I SA/Bd 417/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie Sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska po rozpoznaniu w dniu 07 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić wniosek Skarżący wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. przez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości i ustanowienie dla niego w tej sprawie pełnomocnika – adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012r. Sąd oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że skarga w tej sprawie, podobnie jak w 149 innych sprawach wraz zawartym w niej wnioskiem o prawo pomocy, jest przejawem nadużycia prawa do sądu i prawa pomocy. Następnie skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. W terminie ustawowym skarżący nie uiścił wpisu, wobec czego postanowieniem z dnia 09 listopada 2012r. Sąd odrzucił skargę. Po doręczeniu skarżącemu postanowienia o odrzuceniu skargi, skarżący w zbiorczym piśmie odnoszącym się do 22 spraw, złożył kolejny wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270, dalej ustawa p.p.s.a.). Przepis art. 245 ustawy p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu podkreślić, że analizowany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem strony w tym zakresie. Podkreślenia również wymaga fakt, że postanowienia odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy z uzasadnieniem, jak postanowienie z dnia 30 maja 2012r. zapadły w szeregu innych spraw i część z nich poddana została kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił zażalenia w tym przedmiocie (vide: postanowienie NSA z 28 sierpnia 2012r. Sygn. akt II FZ 667/12, Sygn. akt II FZ 686/12, Sygn. akt II FZ 690/12, z 05 września 2012r. Sygn. akt II FZ 683/12, Sygn. akt II FZ 661/12, Sygn. akt II FZ 666/12). Odnosząc się do wniosku skarżącego ponownie należy przypomnieć, że przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Prawo dostępu do sądu, realizacją którego jest m.in. prawo pomocy jest jednym z podstawowych wolności człowieka stanowiąc gwarancję demokratycznego państwa prawnego. W obecnym ustroju politycznym regulację oraz procedury ochrony wolności i praw człowieka określa Konstytucja RP. Postanowienia ustawy zasadniczej prawo do sądu klasyfikują wśród praw osobistych, jednocześnie postrzegają je jako środek służący dochodzeniu określonych praw. Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Konstytucyjna podstawa prawa do sądu zapisana została w art. 45 ust 1 Konstytucji RP i uzupełnienie znajduje w szeregu dalszych unormowań (art. 77 ust. 2, art. 176 - art. 178). Istnienie określonego prawa podmiotowego skutkuje zawsze możliwością korzystania z tego uprawnienia w sposób niewłaściwy, co realizuje się w instytucji nadużycia prawa. Nadużycie prawa ma miejsce wówczas, gdy, podmiot, któremu przysługuje dane prawo realizuje je, ale nie po to, by osiągnąć cel, któremu prawo to służy, lecz dla innych powodów, które nie zasługują na prawną ochronę. Osoba uprawniona realizuje swoje uprawnienie w sposób sprzeczny z ogólnie przyjętymi zasadami moralności publicznej. Nadużywanie własnego prawa stanowi jedynie pozór wykonywania prawa i jest zachowaniem bezprawnym. Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, iż "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005 s.135). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy, będącej jedną z kilkudziesięciu spraw o tożsamym charakterze, Sąd, uwzględniając znaną mu z urzędu okoliczność zainicjowania przez Skarżącego szeregu postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy, rozważył w pierwszej kolejności, czy wnioskujący o pomoc nie nadużył tego prawa. Sąd pragnie podkreślić, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny ich zasadności merytorycznej, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Podmiot, który ma rozległe interesy i chroniąc je realizuje swoje prawo do sądu inicjując szereg postępowań, nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa. Jest to bowiem adekwatne do sytuacji, w jakiej się znajduje. Tymczasem postępowania sądowe zainicjowane skargami Skarżącego dotyczą rozstrzygnięć organów o charakterze procesowym, stanowiącym cel sam w sobie. Dotyczą postanowień o stwierdzeniu niedopuszczalności zażaleń w związku z wniesieniem ich nie przez stronę, lecz podmiot trzeci bądź postanowień odmawiających wszczęcia postępowania dotyczącego np. uzupełnienia innego postanowienia o pouczenie, które nie może być zamieszczone tudzież odmowy wszczęcia postępowania o podobnym charakterze. Podmioty w osobach: J.S., S. S. oraz J. T. spółka z o.o. w likwidacji (której prezesem i udziałowcem jest S.S.) wzajemnie składają wnioski i środki zaskarżenia, sprawiając że niemal każde rozstrzygnięcie jest trzykrotnie zaskarżone. Wszystkie skargi, bez względu na stronę skarżącą, mają tożsamą grafikę i układ tekstu, co sugeruje, że tworzy je ta sama osoba. Uzasadnienia mają charakter uniwersalny i w swej treści nie odnoszą się do okoliczności konkretnej sprawy. Cechą charakterystyczną wszystkich składanych skarg jest towarzyszący im wniosek o prawo pomocy, w tym o przyznanie konkretnego adwokata z urzędu. Łącznie wymienione wyżej podmioty zainicjowały ponad 350 spraw w krótkim okresie czasu. Sprawy te mają charakter procesowy, natomiast nieliczne sprawy, które miały za przedmiot rzeczywistą ochronę interesów skarżących, zostały rozstrzygnięte po udzieleniu skarżącym prawa pomocy. Żadna skarga nie została uznana przez Sąd za zasadną. Tylko w jednej sprawie pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną. Przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawiły, że Sąd uznał, iż domaganie się przez Skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, jak i w pozostałych, stanowi nadużycie tego prawa stanowiąc cel sam w sobie. W postępowaniu administracyjnym wykreowane zostały rozstrzygnięcia organu, które następnie skarżone przez Skarżącego i pozostałe dwa wskazane wyżej podmioty mnożyły sztucznie skargi sądowe. Sąd dostrzega również fakt, iż w obecnym stanie sprawy, tj. po odrzuceniu skargi, strona chcąc realizować swoje prawo do złożenia środka odwoławczego na powyższe postanowienie kończące postępowanie musi skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika, o czym stanowi art. 175 p.p.s.a. Nie zmienia to jednak na tym etapie postępowania stanowiska Sądu w zakresie stwierdzenia, iż skarżący swoim działaniem nadużywa prawa. Należy podkreślić, że w sprawach, które zakończone zostały wyrokiem oddalającym skargę w tutejszym Sądzie w 18 sprawach pełnomocnik sporządził opinię o niezasadności składania skargi kasacyjnej, a w jednej wniósł skargę kasacyjną. Końcowo należy również podkreślić, że wniosek strony po raz kolejny inicjujący postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy ma charakter lapidarny, zbiorczy z powołaniem się na całkowity brak źródeł dochodu, co w istocie przeczy doświadczeniu życiowemu. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację Sąd w uznaniu, że wniosek stanowi nadużycie prawa określonego w art. 246 § 1 pkt 1 ustawie p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.