I SA/Bd 386/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) asesor WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 listopada 2008 r. sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz W. W. kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania Na podstawie tytułów wykonawczych z dnia z dnia [...]. nr [...], [...], [...], [...] oraz [...], [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku W. W. w celu egzekucji należności z tytułu: podatku dochodowego od osób fizycznych za okres od lipca do grudnia 2004r., od stycznia do października 2005r. oraz podatku od towarów i usług za maj, lipiec, sierpień, wrzesień, październik 2005r. objętych decyzjami o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako członka zarządu K.-P. C. J. "T." spółka z o.o. Organ egzekucyjny celem wyegzekwowania powyższych należności zawiadomieniem z dnia [...]. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Jednocześnie zawiadomieniami z tej samej daty dokonano na poczet wskazanych należności zajęcia rachunków bankowych skarżącego. Pismem z dnia [...]. strona zwróciła się z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wskazując, że egzekucja prowadzona jest niezgodnie z obowiązującymi przepisami z uwagi na brak doręczenia upomnienia, tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wierzytelności na adres wyznaczonego pełnomocnika. Strona zakwestionowała także wysokość realizowanego zajęcia renty z uwagi na zapis art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie skarżącego prowadzone postępowanie nie pozwoli na uzyskanie kwoty przewyższającej wydatków egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny skutecznie realizuje środek egzekucyjny w postaci zajęcia renty. Z tego tytułu na konto organu przekazywana jest co miesiąc kwota [...]. Wobec tego, jego zdaniem, niezasadne jest wskazywanie, iż w niniejszej sprawie nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ponadto organ zauważył, że nie zaszła żadna z okoliczności wskazanych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obligująca organ egzekucyjny do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się natomiast do kwestii potrącania z renty kwoty wyższej od kwoty zwolnionej z egzekucji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie podlegają egzekucji administracyjnej pieniądze w kwocie [...] zł. Jednakże ograniczenie to ma zastosowanie w przypadku egzekucji z pieniędzy. W przedmiotowej zaś sprawie prowadzona jest skuteczna egzekucja z renty. Na koniec Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż wszelkie kwestie dotyczące braku doręczenia upomnienia, tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu wierzytelności zostały wyjaśnione w odrębnym orzeczeniu wydanym w związku ze złożonym przez podatnika środkiem zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Na powyższe rozstrzygnięcie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż nie doręczono jej tytułów wykonawczych oraz upomnienia wzywającego do zapłaty przedmiotowych należności. Zdaniem skarżącego, organ egzekucyjny pomimo posiadanych informacji nie kierował korespondencji wszczynającej postępowanie egzekucyjne na adres pełnomocnika, który był mu znany. Podkreślił, że pismem z dnia [...]. zawiadomił organ egzekucyjny o kierowaniu wszelkiej korespondencji na adres w B. przy ul. W. [...] m. [...]. Natomiast organ wysyłał pisma urzędowe na adres w miejscowości P., pod którym nie zamieszkuje i nie przebywa. Ta okoliczność spowodowała, w ocenie strony, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest wadliwe, gdyż pozbawiona została podstawowych środków mogących uchronić ją przed konsekwencjami postępowania egzekucyjnego. Skarżący stwierdził, że organ niezasadnie powołuje się na art. 44 kpa i twierdzi, że odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu praw majątkowych zostały mu skutecznie doręczone, albowiem w sprawie ustanowiony był pełnomocnik i to jemu zgodnie z art. 42 kpa powinna być doręczana wszelka korespondencja. Na koniec, skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, iż ograniczenie wynikające z art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma zastosowanie jedynie w przypadku egzekucji z pieniędzy, a nie z renty, albowiem jak podkreślił, rentę otrzymuje w pieniądzach. Pismem z dnia [...]. skarżący złożył "Uzupełnienie materiałów do skargi z dnia [...].", w którym podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i stwierdził, że organ egzekucyjny co najmniej od października 2006r. był w posiadaniu informacji, iż do prowadzonych przeciwko niemu postępowań ustanowiony został pełnomocnik w osobie T. W. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może nastąpić w każdym jego stadium. Przepis art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ustanawia bowiem terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązany może więc wnieść w każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Pogląd ten jest zgodnie prezentowany zarówno w piśmiennictwie (por. T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2003, s.124; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Wrocław 2005, s. 415), jak i w orzecznictwie sądowym (por. wyrok z dnia 16 lutego 2007 r., III SA/Wa 3125/06). Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego określone są w art. 59 §1 i §2 cyt. ustawy. Umorzenie może nastąpić na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do skarżącego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] z dnia [...] r. obejmujących należności z decyzji z dnia [...] r. o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako prezesa zarządu K.-P. C. J. "T." spółka z o.o. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [....] r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na to postanowienie strona podtrzymała wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art.59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Dodatkowo podniosła zarzut braku otrzymania: pisemnego upomnienia, odpisu tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. W odniesieniu do wniosku skarżącego umorzenia postępowania w oparciu o art. 59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym organ odwoławczy stwierdził, że środek w postaci zajęcia renty jest skutecznie realizowany i twierdzenie, iż w sprawie nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatków egzekucyjnych jest niezasadne. W odniesieniu do pozostałych zarzutów Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że nie zachodzą żadne okoliczności wskazane w art.59 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Końcowo organ dodał, iż wszelkie kwestie dotyczące braku doręczenia upomnienia, tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu wierzytelności zostały wyjaśnione w odrębnym orzeczeniu wydanym w związku ze wniesieniem przez skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Obowiązek odniesienia się przez organ do wszystkich twierdzeń strony podnoszonych w toku postępowania wynika z przepisów art. 8 i art. 11 k.p.a., które mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w zw. z art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok WSA z dnia 12 kwietnia 2005 r., III SA 3493/03). W myśl tych przepisów organy obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawna obywateli (art. 8 k.p.a.), jak również wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Trudno mówić o wykonaniu tych obowiązków, gdy organ ogólnie stwierdza, że nie zachodzą przesłanki wskazane w art.59 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym i odsyła do wyjaśnień zawartych w odrębnym orzeczeniu. W ocenie Sądu, organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy lub czyni to ogólnikowo, uchybia swym obowiązkom wynikającym z art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w sposób, który ma istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności organ powinien rozważyć zarzut braku doręczenia skarżącemu upomnienia. Brak doręczanie upomnienia stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (art.59 §1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W myśl art.15 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Minister właściwy do spraw finansów publicznych upoważniony został do określenia, w drodze rozporządzenia, należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Określając te należności minister ma przy tym obowiązek kierować się rodzajem należności oraz sposobem ich powstawania (art. 15 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W §13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz.1541 ze zm.) zawarty jest katalog należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Punkt 1 tego paragrafu odnosi się do należności pieniężnej, która została określona w orzeczeniu. Przepis ten został również powołany w powyższych tytułach wykonawczych skierowanych do skarżącego. Problem sprowadza się do tego, czy użyty w §13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. zwrot "należność (...) określona w orzeczeniu" odnosi się wyłącznie do należności wynikających z decyzji deklaratoryjnych, natomiast jeżeli należność jest ustalona w decyzji (tzw. decyzja konstytutywna), doręczenie jest konieczne, czy też przepis ten ma zastosowanie do każdej decyzji bez względu na sposób powstawania należności (z mocy prawa czy decyzji konstytutywnej). Należy zauważyć, że decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej na charakter konstytutywny (por. wyrok WSA z dnia 8 marca 2007 r., V SA/Wa 440/07). Rozstrzygnięcie tego problemu należy do organu egzekucyjnego, a do Sądu – w przypadku wniesienia skargi – kontrola jego legalności. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. O kosztach sądowych należnych stronie rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zasądził na rzecz doradcy podatkowego zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem nie przedłożył on stosownego wniosku wraz z oświadczeniem, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Wymóg taki zawiera § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagradzania za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu. L. Kleczkowski T. Liwacz U. Wiśniewska