I SA/Bd 439/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi P. K. P. S. A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz P. K. P. S. A. w W. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania Prezydent Miasta B. upomnieniem wystawionym w dniu 19 kwietnia 2012 r. wezwał P. S. A. w W. do uregulowania należności w podatku od nieruchomości za miesiąc kwiecień 2012 r. Następnie tytułem wykonawczym z dnia 11 maja 2012 r. organ objął zaległości podatkowe spółki powstałe w tym podatku w kwocie [...] zł oraz odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł. Organ jednocześnie przeprowadził skuteczną egzekucję. Pismem z dnia 14 czerwca 2012 r. Spółka na podstawie art. 33 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") wniosła zarzut w sprawie prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wniosła o umorzenie prowadzonego postępowania podnosząc, że Prezydent Miasta B. nie jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym dla P. S.A., ponieważ zarówno siedziba P. S.A. jak i majątek spółki nie jest umiejscowiona na obszarze objętym właściwością miejscową Prezydenta Miasta B. W ocenie spółki, organ ten nie powinien był wszczynać oraz prowadzić egzekucji, a jako wierzyciel powinien przekazać tytuł wykonawczy do właściwego Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta B. odmówił uwzględnia zarzutów uznając, że jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, a skoro przeprowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości skuteczna, to niezasadnym było kierowanie tytułu wykonawczego do Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego. W złożonym zażaleniu spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając błędną interpretację art. 33 pkt 9 w zw. z art. 22 u.p.e.a. oraz § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (Dz. U. nr 137, poz. 1541). Spółka podniosła, że Prezydent Miasta B. nie jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym, bowiem egzekucja dotyczy majątku spółki położonego poza obszarem objętym właściwością miejscową organu. Postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu, w sprawie znajduje zastosowanie § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłocznie stosuje środek egzekucyjny, z zastrzeżeniem ust. 3. Przepis ten stanowi, że jeżeli wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, kieruje tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. Odnosząc się do kwestii właściwości miejscowej organ wyjaśnił, że przepisy § 6 ust. 2, 3 i 5 rozporządzenia z 2001 r. należy rozpatrywać w połączeniu z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a. Organ stwierdził, że skoro Prezydent Miasta B. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie i prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości skuteczna, to niezasadne i niecelowe było skierowanie tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego. W skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Prezydenta Miasta B. zarzucając błędną interpretację art. 33 pkt 9 w zw. z art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a., § 6 ust. 1-5 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, poprzez uznanie, iż Prezydent B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym dla P. S.A. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 921/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę spółki. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wobec faktu, iż na terenie działania Prezydenta Miasta B. jako organu egzekucyjnego znajdował się majątek zobowiązanej spółki, w pełni uprawnione było wszczęcie i prowadzenie egzekucji przez ten organ. W wyniku wniesienia przez P. S.A. skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1139/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Sąd uznał za zasadne zarzuty naruszenia art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez brak jego zastosowania w rozpoznawanej sprawie oraz art. 22 § 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że Prezydent Miasta B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym w rozpoznawanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniesiona w tej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy ustalenia, czy Prezydent Miasta B. jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym do prowadzenia egzekucji. Zdaniem skarżącej, prezydent Miasta B. nie jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym dla P. S.A., nie powinien więc wszczynać i prowadzić egzekucji, wobec czego zachodzi podstawa do uwzględnienia zarzutu na podstawie art. 33 pkt 9 u.p.e.a. Natomiast w ocenie organu, Prezydent Miasta B. był właściwy miejscowo jako organ egzekucyjny do stosowania środków egzekucyjnych, a przeprowadzona egzekucja okazała się całkowicie skuteczna. Wobec tego, nie było podstaw do kierowania tytułów wykonawczych do Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego. Na tle zarysowanego w sprawie sporu należy zauważyć, że był on przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 września 2014 r. o sygn. akt II GSK 1139/13, którym uchylono uprzednio wydany wyrok tut. Sądu z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 921/12, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Z tego względu, zastosowanie ma art. 190 p.p.s.a., stanowiący, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz, że nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez wykładnię prawa, o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, która może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się wykładni prawa wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy. Sąd ponownie rozpoznający sprawę mógłby odstąpić od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa wyłącznie, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że nie mają do niego zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie jeśli po wydaniu orzeczenia przez ten Sąd zmieni się stan prawny. Żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie, zatem tut. Sąd jest związany powołanym wyrokiem NSA. W wyroku tym NSA wskazał, że: - WSA i organy błędnie uznały, że do ustalenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w przypadku zastosowania przez organ I instancji środka egzekucyjnego w postaci wierzytelności P. S.A. będzie właściwy art. 22 § 3 u.p.e.a., - z uwagi na zastosowanie przez organ środka egzekucyjnego w postaci wierzytelności (praw majątkowych) nie ma zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a., tylko powinien mieć zastosowanie przepis art. 22 § 2 u.p.e.a., tj. właściwość miejscową ustala się według siedziby zobowiązanego, który stanowi zasadę określania właściwości miejscowej, od której ustawodawca przewidział wyjątek w art. 22 § 3 u.p.e.a., - organ nie ustalił przed wszczęciem egzekucji, czy cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego ustalonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a., a było to wymagane dla ewentualnego zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a., - należy zbadać, czy istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ innej gminy o statusie miasta, o którym mowa w art. 19 § 2 u.p.e.a., jako właściwy miejscowo organ egzekucyjny uprawniony do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych, - WSA weźmie pod uwagę, że Spółka wniosła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oparty na art. 33 pkt 9 u.p.e.a., tj. zasadnie zarzuciła prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, zatem organ I instancji powinien był uwzględnić ten zarzut i umorzyć postępowanie na zasadzie art. 34 § 4 u.p.e.a. Wskazać w związku z tym należy, że organy przyjęły, że skoro Prezydent Miasta B. jest uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, a przeprowadzona egzekucja okazała się w całości skuteczna, to niezasadnym byłoby kierowanie tytułów wykonawczych do właściwego miejscowo - ze względu na siedzibę Spółki - Naczelnika Urzędu Skarbowego. W ocenie Prezydenta jako wierzyciela, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, prawidłowo zastosowano środki egzekucyjne. Zdaniem Sądu, mając na uwadze wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w przywołanym wyroku, stanowisko organów nie jest prawidłowe. Podkreślić bowiem należy za NSA, że zasadą jest ustalanie właściwości miejscowej według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, tj. na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 22 § 3 u.p.e.a., jednakże dla jego zastosowania wymagane jest ustalenie przez organ egzekucyjny – jeszcze przed wszczęciem egzekucji – że cały majątek zobowiązanego lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu egzekucyjnego określonego zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. Oznacza to, że w przypadku należności pieniężnych, które są przedmiotem postepowania egzekucyjnego, pierwszeństwo w zastosowaniu ma zasada wynikająca z art. 22 § 2 u.p.e.a., czyli w rozpatrywanym przypadku byłoby to ustalenie właściwości według siedziby P. S.A. ( tj. W.). Dalej należy podkreślić, że nawet jeśli organy zamierzały zastosować art. 22 § 3 u.p.e.a., to zobowiązane były najpierw (jeszcze przed wszczęciem egzekucji) ustalić, czy cały majątek skarżącej Spółki lub większa jego część znajduje się poza właściwością organu określonego na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a., czyli poza właściwością Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego. Z akt administracyjnych oraz treści postanowień obu organów nie wynika, aby takie działania zostały podjęte. Wobec tego, ponieważ organy nie sprawdziły, czy cały lub większość majątku Spółki leży poza obszarem organu egzekucyjnego wyznaczonego zgodnie właściwością miejscową, to nie były uprawnione do zastosowania art. 22 § 3 u.p.e.a. Ponadto WSA stwierdza, że organ gminy o statusie miasta (art. 19 § 2 u.p.e.a.) może prowadzić postępowanie egzekucyjne wyłącznie wtedy, gdy jednocześnie posiada właściwość miejscową zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. Należało zatem zbadać, czy w przedmiotowej sprawie istniała możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ innej gminy o statusie miasta. Organ natomiast, takiej procedury sprawdzającej również nie przeprowadził, a co za tym idzie, w ten sposób nie wykazał, że jest uprawniony do prowadzenia egzekucji. Wymienionych ustaleń dotyczących miejsca położenia majątku oraz uprawnień innej gminy o statusie miasta należało dokonać jeszcze przed wszczęciem egzekucji. Było to obowiązkiem organu I instancji, czyli Prezydenta Miasta B. Sąd stwierdza, że już organ I instancji błędnie uznał za niezasadne złożone przez stronę zarzuty. Kontrolujące to postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze także niezasadnie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta. Obecnie WSA uchylając postanowienie organów I i II instancji podnosi, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. Już na etapie postępowania przed organem I instancji, należało uwzględnić zarzut i umorzyć postępowanie. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy zatem skonstatować, że ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta B. powinien uwzględnić zarzut z art. 33 pkt 9 u.p.e.a. i umorzyć postępowanie, z uwagi na prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ, bowiem nie zostało wykazane, że ten organ jest miejscowo właściwy do jej prowadzenia. W ocenie tut. Sądu, jeżeli w wyniku wadliwego ustalenia właściwości organ wszczął postępowanie w sprawie lub też utracił tę zdolność w trakcie jego prowadzenia, to należy przyjąć, że obowiązany jest do formalnego zakończenia tego postępowania w postaci wydania postanowienia o jego umorzeniu bez względu na to, czy postępowanie prowadzone jest z urzędu czy na żądanie strony. Końcowo WSA wskazuje, że przed ewentualnie ponownym wszczęciem egzekucji, organ powinien zbadać miejsce położenia majątku oraz to, czy inna gmina o statusie miasta posiada uprawnienia egzekucyjne w sprawie, czyli ustalić te okoliczności, na które szczegółowo wskazał Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 25 września 2014 r. Dopiero dokonanie tych ustaleń pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy Prezydent Miasta B. jest organem właściwym w sprawie egzekucji należności z tytułu podatku od nieruchomości za miesiąc kwiecień 2012r. wraz z odsetkami za zwłokę. Powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prezydent Miasta B. jest bowiem związany stosownie do art. 170 p.p.s.a., na podstawie którego, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z tych względów, uznając skargę za zasadną, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił postanowienie organu I instancji oraz zaskarżone postanowienie. Zgodnie z art. 152 p.p.s.a. orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490). M Łent J. Szulc L. Kleczkowski