I SA/Bd 390/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi Z. G. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr 040000.71.2024-RED-67 w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę I SA/Bd 390/24 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. organ zobowiązał Z. G. ("Skarżący", "Strona", "Zobowiązany") do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku chorobowego za okres od [...].10.2017 do [...].11.2017r. W dniu [...] lutego 2024r. wystawiony został tytuł wykonawczy obejmujący nienależnie pobrane świadczenie. Na podstawie zawiadomienia o zajęciu z [...] lutego 2024r. należność została objęta egzekucją z wynagrodzenia za pracę Zobowiązanego. Pismem z [...] marca 2024r. Strona wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej podnosząc nieistnienie obowiązku zwrotu oraz wygaśniecie obowiązku w całości, określone w art. 33 § 2 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Wskazano, że należności objęte postępowaniem egzekucyjnym powstały w 2017r., a więc przed ogłoszeniem upadłości Zobowiązanego orzeczonej postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...] października 2018r. Strona podkreśliła, że na skutek postanowienia Sądu z [...] lutego 2023r. egzekwowana należność wygasła w całości wskutek umorzenia i nie istnieje jakakolwiek podstawa prawna do prowadzenia egzekucji należności po zakończonym postępowaniu upadłościowym. Skoro okres, za który pobrał on nienależny zasiłek chorobowy przypada na czas sprzed ogłoszenia upadłości, to zobowiązanie z tego tytułu na gruncie art. 49121 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm., dalej: "u.p.u.") zostało umorzone. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z [...] lutego 2024r. W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z [...] kwietnia 2019r. Strona została zobowiązana do zwrotu nienależnego zasiłku chorobowego za okres od [...] października do [...] listopada 2017r. Decyzja została doręczona [...] kwietnia 2019r. Od decyzji nie złożono odwołania, wobec czego stała się prawomocna z dniem [...] maja 2019r. Organ podkreślił, że zobowiązanie do zwrotu świadczenia powstaje dopiero od momentu doręczenia decyzji zobowiązującej do zwrotu. Momentem powstania zobowiązania zwrotu nie jest okres, w którym Zobowiązany pobrał nienależny zasiłek chorobowy, tj. od [...] października do [...] listopada 2017 r., a moment doręczenia decyzji zobowiązującej, tj. [...] kwietnia 2019r. Tym samym nie mogło być umorzone, albowiem w chwili ogłoszenia upadłości, tj. [...] października 2018 r., jeszcze nie istniało. Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty. Z brzmienia art. 49121 ust. 1 u.p.u. wynika, że umorzenie obejmuje wszystkie nieopłacone zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości (z wyjątkami z art. 49121 ust. 2 u.p.u., które nie dotyczą sprawy). W konsekwencji skutek umorzenia przewidziany w tym przepisie nie odnosi się do zobowiązania ukształtowanego decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Zobowiązanie nie wygasło w całości ani w części. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie: - art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż umorzenie zobowiązania z tytułu egzekwowanego świadczenia w toku postępowania upadłościowego nie spowodowało jego wygaśnięcia, - art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż obowiązek zwrotu świadczenia kształtuje dopiero wydanie decyzji, pomimo iż zgodnie z ustawą odsetki od nienależnego świadczenia są naliczane już od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.) uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd na wstępie wskazuje, że złożoną w sprawie skargę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Spór w sprawie zasadniczo sprowadza się do oceny, czy istnieje obowiązek będący podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Skarżący wiąże nieistnienie obowiązku z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 2023r. sygn. akt [...] w którym to Sąd stwierdził wykonanie planu spłaty wierzycieli i umorzenie zobowiązań powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości ([...] października 2018r.). Strona wskazuje, że zobowiązania objęte tytułem wykonawczym nr [...] powstały w 2017r. zatem doszło do ich wygaśnięcia w całości. W ocenie organu, mając na uwadze konstytutywny charakter decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia, obowiązek taki ciąży na osobie zobowiązanej dopiero od dnia doręczenia decyzji. Decyzja z dnia [...] kwietnia 2019r. została doręczona Stronie w dniu [...] kwietnia 2019r. Wobec powyższego zobowiązanie do zwrotu należności nie mogło być umorzone albowiem w chwili ogłoszenia upadłości ([...] października 2018r.) jeszcze nie istniało. W sporze tym rację należy przyznać organowi. Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią sformalizowany środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść podniesionych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wywiedzione w treści zarzutów okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Z przepisu art. 33 § 2 u.p.e.a. wynika, że podstawą zarzutu jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Analizując prawidłowość zaskarżonego postanowienia, Sąd wskazuje, że podniesiony zarzut nieistnienia obowiązku dotyczy zasadniczo kontroli formalnej obowiązku, co do którego prowadzi się egzekucję. W orzecznictwie funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym pojęcie "nieistnienia obowiązku" w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2023r., sygn. akt I SA/Łd 484/22), bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów (por. np. wyrok NSA o sygn. II FSK 227/18). Przenosząc powyższe wywody na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że egzekucji podlega nienależnie pobrane świadczenie (zasiłek chorobowy) za okres od [...] października do [...] listopada 2017r. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych lub inne świadczenie pieniężne wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego (art. 84 ust. 1 w związku z art. 84 ust. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz.U. z 2024r. poz. 497). Żądanie zwrotu nienależnego świadczenia następuje przez doręczenie decyzji organu rentowego. Jak zasadnie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, bez wydania i doręczenia decyzji kształtującej zobowiązanie zwrotu, takie zobowiązanie nie powstaje. Dopiero od momentu doręczenia decyzji na osobie zobowiązanej ciąży obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia w ustalonej wysokości. Decyzja taka kształtuje, a nie tylko potwierdza (deklaruje) zobowiązanie zwrotu nienależnego świadczenia. W niniejszej sprawie decyzją z [...] kwietnia 2019r. Skarżący został zobowiązany do zwrotu nienależnego zasiłku chorobowego za okres od [...] października do [...] listopada 2017r. Decyzja została doręczona [...] kwietnia 2019r. Od decyzji nie złożono odwołania. Decyzja stała się prawomocna z [...] maja 2019r. Zasadne jest stanowisko organu , iż momentem powstania zobowiązania zwrotu nie jest okres, w którym Skarżący pobrał nienależny zasiłek chorobowy a moment doręczenia decyzji tj. [...] kwietnia 2019r. Zobowiązanie zwrotu powstało bowiem na mocy decyzji z dniem jej doręczenia. Tym samym nie mogło być umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2023r., albowiem w chwili ogłoszenia upadłości, tj. [...] października 2018r., jeszcze nie istniało. Przedstawione wyżej zapatrywanie co do charakteru decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, znajduje potwierdzenie m. in w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2021r. sygn. akt II USKP 30/21 (OSNP 2022/1/9, LEX nr 3174443). Sąd wskazuje, że: "kwestia określenia momentu, od którego należą się odsetki od świadczenia nienależnie pobranego została rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który uznaje obecnie, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi dopiero wtedy, gdy organ rentowy wyda i doręczy zobowiązanemu decyzję administracyjną ustalającą nienależnie pobrane świadczenia i żądającą ich zwrotu. Trzeba bowiem - za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010 r., I UK 210/09 (LEX nr 585713) - przypomnieć, że świadczenia z ubezpieczeń społecznych są przyznawane w drodze decyzji administracyjnych i na podstawie decyzji administracyjnych są wypłacane. Nie można zatem utrzymywać, że świadczenia wypłacone na podstawie pozostającej w obrocie prawnym decyzji administracyjnej jako nienależne podlegały zwrotowi w dacie wypłaty, choćby przesłanki przyznania świadczenia w rzeczywistości nie istniały lub odpadły. Świadczenia w myśl art. 84 ustawy systemowej i art. 138 ustawy emerytalnej uważane za nienależne podlegają zwrotowi dopiero wtedy, gdy organ rentowy wyda stosowną decyzję administracyjną. Pogląd ten umacnia treść art. 84 ust. 4 i ustawy systemowej, w których użyte zostały sformułowania "kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją" (ust. 4) oraz "uprawomocnienie się decyzji ustalającej te należności" (ust. 7). ". Biorąc pod uwagę powyższe, należało zgodzić się organem, że nie zostały spełnione podstawy do uwzględnienia zarzutu w oparciu o art. 33 § 2 u.p.e.a. Z tych względów w sprawie nie wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę.