I SA/Bd 372/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, złożonego na etapie postępowania kasacyjnego, postanowieniem z dnia 21 lutego 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał rzeczywistych dochodów osiąganych przez jego rodzinę. W dniu 02 marca 2011 r. strona wniosła sprzeciw od w/w postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania prawa pomocy oraz naruszenie art. 258 § 1 pkt 3 wskazanej ustawy, poprzez błędną ocenę stanu majątkowego, a w szczególności poprzez niedopuszczalne uznanie, że obroty na rachunku bankowym są jednoznaczne z osiągnięciem dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem zawartym w treści skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu sprzeciwu strona stwierdziła, że całkowicie nieuzasadnione jest twierdzenie, że przychody przedsiębiorstwa pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Jej zdaniem, z treści zaskarżonego postanowienia wynika jednoznacznie, że podstawą rozstrzygnięcia było błędne przyjęcie, że obroty na rachunku bankowym skarżącego są równoznaczne z osiągnięciem dochodów pozwalających na pokrycie opłat sądowych, bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny. W ocenie strony, nie można zgodzić się także, z twierdzeniem, że skarżący nie wykazał dostatecznie przesłanek udzielenia pomocy prawnej poprzez zwolnienie go od kosztów sadowych. Skarżący podkreślił, że kwestia ta, wynika jednoznacznie z faktu, iż w obecnej chwili utracił płynność finansową, a co za tym idzie, skoro jego dochody nie pozwalają na pokrycie bieżących wydatków, to tym bardziej, nie jest on wstanie uiścić kosztów sądowych. Odnosząc się do poruszonej, w treści zaskarżonego postanowienia, kwestii regulowania przez skarżącego należności wobec kontrahentów i innych podmiotów, strona wskazała, iż płatności te są związane m.in. z kredytem obrotowym zaciągniętym w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa oraz terminowością w zakresie płatności rat leasingu. Stwierdziła, że dokonana ocena tych zdarzeń gospodarczych, nie tylko przekracza zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, ale także jest całkowicie niedopuszczalna. Podkreśliła, że sugerowanie, iż winna narazić się na utratę składników przedsiębiorstwa (przedmiotów umów leasingowych), prowadzi de facto do błędnego koła, albowiem w przypadku braku terminowych płatności, leasingodawcy wypowiedzą umowy, a strona utraci składniki majątkowe, konieczne do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że w/w kredyt obrotowy został zaciągnięty w celu utrzymania płynności finansowej przedsiębiorstwa i możliwości bieżącego regulowania zobowiązań, tu przede wszystkim wobec pracowników i kontrahentów. Reasumując, zdaniem skarżącego, dokonana przez Referendarza sądowego ocena stanu majątkowego została dokonana w sposób niepełny, a jej konsekwencją jest uniemożliwienie obrony jego praw. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010, sygn. akt I SA/Bk 605/10 skarżący podkreślił, że sam fakt istnienia obrotów na jego rachunku bankowym, bez zaistnienia dochodu z działalności pozwalającego na pokrycie kosztów sądowych, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 02 marca 2011 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 lutego 2010 r., który nie został odrzucony przez Sąd. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Z nadesłanego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w kwocie brutto około 2.600 zł (formularz PPF poz. 10). We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje, oprócz skarżącego, jego małżonka E. oraz trójka dzieci: Ł., J. i W. Skarżący wskazał, że koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie około 2.350 zł plus koszty spłacanych kredytów w wysokości 400.000 zł, zaciągniętych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Jak wynika natomiast z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę w postępowaniu w sprawie o sygn. I SA/Bd 1/11 (oświadczenie z dnia 31 stycznia 2011 r.), łączne koszty utrzymania domu i rodziny wynoszą około 4.679 zł. Wnioskodawca podkreślił również, że składniki majątkowe jego firmy zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną strony należy stwierdzić, że nie wykazała ona, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że analiza danych zadeklarowanych jako dochody (wniosek PPF) w zestawieniu z wydatkami (oświadczenie z dnia 31 stycznia 2011 r.) budzi wątpliwości co do ich rzetelności. Rozpoznający sprawę Sąd zobowiązany jest kierować się m.in. logiką i doświadczeniem życiowym, a te nie pozwalają uznać, że 5-cio osobowa rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w wysokości 2.600 zł., bez dodatkowych źródeł utrzymania, byłaby w stanie ponosić koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 4.679 zł. Odnosząc się do okoliczności podnoszonej przez stronę w sprzeciwie, iż utraciła ona płynność finansową oraz, że obroty na rachunku bankowym nie są równoznaczne z osiągnięciem dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, stwierdzić trzeba, że taka sytuacja wynika między innymi ze sposobu prowadzenia działalności gospodarczej, w tym podejmowanych decyzji, co do wyboru kontrahentów. Dodatkowo podkreślić należy, że konieczność spłaty kredytu obrotowego zaciągniętego w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa oraz płatności z tytułu rat leasingowych nie stanowią o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Niedopuszczalne w tym zakresie jest preferowanie zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których zalicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślić należy, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Na marginesie wypada zauważyć, że w niniejszej sprawie na wcześniejszym etapie postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpatrując wniosek skarżącego, dwukrotnie odmówił mu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniami z dnia 25 czerwca 2010 r. a następnie z dnia 28 lipca 2010 r. Po rozpatrzeniu środka zaskarżenia na to ostatnie postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 02 września 2010 r., sygn. akt I FZ 346/10 oddalił zażalenie skarżącego uznając, iż argumentacja przedstawiona przez stronę nie pozwala na zastosowanie odstępstwa od art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.