I SA/Bd 447/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi L. P. sp. z o. o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz L. P. sp. z o. o. w G. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania 3. nakazuje zwrócić od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz L. P. sp. z o. o. w G. kwotę 192 (sto dziewięćdziesiąt dwa) złote tytułem nadpłaconego wpisu od skargi Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. prowadził na rzecz skarżącej spółki łączną egzekucję do majątku zobowiązanego J. K.. W toku prowadzonego postępowania organ dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego a następnie postanowieniem z dnia [...]. umorzył postępowanie z powodu bezskuteczności egzekucji wskazując, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł, z uwagi na brak możliwości dochodzenia kosztów od zobowiązanego. W złożonym zażaleniu spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej, podstawą naliczenia opłaty nie może być samo zajęcie rachunku bankowego dłużnika, na którym zarówno w chwili zajęcia, jak i później nie znajdowały się żadne środki finansowe. Tym samym brak było podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych do majątku zobowiązanego J. K. powstały koszty egzekucyjne, na które składają się opłaty pobrane w związku z zajęciem rachunku bankowego wynoszące 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej niż [...] zł. Łącznie koszty egzekucyjne wynoszą [...] zł. Koszty te, zgodnie z art. 64 c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r., poz. 599 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", winien ponieść zobowiązany J. K.. Jednakże z uwagi na to, że postanowieniem z dnia [...]. umorzono postępowanie egzekucyjne w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., obowiązek pokrycia kosztów egzekucyjnych, w myśl art. 64 c § 4 u.p.e.a., spoczywa na wierzycielu, gdyż okoliczność ta pozbawiła organ egzekucyjny możliwości dochodzenia kosztów od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej (wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego). Zatem ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi czy też nie. W związku z tym wierzyciel nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego nieuiszczonych przez zobowiązanego, z tego tylko powodu, że postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny było nieefektywne. W skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji, zarzucając: naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że opłata o której mowa w tym przepisie może zostać naliczona za samo zajęcie rachunku bankowego dłużnika w toku egzekucji, na którym nie znajdują się żadne środki pieniężne, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że warunkiem zasadności opłaty jest zajęcie wierzytelności pieniężnych, a zatem że dopiero zmaterializowanie się na zajętym rachunku jakiejkolwiek wierzytelności pieniężnej uzasadnia naliczenie opłaty, podczas gdy w niniejszej sprawie od momentu zajęcia rachunku do umorzenia egzekucji żadne środki na rzeczony rachunek nie wpłynęły, w skutek czego organ błędnie nałożył na skarżącą obowiązek zapłaty rzeczonej opłaty na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a.; naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy postanowienie to dotknięte było istotnym uchybieniem, o którym mowa wyżej i winno zostać uchylone. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo. Z akt sprawy wynika, że wobec J. K. była prowadzona egzekucja administracyjna w zbiegu z egzekucją sądową. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego administracyjny organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I. Oddział w B.. W odpowiedzi dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia [...] r. poinformował, iż brak jest środków pieniężnych na rachunku J. K.. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. nad N. postanowieniem z dnia [...] r., na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego - J. K., z powodu bezskuteczności. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. nad N. postanowieniem z dnia [...] r. obciążył, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a, wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł z uwagi na brak możliwości dochodzenia kosztów od zobowiązanego J. K.. W uzasadnieniu wskazano, że określona wysokość kosztów egzekucyjnych wynika z zastosowanego środka egzekucyjnego w dniu [...] r., tj. zajęcia rachunku bankowego, przy czym na rachunku zobowiązanego w chwili zajęcia, jak również później, nie znajdowały się środki pieniężne. Podstawę wymierzenia opłaty stanowił art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł. Należy zauważyć, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą z życie z dniem ogłoszenia. Powyższy wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2016 r., poz. 1244. W konsekwencji, przepis stanowiący podstawę materialnoprawną obciążenia spółki kosztami egzekucyjnymi, tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. został uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją. Wymaga to ponownego zajęcia przez organ stanowiska w kwestii wysokości kosztów egzekucyjnych, z uwzględnieniem powyższego wyroku, (por. wyroki NSA: z dnia 8 sierpnia 2016 r., II FSK 1021/16; z dnia 4 listopada 2016 r., II FSK 1047/14; z dnia 27 września 2016 r., II FSK 1199/15). Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia, że wskazując na skutki wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, Trybunał stwierdził w końcowej części uzasadnienia, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie". Jednak bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec kontroli konstytucyjności. W świetle powyższego, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym przypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych, w tym ich pracochłonności i czasochłonności. W skardze spółka podniosła, że organ niezasadnie naliczył opłatę, ponieważ zajęciu podlega wierzytelność, a nie sam rachunek bankowy. Dopóki zatem na rachunek bankowy zobowiązanego nie wpłyną środki pieniężne brak jest podstaw do naliczenia opłaty egzekucyjnej. Podnosząc jednak ten zarzut skarżąca nie odniosła się w ogóle do treści art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W rozpatrywanej sprawie organ umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego - J. K., z powodu bezskuteczności tego postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zwrotu nadpłaconego wpisu od skargi dokonano na podstawie art. 225 p.p.s.a. L. Kleczkowski T. Liwacz U. Wiśniewska