I SA/Bd 388/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wskutek wniesienia sprzeciwu wniosku T.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania skarżący T.L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych sprawy bez uszczerbku w środkach niezbędnych dla utrzymania i wyżywienia siebie i rodziny. Skarżący wskazał na miesięczne wydatki, które obejmują: kredyt konsumpcyjny - 840 zł, czynsz mieszkaniowy - 440 zł, wyżywienie - 779 zł, podatki - 809 zł, zajęcie komornicze - 913 zł, ubezpieczenia emerytalne - 490 zł, energię elektryczną - 80 zł, leki - 240 zł, środki czystości - 70 zł, korespondencję i prasę - 20 zł. Strona podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną W.L. Dochody małżonków pochodzą z emerytury i renty i wynoszą: T.L. - 3.655 zł, W.L.- 1.026 zł. W rubryce dotyczącej majątku skarżący nie wykazał żadnych nieruchomości ani zasobów finansowych czy przedmiotów wartościowych. Do wniosku strona dołączyła kserokopie dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody oraz ponoszone wydatki. Postanowieniem z dnia 03 lipca 2009 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Referendarz analizując sytuację materialną i rodzinną skarżącego stwierdził, że nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia strona wniosła sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego. Wnioskodawca podniósł, że nie posiada żadnych dodatkowych dochodów poza wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacja o zajmowaniu stanowiska wiceprezesa zarządu spółki Y. sp. z o. o. w G. dotyczy stanu sprzed dnia 05 lipca 2006 r. Skarżący zaznaczył, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych, bowiem wszystkie dochody przeznacza na bieżące wydatki. W tym zakresie wskazał na wydatki obejmujące spłatę podatków - 809 zł, zajęcia komornicze - 913 zł, opłaty związane z ubezpieczeniem emerytalnym - 490 zł. Wnioskodawca podniósł, że po odliczeniu powyższych wydatków małżonkom pozostaje kwota 2.469 zł na utrzymanie. Z kwoty tej opłacany jest kredyt, czynsz mieszkaniowy, leki, wyżywienie, energia elektryczna, środki czystości i inne drobne wydatki. W ocenie skarżącego, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2009 r. Sąd wezwał stronę do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe oświadczenia i dokumenty. Do pisma z dnia 10 sierpnia 2009 r. wnioskodawca załączył dodatkowe dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 13 lipca 2009 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 03 lipca 2009 r., który nie został odrzucony przez Sąd. W świetle art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, mającego w rozpatrywanej sprawie zastosowanie, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi dowody, które potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Do osób tych niewątpliwie należy zaliczyć, np. bezrobotnych, czy też osoby uzyskujące bardzo niskie dochody, korzystające z pomocy społecznej, pozbawione lub posiadające niewielkie środki do życia, rodziny żyjące w ubóstwie. Ustalenie, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wymaga porównania osiąganych przez nią dochodów i ponoszonych przez nią wydatków. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że źródłem przychodów wnioskodawcy jest emerytura oraz renta w łącznej wysokości 3.655 zł miesięcznie. Żona strony osiąga przychody z emerytury w wysokości 1.026 zł miesięcznie. Po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz potrąceń związanych z egzekucją sądową, małżonkom z tych źródeł przychodu wypłacana jest łącznie kwota 2.959,03 zł (2.084,06 zł + 874,97 zł), która stanowi ich miesięczny wspólny dochód. Z nadesłanego zeznania podatkowego małżonków za 2008 r. (PIT-37) wynika, że oboje podatnicy w roku tym poza przychodami z emerytury i renty osiągali dodatkowo przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochód wnioskodawcy z tego źródła wyniósł 3.413,45 zł, natomiast dochód małżonki 4.778,83 zł. W roku podatkowym 2008 podatnicy osiągnęli łącznie dochód po odliczeniach w wysokości 48.596,86 zł (średnio miesięcznie 4.049 zł). Konfrontując miesięczne wydatki wskazane przez wnioskodawcę w formularzu o przyznanie prawa pomocy z przesłanymi na wezwanie Sądu dokumentami, wątpliwości budzi wysokość wykazanych przez skarżącego wydatków na ubezpieczenie emerytalne i podatki. Odnośnie tej pierwszej kwestii skarżący przedłożył dokument, stanowiący integralną część ubezpieczenia swojej żony, z którego wynika wysokość uiszczanej przez nią składki w kwocie 247,90 zł miesięcznie (termin wpłaty ostatniej składki przypada na dzień 12 września 2009 r.), dowody wpłat przez małżonków łącznej kwoty 123,60 zł na rzecz PZU Życie SA za okres od lipca do września 2009 r. Skarżący przedstawił także dowód wpłaty na rzecz Amplico Life SA kwoty 764,20 zł, jednakże nie wiadomo czego ten wydatek dotyczy i do jakie okresu się odnosi. Należy zauważyć, że wpłata tej kwoty została dokonana w grudniu 2008 r. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, iż taki wydatek ponosił przed złożeniem wniosku o udzielenie prawa pomocy. W sumie zatem wydatki małżonków na ubezpieczenie wynoszą 371,50 zł, a nie jak wskazał skarżący 490 zł. Skarżący nie udokumentował także wskazanych przez siebie wydatków w kwocie 809 zł dotyczących podatków. Sądowi nie jest znana okoliczność, jakich podatków owa kwota dotyczy. Z dokumentów nadesłanych przez stronę wynika, że przychód małżonków z tytułu świadczeń ubezpieczeniowych pomniejsza się łącznie o kwotę 387 zł (328 zł + 59 zł), stanowiącą zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. Ponadto podatnicy płacą podatek od nieruchomości w kwocie 173 zł rocznie (średnio miesięcznie 14,40 zł). W sumie zatem miesięczne wydatki na podatki wynoszą 401,40 zł. W odniesieniu przedłożonego zajęcia rachunku bankowego z tytułu egzekucji sądowej należy zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że z powodu zajęcia komorniczego podlega część otrzymywanego przez niego świadczenia z ZUS (913 zł). W odniesieniu do zajęcia rachunku bankowego z tytułu egzekucji administracyjnej skarżący nie podał jaka część świadczenia podlega zajęciu i z jakiego rachunku bankowego (nazwa banku została zamazana – k. 51 akt sądowych). Skarżący przedłożył także wezwanie do zapłaty ze Spółdzielni Budownictwa Ekologicznego w Gdańsku opiewające na kwotę 27.293,11 zł z tytułu realizacji zadania inwestycyjnego. Skarżący nie wyjaśnił jednak jakie to było zadanie inwestycyjne i jakie było źródło finansowania tego zadania. Porównując miesięczne wydatki wykazane przez skarżącego w formularzu o przyznanie prawa pomocy (w łącznej kwocie 4.681 zł) z dochodami małżonków (2.959,03 zł), w ogóle nie wiadomo jakie było źródło finansowania znacznej części tych wydatków. Uzasadnionym wydaje się być wniosek, że skarżący nie ujawnił wszystkich źródeł dochodów. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, poniesienie przez stronę kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, nie przekracza możliwości finansowych strony. Wprawdzie przed tut. sądem skarżący prowadzi jeszcze inną sprawę w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (syn. akt I SA/Bd 387/09), w której również złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jednak sprawa ta przedmiotowo tożsama jest z niniejszą sprawą i wpis w niej również wynosi 100 zł. W ocenie Sądu, przedstawione przez wnioskodawcę i udokumentowane dochody oraz wydatki nie pozwalają na uznanie, że łączny wpis od obu spraw w kwocie 200 zł jest na tyle wysoki, aby skarżący nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) i tym samym uzasadniał przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd – uwzględniając sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy - nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.