I SA/Bd 484/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. i S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. P. i S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wnieśli o ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podnieśli, że wyrokiem z dnia 29 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił ich skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2009 r. Ponieważ skarżący nie zgadzają się z wydanym orzeczeniem, wnieśli o ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczyli, że posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha w miejscowości D., wskazali, że osiągają dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł z emerytury (S. P.) oraz w wysokości [...] zł z renty (G. P.). Postanowieniami z dnia 21 marca 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem strona złożyła sprzeciw, w którym wskazała na swoje miesięczne wydatki, obejmujące czynsz za mieszkanie w kwocie [...] zł, koszty energii elektrycznej w kwocie [...] zł, opłatę za wodę w kwocie [...] zł oraz opłatę za telewizję kablową w kwocie [...] zł. Ponadto strona podała, że spłaca kredyt hipoteczny w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 12 kwietnia 2011 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 marca 2011 r., który nie został odrzucony przez Sad. W świetle art. 199 wskazanej ustawy, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 omawianej ustawy oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2009 r., I OZ 713/09). W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że osiągają miesięczny dochód z emerytury w wysokości [...] zł (S. P.) oraz z renty w wysokości [...] zł (G. P.). Łącznie dochód skarżących z tych źródeł wynosi zatem [...] zł miesięcznie. Dochód ten potwierdzają nadesłane przez skarżących roczne obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), z których wynika, że S. P. w [...] r. osiągnął przychód (dochód) w kwocie [...] zł brutto (netto z pomniejszeniem o składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz podatek należny – [...] zł, miesięcznie – [...] zł), natomiast G. P. osiągnęła przychód (dochód) w tym roku w kwocie [...] zł (netto z pomniejszeniem o składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz podatek należny – [...] zł, miesięcznie – [...] zł). Należy zatem uznać, że wskazana przez skarżących we wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota dochodu pochodzącego z emerytury i renty zbliżona jest do wyliczonej kwoty wynikającej z formularzy PIT-40A. Z dokumentów tych bowiem wynika, że łącznie skarżący w [...]r. osiągnęli dochód netto w kwocie [...] zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi kwotę [...] zł. Jednak z nadesłanego przez skarżących na żądanie Sądu zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] (PIT-36) wynika, że oprócz wspomnianych wyżej źródeł dochodu S. P. osiągnął przychód z działalności wykonywanej osobiście w kwocie [...] zł (netto z pomniejszeniem o koszty uzyskania przychodu, podatek należny oraz składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne – [...] zł), natomiast G. P. osiągnęła przychód z najmu lub dzierżawy w kwocie [...] zł (netto z pomniejszeniem o koszty uzyskania przychodów – [...] zł). Tych źródeł dochodu skarżący ani nie wskazali w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani nie stwierdzili, że z powyższych tytułów nie osiągają w [...] r. dochodów. Uwzględniając wszystkie wskazane źródła dochodu strony (emerytura, renta, działalność wykonywana osobiście, najem lub dzierżawa) należy stwierdzić, że skarżący w [...] r. osiągnęli dochód netto w wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi kwotę [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżących, podstawowe wydatki związane z utrzymaniem (czynsz, energia elektryczna, woda, telewizja) kształtują się na poziomie około [...] zł miesięcznie. Ponadto domowy budżet obciążony jest spłatą kredytu hipotecznego w wysokości [...] zł miesięcznie. Na potwierdzenie ponoszenia powyższych wydatków skarżący przedłożyli stosowne dokumenty. Podkreślenia wymaga, że żadnych innych wydatków związanych z utrzymaniem skarżący nie wykazali. Analizując przedstawioną przez skarżących sytuację finansową i materialną Sąd stwierdza, że nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący osiągają łącznie dochód w wysokości co najmniej [...] zł, natomiast łączne wydatki stanowią kwotę [...] zł ( [...] zł). Z zestawienia powyższych kwot wynika, że po opłaceniu wszystkich kosztów skarżącym pozostaje w budżecie domowym na utrzymanie kwota [...] zł miesięcznie. W ocenie Sądu, kwota ta nie stanowi sumy, z której skarżący nie mogliby wygospodarować środków finansowych na opłacenie kosztów postępowania w celu dochodzenia swoich praw, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zabezpieczają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne, co wykażą w sposób nie budzący wątpliwości. Przyznanie stronie przez bank kredytu świadczy niewątpliwie o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro wnioskujący go zaciągnęli, to musiało się to mieścić w ich możliwościach finansowych, tzn., że oceniali swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będą w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wysokość miesięcznej raty kredytu hipotecznego uzasadnia stwierdzenie, że skarżący zaciągając kredyt dokonali analizy przychodów i wydatków, z której wywiedli, iż kwota [...] zł nie będzie na tyle obciążać budżetu domowego, aby uniemożliwiać zaspokajanie potrzeb rodziny. W judykaturze przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się też, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 08 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w kręgu osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji, Sąd na postawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.