I SA/Bd 39/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 04 lipca 2012 r. sprawy ze skargi B.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokata M. K. kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Skarżąca - B. R. pismem z dnia 17 czerwca 2011 r. złożyła wniosek do Inspektoratu ZUS – u we Włocławku o zwolnienie spod egzekucji zajętego wynagrodzenia. W odpowiedzi ww. organ, postanowieniem z dnia [...] odmówił wyrażenia zgody na zwolnienie wynagrodzenia. W uzasadnieniu organ podał, że strona ostatniej wpłaty zaległości dokonała 5 lat temu mimo, że do maja 2011 r. otrzymywała alimenty od byłego męża, stanowiące dodatkowe źródło dochodu. Skarżąca, nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem w dniu 5 września 2011 r. wniosła zażalenie, w którym wskazała, że alimenty były mąż zaprzestał opłacać już we wrześniu 2010 r. mimo, że obowiązek ten wygasł w maju 2011 r. ( orzeczenie Sądu Rejonowego Sądu we W. z [...], sygn. akt [...]). Podniosła, iż znajduje się w bardzo złej sytuacji finansowej a otrzymywane wynagrodzenie za pracę w Szpitalu L. Sp. z o.o. , gdzie zatrudniona jest jedynie na 0,231 etatu to kwota 1005zł, z czego po egzekucji pozostaje jej zaledwie 119,18 zł na życie. Podniosła, że gdyby nie pomoc matki nie miała by środków na jedzenie. Podała, że przedtem w tym samym szpitalu prowadziła działalność gospodarczą, przeprowadzając i opisując badania EEG, za które zarabiała jedynie 200 zł. na miesiąc i wliczając alimenty od męża dysponowała jedynie kwotą 600,00 zł. Z tej kwoty nie mogła wygospodarować środków na składki ZUS, gdyż kwota ta nie zabezpieczała jej niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny ( opłaty za mieszkanie, koszty żywności, ubrania). Zdaniem strony wydane rozstrzygnięcie narusza art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej gdyż w jej opinii w tym przypadku, zachodzi ważny interes strony, gdyż jej sytuacja materialna jest tragiczna, co potwierdza fakt, że ma nadal spore zaległości w opłatach za mieszkanie. Rozpatrując wniesione zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej nie uznał argumentów skarżącej i zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. w sprawie odmowy zwolnienia wynagrodzenia spod egzekucji. Skarżąca w skardze skierowanej do tut. Sądu wniosła o uchylenie ww. rozstrzygnięcia oraz o orzeczenie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu skargi ponownie podniosła, iż zaskarżone postanowienia naruszają art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż pomimo wykazania występowania ważnego interesu strony organy odmówiły zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że skarżąca nie ma majątku i nie wskazała, innego źródła z którego organ mógł by wyegzekwować należne składki. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje : Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270, dalej p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych rozstrzygnięć. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli skarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stwierdzić należy, iż narusza ono prawo, co oznacza, że skarga zasługuje na uwzględnienie a zaskarżone postanowienie należy wyeliminować z obrotu prawnego. Przedmiotem rozważań Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS – u w T. o odmowie zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. ) , dalej zwana ustawą "u.p.e.a". Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powyższe oznacza, iż zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek, a mianowicie zobowiązany musi : 1. złożyć wniosek, 2. uzyskać zgodę wierzyciela na zwolnienie, 3. za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Obligatoryjną przesłanką, zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie przez niego zgody wierzyciela na takie zwolnienie, bo brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Porównaj wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r. (II FSK 789/08), w którym stwierdzono: "Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest ona swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria". Powołując się na komentatora ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, sąd wywiódł, że "pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego". Należy podkreślić, że NSA w zacytowanym wyroku wyraził następujący pogląd: " W ocenie NSA "okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego nie można przeciwstawiać okoliczności związanych z interesem wierzyciela skoro ustawodawca interesy tego ostatniego zabezpieczył w ten sposób, iż od jego zgody w ogóle uzależnił możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji". Jak wynika z treści zacytowanego przepisu art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej - ustawodawca pozostawił uznaniu organu egzekucyjnego rozstrzygnięcie o zwolnieniu, wskazuje użyty w przepisie zwrot "organ może". Należy w tym miejscu przywołać wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 listopada 2009 r. (I SA/Gl 689/09),gdzie zdaniem niniejszego składu orzekającego w sprawie Sąd ten trafnie wskazał, że : "Konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek, jest dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz szczegółowe odniesienie się do niego w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia". Zdaniem Sądu organy w ogóle nie rozważyły przesłanki ważnego interesu strony, nie wyjaśniając do końca stanu faktycznego sprawy. W niniejszej sprawie nastąpiła kumulacja ról gdyż ZUS jako wierzyciel odmawiając zgody na zwolnienie spod egzekucji jedynego źródła dochodów strony – wyraził jednocześnie swe stanowisko. A zatem strona formalnie nie uzyskała zgody wierzyciela. Ta sytuacja jest specyficzna i zdaniem Sądu wymaga większego pochylenia się nad problemem. Dlatego Sąd przywołuje w tym miejscu orzeczenie WSA w Krakowie z dnia 22 listopada 2010 r. w sprawie i SA/Kr 1394/10 gdzie Sąd ten wyraził pogląd, z którym skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni się zgadza, że : " Organ egzekucyjny (będący równocześnie wierzycielem) w treści postanowienia wydawanego na podstawie tego przepisu powinien, rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważyć równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem, powinien uwzględniając swoje uprawnienia, zbadać w danym przypadku okoliczności dotyczące zobowiązanego i odnosząc się do nich rozważyć wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważając równocześnie przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. W orzecznictwie i doktrynie zasadnie przyjęto, że "wydanie przez wierzyciela postanowienia odmawiającego zgody (lub wyrażającego zgodę) na zwolnienie z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego w przypadku, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym należy uznać za bezprzedmiotowe" . Dalej Sąd ten stwierdził : "Można jednocześnie zauważyć, w takich przypadkach sądy przyjmują, że postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające zwolnienia jest równoznaczne z nieudzieleniem zgody przez wierzyciela. Tym samym zamyka się organowi odwoławczemu, do którego - jak wynika z art. 13 § 2 u.p.e.a. - służy zobowiązanemu zażalenie na postanowienie odmowne, drogę do uwzględnienia zażalenia. Nie jest on bowiem wierzycielem. Taki efekt może budzić zastrzeżenia z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia decyzji wydanej w pierwszej instancji". Trzeba również zgodzić się z poglądem, że brak zgody wierzyciela jest absolutną przeszkodą do wydania pozytywnego postanowienia w sprawie zwolnienia, przyjęta w wyżej wymienionym orzeczeniu koncepcja oznacza, że kontrola sądowa postanowień organów egzekucyjnych w tych sprawach jest pozorna, a działania organu administracji pełniącego funkcje wierzyciela wyłączone są spod jakiejkolwiek kontroli prawnej. Zgodność takiej interpretacji z zasadami demokratycznego państwa prawnego może być trudna do wykazania. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005, Wrocław 2005, str. 158). Reasumując należy stwierdzić, że okolicznością niekwestionowaną jest to, że wierzyciel, w przypadku prowadzonej egzekucji ma prawo oczekiwać zaspokojenia, a skarżąca , jak wynika z akt sprawy tej okoliczności nie kwestionuje. Jednakże strona miała prawo skorzystać z możliwości przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i złożyć wniosek o zwolnienie spod egzekucji wynagrodzenia, zważywszy na jego wysokość, minimum socjalne i sytuację strony. Należy zatem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wziąć pod uwagę powyższe okoliczności zwłaszcza, że zarzuty te strona składała już w zażaleniach do których organy się nie odniosły, a o fakcie zaprzestania płacenia alimentów były przez stronę informowane. Nie może zatem ostać się w obrocie prawnym postanowienie, z którego wynika, że organ w ogóle nie badał przesłanki ważnego interesu zobowiązanej, bowiem nie ustalił wszystkich istotnych okoliczności. Te okoliczności mają znaczenie, bowiem dopiero oparcie się na rzetelnie ustalonym stanie faktycznym pozwoli na uznanie organu w zakresie istnienia ważnego interesu zobowiązanego. Należy tu podkreślić, że mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, co oznacza, że organ może i tak odmówić zwolnienia spod egzekucji, w przypadku wystąpienia przesłanki ważnego interesu strony. To jednak nie oznacza zdaniem Sądu , że uznanie zwalnia organ w ogóle od rzeczywistego badania tej przesłanki. Takie rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie wtedy gdy organ odniesie się do wszystkich argumentów strony, co jest możliwe dopiero po wyczerpującym wyjaśnieniu stanu faktycznego. Zatem Sąd stwierdza, że powyższe nieprawidłowości skutkują naruszeniem przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) – dalej zwaną w skrócie Kpa, a w szczególności art. 7 i 8 ww. ustawy oraz art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niezbadanie ważnego interesu strony. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji., o kosztach zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 cyt. ustawy , w związku z czym Sąd przyznał wynagrodzenie adwokatowi ustanowionemu z urzędu na zasadzie prawa pomocy na podstawie § 19 pkt1 w związku z § 18 ust.1 pkt.1 lit.c i w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U nr.163 poz. 1348 ze zm). E. Kruppik – Świetlicka H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska