I SA/Bd 475/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [....] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanowił - przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części powyżej kwoty 414,15 zł - ustanowić doradcę podatkowego - oddalić wniosek w pozostałym zakresie Skarżąca wniosła w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Brak pracy, oraz nieuregulowane zobowiązania wymusiły podjęcie przez zainteresowaną zatrudnienia za granicą. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, skarżąca jest osobą samotną. Miesięczny dochód wynoszący 1.000 funtów brutto stanowi podstawę utrzymania wnioskującej w Wielkiej Brytanii, umożliwia spłatę zobowiązania podatkowego, jak i opłacenie ubezpieczenia czy czynszu za mieszkanie zlokalizowane w Lipnie. Na zainteresowanej ciąży nieuregulowany obowiązek kredytowy. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). W świetle art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Na podstawie art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Ze względu na tak określone granice prawa pomocy, skarżąca powinna uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje ją przepis art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. W tym miejscu zwrócić uwagę trzeba, że pomoc prawna w zakresie, o jaką ubiega się skarżąca, przysługuje w sytuacjach wyjątkowych, kiedy pomimo poczynionych starań, nie ma ona żadnych realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w najmniejszej nawet części. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest podmiotom, które przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W głównej mierze są to osoby samotne lub jedyni żywiciele rodzin wielodzietnych, członkowie gospodarstw domowych dotkniętych bezrobociem, niepełnosprawnością, którzy ze względu na szczególną sytuację życiową i dochodową swoich zostali zmuszeni do korzystania ze wsparcia ze strony opieki społecznej. Należy pamiętać, że przypadki, w których kosztami postępowania sądowego jest obciążony Skarb Państwa, należą do wyjątków od ogólnej zasady ponoszenia kosztów przez stronę. Instytucję prawa pomocy należy więc zawsze traktować w sposób szczególny, poprzez udzielanie wsparcia w okolicznościach, kiedy sytuacja materialna strony nie pozwala jej co najmniej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życia codziennego. Należy także zaznaczyć, że ustawodawca przy ocenie zasadności zwolnienia od kosztów postępowania sądowego nakazuje stosowanie surowych kryteriów oceny, przy czym przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Również w tym miejscu przypomnieć trzeba, że zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów procesu nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek poprzez przyznawanie tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Odnosząc zatem powyższe rozważania do przedstawionej przez wnioskującą sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie wykazała ona w sposób przekonywujący, że znajduje się w szczególnej sytuacji uniemożliwiającej poniesienie w całości kosztów postępowania. Analizując możliwości finansowe skarżącej zwrócić trzeba uwagę, że uzyskuje ona stały dochód w wysokości 1000 funtów brutto miesięcznie, co w przeliczeniu na złotówki daje kwotę około 4.884,50 zł ( według tabeli kursów nr 163/A/NBP/2010 z dnia 23 sierpnia 2010 r. 1 GBP wynosi 4,8845 zł). Wnioskująca nie jest zatem pozbawiona środków do życia. W ocenie referendarza J.M., mimo tego, że ponosi stosunkowo wysokie koszty utrzymania w kraju i za granicą ( opisane zostały w aktach administracyjnych tej sprawy) jest w stanie z posiadanych środków pieniężnych częściowo partycypować w kosztach postępowania uiszczając opłatę kancelaryjną za podejmowane w niniejszej sprawie czynności Sądu ( 100 zł), czy wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej ( 250 zł). Ze względu jednak na ratio legis instytucji pomocy prawnej, opłacenie pełnomocnika z wyboru mogłoby utrudnić egzystencję skarżącej, powodując uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Reasumując, konsekwencją niniejszego postanowienia jest zapewnienie J.M. skutecznego dostępu do Sądu. Podsumowując dotychczasowe uwagi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.