I SA/Bd 375/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant pomocnik sekretarza Agnieszka Liberda-Koczorowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy - na rzecz doradcy podatkowego M. D. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Bd 375/09 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz [...] i [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres od lipca do grudnia 2004 r., od stycznia do października 2005 r. oraz w podatku od towarów i usług za maj, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2005 r. objętych decyzjami o odpowiedzialności podatkowej W. W. jako członka zarządu T. spółka z o.o. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na następujące ustalenia faktyczne: na podstawie tytułów wykonawczych z dnia z dnia [...] nr [...] oraz [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku W. W. w celu egzekucji należności z tytułu: podatku dochodowego od osób fizycznych za okres od lipca do grudnia 2004r., od stycznia do października 2005r. oraz podatku od towarów i usług za maj, lipiec, sierpień, wrzesień, październik 2005r. objętych decyzjami o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako członka zarządu T. spółka z o.o. Organ egzekucyjny celem wyegzekwowania powyższych należności zawiadomieniem z dnia [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.. Jednocześnie zawiadomieniami z tej samej daty dokonano na poczet wskazanych należności zajęcia rachunków bankowych skarżącego. Pismem z dnia [...] strona zwróciła się z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wskazując, że egzekucja prowadzona jest niezgodnie z obowiązującymi przepisami z uwagi na brak doręczenia upomnienia, tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wierzytelności na adres wyznaczonego pełnomocnika. Strona zakwestionowała także wysokość realizowanego zajęcia renty z uwagi na zapis art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie skarżącego prowadzone postępowanie nie pozwoli na uzyskanie kwoty przewyższającej wydatków egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B.utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, które na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] Sygn. akt [...] uchylił. Mając na uwadze zalecenia Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] uchylił rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, wskazując w uzasadnieniu, iż z uwagi na okoliczność, że podstawę prawną należności wynikających z przedmiotowych tytułów wykonawczych stanowią decyzje o odpowiedzialności W. W. za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres od lipca 2005 r. do października 2005 r. oraz w podatku od towarów i usług za maj, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2005r., jako Prezesa Zarządu T. Sp. z o.o., które mają charakter konstytutywny, niezbędnym było doręczenie upomnienia, zgodnie z art. 15 powołanej ustawy, co w konkretnej sprawie nie miało miejsca. Skarżący pismem z dnia [...] złożył wniosek ,,o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] oraz [...] wynikających z postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o sygnaturze [...] z dnia [...] Uzasadniając wniosek powołał się na ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazując, iż w sytuacji gdy w toku postępowania zostaną ujawnione przeszkody lub wady tego postępowania organ egzekucyjny zobowiązany jest umorzyć to postępowanie, co skutkuje uchyleniem dokonanych czynności egzekucyjnych. Uwzględniając wniosek oraz mając na względzie rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze Nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, iż za umorzeniem postępowania egzekucyjnego przemawia okoliczność jaką stanowi nie przeprowadzenie przez wierzyciela postępowania upominawczego, do czego był on zobligowany. Tym samym zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie poinformowano zobowiązanego, iż środki wyegzekwowane na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych w wysokości 720,90 zł zostały przeksięgowane na poczet kosztów egzekucyjnych przypisanych do tytułu wykonawczego Nr SM1/2228/07. Pismem z dnia [...] organ egzekucyjny powiadomił W. W., iż w obrocie prawnym nadal funkcjonuje postanowienie z dnia [...] Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach [...] oraz [...], które to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w B. rozstrzygnięciem z dnia [...] Nr [...], będącym obecnie przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem podatnik złożył od niego zażalenie w części dotyczącej przeksięgowania kwoty 720,90 zł na poczet kosztów egzekucyjnych wraz z wnioskiem o wstrzymanie jego wykonania. W uzasadnieniu wskazał, iż w wyniku bezpodstawnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w oparciu o przedmiotowe tytuły wykonawcze wyegzekwowano środki pieniężne z świadczeń rentowych. Podniesiono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia [...]. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując, iż rozstrzygnięcie to nie może być wykonane w całości. Zdaniem strony, skoro Sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, wyegzekwowane należności podlegają zwrotowi wraz z należnymi odsetkami. W ocenie strony Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. , nie może być w jednym przypadku wykonawcą wyroku sądowego, a w innym przypadku sprzeciwiać się jego wykonaniu. Takie postępowanie zmierza do niezgodności z obowiązującym prawem oraz orzeczeniem Sądu. W opinii strony skoro wyrok podlega wykonaniu w całości to dotychczas pobrane pieniądze z świadczeń rentowych również nie mogą być wykonane w całości. W zażaleniu podniesiono również, iż wystąpienie określonych przeszkód w toku postępowania egzekucyjnego, które mają charakter trwały, nieprzemijający i uniemożliwiają dalsze prowadzenie postępowania spowodowało umorzenie tego postępowania. Zatem następstwem umorzenia tego postępowania stosownie do art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Konkludując strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwrot bezpodstawnie pobranych kwot z tytułu zajęcia świadczenia z zaopatrzenia rentowego wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 60 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa wart. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Zdaniem organu przepis nie daje żadnych podstaw prawnych do domagania się przez zobowiązanego zwrotu wyegzekwowanych należności. W konsekwencji umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, wywarło skutek jakim jest uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych ( w konkretnej sprawie uchylenie zajęcia świadczenia rentowego do tytułów wykonawczych o numerach [...] oraz [...]). Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. , który środki uzyskane wskutek zajęcia świadczenia rentowego zaliczył na poczet kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] obejmującego należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. Organ wyjaśnił, iż przepis art. 115 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa kolejność zaspokajania się z kwoty uzyskanej z egzekucji. W pierwszej kolejności zaspakajane zostają koszty egzekucyjne i koszty upomnienia ( punkt 1 wskazanego przepisu). Dlatego też w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny, postępując zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zasadnie zaliczył wyegzekwowane środki na poczet kosztów egzekucyjnych przypisanych do tytułu wykonawczego Nr [...], z uwagi na fakt, iż wobec majątku W. W. organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne na inne należności, wykluczając możliwość zwrotu wyegzekwowanych dotychczas środków pieniężnych. Organ podkreślił jednocześnie, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczyło ściśle wskazanych tytułów wykonawczych o numerach [...]. Oznacza to, iż uchylenie zajęcia świadczenia rentowego nastąpiło tylko wobec postępowań wszczętych i prowadzonych na podstawie powołanych wyżej tytułów wykonawczych. Natomiast w dalszym ciągu skuteczne jest zajęcie świadczenia rentowego na podstawie tytułów wykonawczych numer: [...]. Odnosząc się do wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia organ wyjaśnił, iż określona w przepisie art. 143 kodeksu postępowania administracyjnego instytucja prawna wstrzymania wykonania postanowienia w związku z wniesionym zażaleniem, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na charakter wydanego rozstrzygnięcia, które nie konstytuuje obowiązków, podlegających wykonaniu. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów proceduralnych zawartych w art. 6, 7, 8, 9 oraz 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania Administracyjnego (tekst jednolity w Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu ponownie podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia [...] Sygn. akt [...] uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazał, iż rozstrzygnięcie to nie może być wykonane w całości. Zdaniem strony skoro Sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, wyegzekwowane należności podlegają zwrotowi wraz z należnymi odsetkami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia) i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi nie narusza przepisów prawa materialnego, ani też nie narusza prawa procesowego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego do Sądu postanowienia zauważyć trzeba, iż rozstrzygnięcie sporu w niniejszej sprawie uzależnione jest od udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w stanie faktycznym sprawy organy w sposób zgodny z prawem umorzyły postępowanie egzekucyjne. Zasadnie – zdaniem Sądu – w stanie faktycznym sprawy organy umorzyły postępowanie egzekucyjne w związku z brakiem doręczenia skarżącemu upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Decyzja podatkowa o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej stanowiąca podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego miała bowiem charakter konstytutywny. Doręczenie upomnienia w tego typu sprawach stanowi warunek sine quo non (niezbędny) do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Brak jego spełnienia skutkuje zgodnie z art. 33 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej ustawą o p.e.a. możliwością złożenia zarzutów oraz w oparciu o art. 59 § 1 pkt 7 tego aktu umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Niedoręczenie upomnienia w okolicznościach sprawy obligowało zatem organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie zaś z art. 60 § 1 ustawy o p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Tym samym z mocy prawa doszło do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Kwestia dalszych czynności w postaci przeksięgowania (przerachowania) wyegzekwowanej kwoty w wysokości 720,90 zł na koszty innego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie innego tytułu wykonawczego, gdzie nie należało doręczać upomnienia z uwagi na deklaratoryjny charakter decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej skarżącego, została przywołana w uzasadnieniu postanowienia – jak twierdzą organy – tylko ze względów informacyjnych. Sąd w pełni pogląd ten aprobuje bowiem dokonane przeksięgowanie (przerachowanie) nie wchodzi w zakres rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Niezależnie od powyższego podnieść należy, że skarżący w ramach postępowania w dniu [...] zażądał zwrotu wyegzekwowanej kwoty wraz z odsetkami. Kwestia ta – zdaniem Sądu – winna być rozstrzygnięta przez organy w odrębnym postępowaniu. Warto w tym miejscu zauważyć, że jeżeli organem egzekucyjnym - tak jak w rozpatrywanej sprawie - jest wierzyciel, będący organem podatkowym, ewentualne zaniechanie zwrotu otrzymanej kwoty może być rezultatem różnych okoliczności, w tym m.in. zaliczenia jej na inne zobowiązania. Spór podatnika z organem co do zasadności zatrzymania otrzymanej kwoty toczy się wówczas w innych trybach, poza postępowaniem egzekucyjnym, np. w trybie stwierdzenia nadpłaty podatku (por. wyrok NSA z dnia z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 485/07, LEX nr 471289). Wobec powyższego argumenty skargi należało uznać za niezasadne i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalić. W przedmiocie zasądzonych kosztów pomocy prawnej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.