I SA/Bd 457/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2012r.na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2007r. postanowił odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 457/12 UZASADNIENIE Wraz ze skargą na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. R. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek w przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF oraz uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podał, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dwoma małoletnimi córkami. Jako dochód gospodarstwa domowego wskazano 700 zł miesięcznie z tytułu wynajmu p. Ponadto skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalność gospodarczej, który w 2011r. wyniósł 448.305,21 zł. Oświadczył, że posiada samochód osobowy – rok produkcji 2005. Strona podał również, że posiada akcje P. o wartości 35.647 zł oraz udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł. Postanowieniem z dnia 04 czerwca 2012r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. W sprzeciwie z dnia 13 czerwca 2012r. pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że referendarz sądowy dokonał ustaleń w sposób całkowicie abstrahujący od rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Jego zdaniem samo posiadanie przez wnioskodawcę papierów wartościowych nie przesądza jeszcze o jego zdolności do regulowania swoich zobowiązań. Skarżący ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny, zobowiązany jest również regulować wymagalne zobowiązania publicznoprawne Zdaniem skarżącego nie można mu zarzucać, iż przyjął inny priorytet w realizowaniu swoich wymagalnych zobowiązań niż na pokrycie kosztów sądowych. Jego zdaniem taka sytuacja będzie możliwa tylko wtedy, gdy stan dochodów i zobowiązań skarżącego pozwoli na gromadzenie odpowiednich środków. Konkludując pełnomocnik stwierdził, że skarżący nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych choćby w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270, dalej ustawa p.p.s.a.). w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie wskazuje się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Za taką oceną kondycji finansowej wnioskującego przemawia wysokość dochodów skarżącego oraz jego małżonki – 700 zł miesięcznie z tytułu wynajmu p. oraz dochód z prowadzonej działalności 448.305,21 zł w 2011r. Wnioskodawca posiada ponadto samochód osobowy oraz akcje o wartości 35.647 zł i udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł. Na ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy, w kontekście możliwości przyznania prawa pomocy, nie może również pozytywnie wpłynąć podniesiona w sprzeciwie okoliczność, iż skarżący zobowiązany jest regulować wymagalne zobowiązania publicznoprawne oraz, że bez wątpienia ponosi koszty utrzymania siebie i rodziny (mimo, iż we wniosku nie wskazano wysokości tych wydatków). Sama konieczność wygospodarowania z bieżących wydatków środków na pokrycie kosztów wszczętego postępowania nie może przesądzać o przyjęciu przez Skarb Państwa obowiązku ich ponoszenia. W związku z powyższym trudno uznać, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd - w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy - nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.