I SA/Bd 41/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Liwacz po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 22 stycznia 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną, trzema córkami oraz wnuczką, którego miesięczny dochód stanowi kwota 2.026,24 zł brutto. Jako majątek strona wskazała dom o pow. 150m², oraz samochód Skoda Roomster. Zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności. Samochody Skoda Roomster o wartości 20.000 zł oraz Peugeot Partner o wartości 10.000 podlegają egzekucji. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu skarżący określił na kwotę 2.310 zł (rata za dom 1.500 zł, woda 300 zł, śmieci 54 zł, prąd 456,78 zł).Żona skarżącego z tytułu umowy o prace uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.296,95 zł netto. Przedłożono deklarację roczną o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-4R za lata 2011-2012, deklaracje VAT-7K za 2011r. i 2012r., wyciąg z rachunku bankowego za listopad 2013r. oraz styczeń 2014r., zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wezwanie do zapłaty należności. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2014r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw oświadczając, że jego dochody nie wystarczają na pokrycie wszystkich zobowiązań przez co ma coraz większe zaległości w rachunkach. Przedłożono:PIT-11 żony skarżącego za 2013r., PIT-11A córki skarżącego za 2012r., PIT-36 córki skarżącego za 2013r. oraz wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dotyczący zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez córkę wnioskodawcy z dniem 31 października 2013r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, potwierdzonej stosownymi dokumentami, w której wnioskodawca ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiony całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób, lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11). Podkreślenia wymaga, że to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przepis zawarty w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, trzema córkami oraz wnuczką, którego miesięczny dochód wynosi 2.026,24 zł brutto (wynagrodzenie żony skarżącego). W piśmie z dnia 10 lutego 2014r. (K-54 akt sądowych) skarżący wskazał, że jego żona z tytułu umowy o prace uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1296,95 zł. W tym samym piśmie strona wskazał, że comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą ok. 2.310 zł. Jednocześnie strona nie wyjaśniła, z jakich środków niweluje nadwyżkę wydatków nad dochodami. Wskazać także należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Oznacza to, że obowiązek spłaty kredytu hipotecznego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Co nadto istotne, wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do kwestii posiadania (względnie braku) rachunku bankowego przez żonę, która zgodnie z oświadczeniem zawartym w złożonym formularzu PPF jest obecnie jedyną osobą generującą dochód gospodarstwa domowego z tytułu umowy o pracę. Podobnie wnioskodawca w żaden sposób nie ustosunkował się do kwestii posiadania rachunków bankowych przez jego córkę. Poprzestał jedynie na przedłożeniu historii własnego rachunku bankowego za listopad 2013r. oraz styczeń 2014r. Podkreślenia wymaga, że na jego rachunku bankowym w tym okresie nie było praktycznie żadnych obrotów. Ponadto skarżący zarówno w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego jak również na etapie sprzeciwu nie przedłożył swoich zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, zeznań podatkowych żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe (przedłożono jedynie PIT-11 za 2013r.) jak również dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą za okres ostatnich sześciu miesięcy. Powyższe braki skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. W ocenie Sądu wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując stwierdzić należy, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie skarżącego nie pozwala, bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.