instancji, że w sytuacji podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego przez organ po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na postanowienie zawieszające to postępowanie, proces zainicjowany tą skargą staje się bezprzedmiotowy. Kontrola sądowoadministracyjna ma bowiem prowadzić do przywrócenia stanu zgodnego z prawem, co w przypadku niezasadnego zawieszenia postępowania administracyjnego oznacza kontynuację tego postępowania. Jeżeli więc organ sam doprowadzi do tego stanu rzeczy (poprzez podjęcie postępowania) to przestaje istnieć przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej. Postanowienie podejmujące postępowanie niweczy bowiem (podobnie jak orzeczenie sądowe) skutki postanowienia o jego zawieszeniu. W związku z powyższym należało oddalić skargę kasacyjną, stosownie do art. 184 P.p.s.a. Wniosku organu, odnośnie do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, nie uwzględniono z uwagi na to, że ustawa procesowa (P.p.s.a.) nie przewiduje takiej możliwości w przypadku zaskarżenia kończącego postępowanie w sprawie postanowienia sądu administracyjnego pierwszej instancji (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23). Ponadto odpowiedź została sporządzona przez pracownika organu (toteż nie poniósł on kosztów, o których mowa w art. 205 P.p.s.a.).