I SA/Bd 385/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Dudra Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz asesor WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 06 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi L. d. Sp. z o. o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] ( [...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/BD 385/08 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że termin na złożenie odwołania upłynął dnia 25 lipca 2006 r. Nie uznał uprawdopobnienia braku winy w tym, że do dnia 21 lipca 2006 r. pełnomocnik skarżącej przebywał na urlopie, a w dniach od dnia 24 do dnia 28 lipca 2006 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Spółka L.Sp. z o.o. w Koronowie wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wskazując na naruszenie art. 162, art. 223 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.; w skrócie : Op) w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 1999 r., Nr 54, poz. 572; w skrócie: ustawa o kontroli), sprzeczność ustaleń faktycznych oraz reguł racjonalnego rozumowania. Pełnomocnik spółki jeszcze przed rozpoczęciem urlopu odebrał decyzję organu I instancji. Jednakże po powrocie z niego nagła choroba uniemożliwiła mu sporządzenie i wniesienie odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 20 grudnia 2006 r. skargę oddalił z uzasadnieniem, że odpowiada ono prawu. Sąd podniósł, iż angina z wysoką gorączka profesjonalnego pełnomocnika, dobrze znającego sprawę, na dwa dni przed dniem, w którym upłynął termin na złożenie odwołania od decyzji nie jest przeszkodą nie do przezwyciężenia w dokonaniu tej czynności. W dalszej kolejności uzasadnienia stwierdzono, że organ zgromadził materiał dowodowy w sposób zupełny oraz prawidłowo zastosował kryteria z art. 162 § 1 Op, w wyrażone wnioski jego były logiczne i zgodne z prawami natury i doświadczeniem życiowym. Pełnomocnik skarżącej zaskarżył opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 3 § 1, art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm, w skrócie : p. p.s.a) oraz art. 187 § 1 i art. 191 Op poprzez ograniczenie się w uzasadnieniu wyroku do stwierdzenia, co ustalił organ i niewskazanie, które z ustaleń organu zostały przyjęte przez Sąd, co oznacza, że faktycznie nie ocenił czy ustalając winę pełnomocnika organ dopuścił się naruszenia art. 187 § 1 i art. 191 Op; 2) art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez nieprzedstawienie i nierozpatrzenie w uzasadnieniu wyroku zarzutów podniesionych w skardze, co dotyczyło naruszenia art. 233 § 2 Op; 3) art. 113 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez niewskazanie w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasadniczych powodów rozstrzygnięcia, które zostały podane ustnie po jego ogłoszeniu w trybie art. 139 § 3 ppsa, a którymi były: uznanie anginy za chorobę lekką oraz podanie, że minimum staranności w sprawie sprowadzało się do terminowego wysłania odwołania w formie nie zawierającej treści merytorycznej, a spełniającej warunki formalne, konieczne dla zachowani terminu, co było niemożliwe przy chorobie pełnomocnika; 4) art. 133 § 1 p.p.s.a poprzez wydanie wyroku bez uwzględnienia i rozważenia całokształtu faktów i dowodów, składających się na akta sprawy, co skutkowało uznaniem, że organ prawidłowo ustalił winę pełnomocnika, gdyż ten mógł skorzystać z pomocy domowników lub innych osób; 5) art. 106 § 3 i art. 133 § 1 p.p.s.a poprzez ustalenie, że angina jest chorobą lekką, która nie uzasadnia przywrócenia terminu, podczas gdy okoliczność ta nie była brana przez organ wydający zaskarżone postanowienie, a także kwestionowana w toku późniejszego postępowania przed WSA wykroczył poza "akta sprawy" w myśl art. 133 § 1 ppsa i nie uzupełnił postępowania dowodowego zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a; 6) art. 145 § 1 i art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie, że postanowienie organu nie narusza prawa w stopniu, o jakim mowa wart. art. 145 p.p.s.a., co uzasadniało oddalenie skargi. Skarżąca wskazała również na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. 1) art. 162 § 1 Op poprzez niewłaściwe zastosowanie i w istocie zastosowanie tego przepisu do stanu faktycznego, jaki został ustalony przez organ z naruszeniem art. 187 § 1 i art. 191 Op - w tym zakresie naruszenie prawa materialnego jest bezpośrednim skutkiem naruszenia przepisów o postępowaniu; 2) art. 162 § 1 Op poprzez niewłaściwą wykładnię prowadząca do uznania, że staranność działania profesjonalnego pełnomocnika nie wymaga uwzględnienia szerszego kontekstu jego działania, która prowadzone jest w wielu sprawach i na rzecz wielu klientów, w których interesie leży, aby pełnomocnik jak najszybciej doszedł do zdrowia, czemu służy podporządkowanie się zaleceniom lekarskim; 3) art. 128 i art. 162 § 1 Op poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów prowadzącą do uznania, że norma prawna "sformułowana na potrzeby rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga oceny staranności skarżącego (pełnomocnika)" w rozumieniu w.w. przepisów W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn akt. II FSK 474/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Sąd II instancji za podstawę kasacji uznał zarzut naruszenia przepisu art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 oraz art. 187 § 1 i art. 191 Op. Wskazał przy tym na charakter jedynie porządkujący art. 133 § 1 p.p.s.a., a za nim 113 § 1 p.p.s.a. i pozostający bez wpływu na treść kwestionowanego orzeczenia. Za bezzasadne uznano zarzuty skargi kasacyjnej, że orzeczenie sądu wydane zostało bez przeprowadzenia rozprawy i w oparciu o ustalenia faktyczne, o których akta sprawy milczą. Z kolei uzupełniające dowody, o których mowa wart. 106 § 3 p.p.s.a. mają zastosowanie w przypadku, w którym chodzi o sprawdzenie tego co zostało oficjalnie w dokumencie stwierdzone, a w zaistniałej sytuacji Sąd nie kwestionuje zawartości przedstawionego przez stronę dokumentu, lecz odnosi się do jego merytorycznej treści. NSA analizując konstrukcję przepisu art. 162 § 1 Op stwierdził, iż umożliwia ona przy pomocy wykładni literalnej jest zrozumienie jego istoty i treści. Przede wszystkim ustawodawca nadmiernie restrykcyjnie nie unormował kwestii uchybienia terminu, zobowiązując zainteresowanego (nawet nie ograniczył podmiotowego kręgu do "strony") jedynie do uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Taka treść regulacji wynika ze standardów prawa europejskiego, gwarantując prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Przepisy, które stające na przeszkodzie tego prawa traktowane są jako wyjątki, co oznacza stosowanie względem nich wykładni ścieśniającej. Sąd II instancji zauważył, iż z materiałów zawartych w aktach sprawy wynika, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik uzasadnił obłożną chorobą, która uniemożliwiła dochowanie wymaganego terminu, co poparł stosownym zwolnieniem lekarskim. Faktu tego ani w postępowaniu przed organem podatkowym, ani też w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zakwestionowano. Organ podatkowy zarzucił stronie niedbalstwo, albowiem uznał, iż przeszkodę tę można było usunąć poprzez właściwą organizację obsługi biurowo - administracyjnej kancelarii prawniczej i odpowiednie zadbanie o interesy swoich klientów w związku z odbywanym urlopem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wyjaśnił jednak związku choroby po urlopie, a jeszcze w terminie do złożenia odwołania, z wcześniejszym pobytem na urlopie. Świadczyło to o niezbyt wnikliwym ,wbrew art. 187 § 1 Op rozpatrzeniu wniosku i w rezultacie niedopuszczalnym przekroczeniu granicy swobodnej oceny dowodów zawartej w art. 191 Op. Tych naruszeń prawa nie dostrzegł z kolei Sąd administracyjny wydający zaskarżony wyrok, a miały one niewątpliwie wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia wyroku wynika, że WSA podał "własną" wypowiedź w kwestii wymagającej wiadomości specjalnych, dokonując oceny skutków medycznych anginy z wysoką gorączką u profesjonalnego pełnomocnika, inaczej niż lekarz w zwolnieniu lekarskim, dochodząc do wniosku, że nie jest to przeszkoda nie do przezwyciężenia. Zdaniem Sądu I instancji choroba ta nie wykluczała sporządzenia profesjonalnego odwołania i wniesienia go w wymaganym terminie, przy wykorzystaniu przy tym pomocy ze strony :"...domowników lub innych osób przy wniesieniu tego środka zaskarżenia". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, takie stwierdzenie sądu I instancji kłóci się z istotą ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika celem wykorzystania jego wiedzy fachowej. Myśl WSA, o powierzeniu domownikom lub innym bliżej nie określonym osobom, o których strona nie wie czy posiadają równą wybranemu prawnikowi wiedzę jej sprawy podatkowej, może zachęcać do działania na szkodę interesów strony. Nadto sprawność zawodowa pełnomocnika może być wątpliwa z powodu choroby, a w świetle art. 82 kc wysoka temperatura może być uznana za wadę oświadczenia woli. W taki stanie wymagałyby ustalenia skutki odpowiedzialności za nieprofesjonalnego działania profesjonalnego pełnomocnika czy domowników lub innych osób w jego zastępstwie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje : Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) dalej p.p.s.a. , stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268). W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez NSA wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: • stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez NSA; • po wydaniu orzeczenia NSA zmieni się stan prawny (J.P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego). Jest to jednak możliwość raczej teoretyczna. Skoro bowiem sąd administracyjny kontroluje legalność aktów administracyjnych, to stosuje prawo obowiązujące w dniu ich wydania. Zmianie, co najwyżej, mogą ulec przepisy proceduralne. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Nie obejmuje natomiast ocen dotyczących stanu faktycznego (por. J.P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi..., s. 268 oraz T. Ereciński, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego..., s. 828). Należy zauważyć, że zgodnie z judykaturą przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 cyt. ustawy p.p.s.a. podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy. (por. wyrok NSA W-wa z dnia 20 rześnia 2006r. sygn. akt II OSK 1117/05 LEX nr 238489). Co oznacza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, nie może stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 oraz art. 190 powołanej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności niniejszej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ocena legalności zaskarżonego aktu, dokonana stosownie do postanowień art. 184 zdanie pierwsze Konstytucji RP, art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 133 § 1 zdanie pierwsze cyt. ustawy p.p.s.a., doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] NR [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania zostało wydane z naruszeniem prawa, uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 132, art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) oraz 152 i art. 190 zdanie pierwsze cyt. ustawy p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o przepis art. 200 ww. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.