I SA/Bd 397/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę I SA/Bd 397/11 UZASADNIENIE I Postanowieniem z dnia [...] 2011r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2011r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu [...] 2010r. do Dyrektora Izby Celnej w T. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2007r. nr [...], w trybie przepisów art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z bezskutecznością egzekucji. W ocenie wnioskodawcy, zważywszy na to, że łączna kwota zobowiązania wynosi ponad [...] zł i nadal powiększa się o kwotę odsetek za zwłokę rocznie [...] zł, a przy tym nie posiada on żadnego majątku mogącego być przedmiotem egzekucji, nie ma realnej możliwości wyegzekwowania należności objętej przedmiotowym tytułem wykonawczym. Biorąc pod uwagę brak perspektyw dla podjęcia przez zobowiązanego zatrudnienia, a w związku z tym niemożność uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, uzasadnione jest w przedmiotowej sprawie stwierdzenie bezskuteczności egzekucji administracyjnej. Wobec powyższego, wniosek zobowiązanego do wierzyciela o umorzenie egzekucji na jego żądanie w związku z bezskutecznością postępowania egzekucyjnego jest w pełni uzasadniony. II Postanowieniem z dnia [...] 2011r., działając na podstawie art. 18 i art. 59 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Celnej w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że w złożonym wniosku Zobowiązany nie wskazał na żadną z zawartych w art. 59 § 1 powołanej ustawy przesłanek. Natomiast z treści art. 59 § 2 tej ustawy, będącego podstawą umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, wynika dla organu egzekucyjnego uprawnienie a nie obowiązek takiego zakończenia postępowania. III Z zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie zarzucając mu naruszenie; art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie; art. 18 powołanej ustawy w związku z art. 107 § 3, art. 124 § 2 Kpa poprzez brak w zaskarżonym postanowieniu uzasadnienia prawnego i faktycznego; art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego wadliwe zastosowanie; wadliwą kwalifikację prawną żądania skarżącego, zaniechanie wykonania postanowień art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i naruszenie przez to art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. IV Postanowieniem z dnia [...] 2011r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazując, iż żadna przesłanka wskazana w powyższym przepisie nie wystąpiła w niniejszej sprawie, wobec czego organ egzekucyjny nie mógł umorzyć postępowania egzekucyjnego na podstawie tego przepisu. W ocenie Dyrektora w niniejszej sprawie nie wystąpiła również fakultatywna przesłanka przewidziana w art. 59 § 2 powyższej ustawy. Odnosząc się do zarzutu, iż organ egzekucyjny dokonał wadliwej kwalifikacji prawnej żądania zobowiązanego Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie organ egzekucyjny rozpatrując wniosek kierował się literalnym brzmieniem żądania, biorąc pod uwagę przede wszystkim cel, jaki wnioskujący chciał osiągnąć. Przyjął zatem, że rzeczywistą wolą zobowiązanego było spowodowanie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany wnioskował o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które w warunkach rozpatrywanej sprawy, wobec braku przesłanek określonych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mogło nastąpić jedynie na podstawie art. 59 § 2 powołanej ustawy. Biorąc pod uwagę powyższe, także zarzut naruszenia art. 59 § 2 ustawy poprzez jego wadliwe zastosowanie należało w ocenie organu uznać za nieuzasadniony. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej organ pierwszej instancji uzasadniając swoje postanowienie zawarł w nim zarówno uzasadnienie faktyczne jak i prawne. Przywołał przepisy regulujące instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego i odniósł je do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia skonstruowano w sposób prawidłowy, a dokonana przez organ egzekucyjny wykładnia przepisów prawa nie może budzić zastrzeżeń. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odniesiono się do podnoszonych przez Zobowiązanego argumentów i dokonano ich oceny przez pryzmat przepisów ustawy normujących umorzenie postępowania egzekucyjnego. V W skardze skierowanej do Sądu strona wniosła o uchylenie postanowienia organu I i II instancji zarzucając im: 1. naruszenie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 138 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a w szczególności nieprzeprowadzenie postępowania co do istoty sprawy, tj. w kierunku ustalenia, czy dłużnik znajduje się w stanie niewypłacalności oraz czy ewentualna niewypłacalność mogła stanowić podstawę do uznania egzekucji za bezskuteczną. 2. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2011 r. - bez rozpatrzenia podnoszonej przez skarżącego przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec jego bezskuteczności wskutek niewypłacalności, bez przeprowadzenia postępowania o wyjawienie majątku dłużnika i bez oceny czy prowadzone postępowanie doprowadzi do wykonania obowiązku w rozumieniu art. 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r. sygn. akt II FPS 6/08 definiującą termin "bezskuteczność egzekucji administracyjnej" w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, - bez uzasadnienia oddalenia zarzutu naruszenia w postanowieniu Dyrektora Izby Celnej w T. art. 107 § 3 oraz art. 124 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z brakiem uzasadnienia faktycznego i prawnego o nieprzeprowadzeniu postępowania w kierunku ustalenia zasadności przesłanki o niewypłacalności jako podstawy do uznania egzekucji za bezskuteczną, - na skutek oddalenia zarzutu niezastosowania przez organ pierwszej instancji art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego pomimo niewyczerpania przez organ egzekucyjny wszelkich możliwych sposobów prowadzenia egzekucji, w tym poprzez podjęcie czynności procesowych w przedmiocie ujawnienia całego majątku dłużnika w kontekście oceny rokowań zaspokojenia, - bez przeprowadzenia w postępowaniu odwoławczym postępowania o wyjawienie całego majątku dłużnika i zbadanie na tym tle zasadności przesłanki bezskuteczności egzekucji w związku z niewypłacalnością a przez to naruszenie art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, - na skutek naruszenia w postępowaniu odwoławczym przepisów § 6 ust. 9 pkt 1 i 2rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 71 tej ustawy. 3. naruszenie art. 6, 7 i 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 71 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na skutek naruszenia granicy uznania administracyjnego przez nieustalenie stanu faktycznego dotyczącego wypłacalności dłużnika i zasadności podnoszenia tej przesłanki jako podstawy umorzenia egzekucji wobec jej bezskuteczności. 4. naruszenie art. 2 i art. 7 Konstytucji RP w związku z naruszeniem w postępowaniu odwoławczym wskazanych powyższej zasad ogólnych postępowania oraz przepisów prawa procesowego i materialnego. VI W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: VII Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a. - wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. VIII Istota niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ zasadnie odmówił stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z wniosku strony (data wpływu do organu 13 grudnia 2010r.) postępowanie egzekucyjne winno być umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) - zwanej dalej u.p.e.a. - w związku z bezskutecznością prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji Sąd stwierdza, że wobec jednoznacznie wyrażonej woli skarżącego, aby złożone pismo potraktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prawidłowo organ rozpatrzył go w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie tego przepisu (art. 59 § 1) postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek ściśle związany jest z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto stosownie do art. 59 § 2 tej ustawy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 59 § 3 ustawy w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Postanowienie wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela lub z urzędu (art. 59 § 4). W tym miejscu wyjaśnić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał oceny pod kątem przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego i wywiódł, że nie występuje żadna z nich, w tym również wskazana przez skarżącego określona w art. 59 §1 (umorzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela), albowiem w przedmiotowej sprawie wierzyciel nie żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego. Za prawidłowe należało wiec uznać stanowisko organu, który przyjął, że skoro wolą wnioskodawcy było umorzenie postępowania egzekucyjnego, a wobec nie wystąpienia przesłanki wskazanej we wniosku o umorzenie (art. 59 § 1 pkt 9) rozpoznał również wniosek strony w kontekście wystąpienia przesłanki o której mowa w § 2 art. 59. Mając na uwadze powyżej za niezasadne należało więc uznać bardzo ogólne zarzuty dotyczące naruszenia art. 18 u.e.p.a. w zw. z art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego. Za bezzasadny należy również uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 71 u.e.p.a. w zw. z art. 77 p 1 i art. 80 Kpa. Zgodnie z art. 71 u.e.p.a. jeżeli egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel może zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. W powyższym przewidziano uprawnienie, a nie obowiązek jak twierdzi skarżący, przysługujące organowi egzekucyjnemu oraz wierzycielowi zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Powyższe uprawnienie przysługuje zarówno przed wszczęciem jak również w toku egzekucji administracyjnej, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego ani też z jego wynagrodzenia za pracę lub z przypadających mu okresowo świadczeń. W tym miejscu należy również wskazać, że uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego II FPS 6/08 na którą powołuje się skarżący dotyczyła zagadnienia, "czy stwierdzenie przez organ podatkowy bezskuteczności egzekucji o której mowa w art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), powinno być dokonane na podstawie formalnego aktu procesowego wydanego przez organ egzekucyjny po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego czy też ustalenie wspomnianej bezskuteczności może nastąpić na podstawie każdego dowodu?". Tym samym przedmiotowa uchwała dotyczy zupełnie innego zagadnienia prawnego w związku z czym nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2008r. II FSK 1756/06 nie może mieć przełożenia na grunt niniejszej sprawy albowiem dotyczy odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zaległości podatkowe (art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej). Wbrew stanowisku strony skarżącej zarówno postanowienie organu I jak i II instancji zawiera uzasadnienie faktyczne jak i prawne. Przywołano przepisy regulujące instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego odnosząc je do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia skonstruowano w sposób prawidłowy, a dokonana przez organy wykładnia przepisów prawa jest spójna, logiczna i prawidłowa. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odniesiono się do podnoszonych przez stronę argumentów i dokonano ich oceny pod katem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym za niezasadne należało uznać zarzut naruszenia art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 107 § 3, art. 124 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego Odnosząc się do zarzutu naruszenia w postępowaniu odwoławczym przepisów § 6 ust. 9 pkt 1 i 2rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku art. 71 u.e.p.a. wskazać należy, że jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę § 6 ust. 9 powyższego rozporządzenia nie zawiera pkt 1 i 2. Ponadto poza przywołaniem powyższego zarzutu w osnowie skargi strona w uzasadnieniu w ogóle nie sprecyzował na czym miałby on polegać. § 6 ust. 9 tego rozporządzenia stanowi, iż przed zastosowaniem środków egzekucyjnych we własnym zakresie bądź wysłaniem tytułu wykonawczego do naczelnika urzędu skarbowego lub organu egzekucyjnego, o którym mowa w ust. 1b, wierzyciel sprawdza, czy należność nie wpłynęła na jego rachunek bankowy lub za pośrednictwem Poczty Polskiej albo nie została wpłacona bezpośrednio gotówką do kasy. Tym samym Sąd nie może odnieść się do powyższego zarzutu albowiem jest on całkowicie niezrozumiały. Mając zatem na uwadze całokształt przedstawionych wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznając skargę za niezasadną, w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.