I SA/Bd 48/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wyjaśnienia treści uzasadnienia postanowienia postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca w niniejszej sprawie ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku przytoczyła argumentację odnoszącą się do przedmiotu zaskarżenia oraz oświadczyła, że poszukuje pracy, pozostając, z uwagi na brak dochodów, na utrzymaniu ojca- emeryta, jak też korzysta z pomocy przyjaciół i znajomych. Odpowiadając na wezwania Sądu ( z dnia 01 oraz 30 marca 2010 r.), wzywające do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących możliwości płatnicze wnioskującej oraz jej ojca, ograniczyła się do podtrzymania dotychczasowych twierdzeń o braku dochodów. Wyjaśniła, że kopia zeznania podatkowego za 2008 rok pozostaje do wglądu w urzędzie skarbowym, jak również, że nie upłynął termin do rozliczenia dochodów uzyskanych w roku ubiegłym. Odnośnie lokalu mieszkalnego oświadczyła, że stanowi on własność ojca, przy czym zainteresowana nie dysponuje wiedzą o jego dochodach i stanie oszczędności, gdyż te dane jej nie dotyczą. W sprawie zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art.199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego . Jest więc swoistą formą dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu, przy czym sam w sobie wymóg ponoszenia kosztów nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest uzasadniony koniecznością właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zawarte przez skarżącą w urzędowym formularzu PPF żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art.245 § 2 p.p.s.a.). Do kwestii tej należy odnieść się poprzez regulację zawartą w art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym domagać się może wyłącznie osoba fizyczna, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Powyższy wywód znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art.252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wobec tego pochodzące od strony informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. Strona występując na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od niego jest zobligowana uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zwrócić należy uwagę, że postępowanie, którego przedmiotem jest kwestia udzielenia pomocy z budżetu państwa charakteryzuje się (przynajmniej od teoretycznej strony) współdziałaniem Sądu i strony. W tym zakresie podział ról pomiędzy tymi podmiotami jest następujący: inicjatywa wszczęcia postępowania należy wyłącznie do strony i w związku z tym zobowiązana jest ona do dostarczenia "materiału" celem oceny zasadności jej żądań, natomiast referendarz sądowy ma ocenić w oparciu o dostarczone dane, ewentualnie o okoliczności znane z urzędu, a także doświadczenie życiowe i zasady logiki, czy zgłoszone żądanie w świetle odpowiednich przepisów jest zasadne. Na gruncie niniejszej sprawy zauważyć trzeba, że skarżąca w formularzu PPF zawarła jedynie twierdzenia natury ogólnej. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyraźnie stanowi, że w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawianych w formularzu PPF danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art.255 p.p.s.a. wezwać wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Skarżąca na tej podstawie dwukrotnie zwrócono się do skarżącej o nadesłanie "dodatkowych dokumentów" świadczących o trudnej sytuacji materialnej, ze wskazaniem, jakie konkretnie mają to być dokumenty ( karty 21 i 26 akt sprawy). Zainteresowana jednak nie przedłożyła nie tylko zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, odpisów zeznań podatkowych za lata 2008-2009, wyciągów z rachunków bankowych, jak również żadnego dokumentu pozwalającego na ustalenie kondycji finansowej jej ojca, z którym zamieszkuje. W konsekwencji ograniczyła się jedynie do ponowienia lakonicznych oświadczeń odnośnie braku dostępu do dokumentów źródłowych, ich utraty, lub ewentualnego wglądu w urzędzie skarbowym. Takie stanowisko skarżącej, uchylającej się od przełożenia materiałów popierających jej twierdzenia, podważyło wiarygodność prezentowanej przez nią argumentacji, jak również uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Nadto, skoro skarżąca twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw, to koniecznym jest też ocena, czy osoba, na utrzymaniu której pozostaje, w tym wypadku wymieniony w polu 6 formularza ojciec, jest w stanie udzielić jej pomocy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Wszakże to strona twierdzi, że z nim zamieszkuje i korzysta ze wsparcia finansowego z jego strony. Dopiero bowiem ustalenie, że wnioskująca ani samodzielnie, ani przy pomocy osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz pełnomocnika z wyboru, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu jej pomocy z budżetu państwa. Końcowo należy wyjaśnić, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne jego rozpoznanie nastąpić może tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa, w jakiej się wnioskodawca znajduje, nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, że wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia . Z tych powodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z poszanowaniem poglądów wyrażonych w orzecznictwie ( por. postanowienie NSA z 14 września 2009 r. II FZ 337/09) ), jak i doktrynie, postanowiono, jak w sentencji