I SA/Bd 490/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2011r.na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec, sierpień, wrzesień, grudzień 2005r. postanowił odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 490/11 UZASADNIENIE Wraz ze skargą na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. M. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek w przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Podał, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dwoma pełnoletnimi synami. Ich miesięczny łączny dochód wynosi około 4.700,00 zł (skarżący 2.200 zł, żona 2.500 zł). Posiada dom o powierzchni 200 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 60 ha oraz dwa samochody osobowe - rok produkcji 2008 i 2005. Ponadto wnioskodawca podał, iż posiada oszczędności w wysokości 10.000,00 zł. Jednocześnie w skardze pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż strony nie stać na poniesienie kosztów ponieważ jest ona rolnikiem Postanowieniem z dnia 25 lipca 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uzasadniając, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. W sprzeciwie z dnia 2 sierpnia 2011r. pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że referendarz sądowy dokonał ustaleń w sposób całkowicie abstrahujący od rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Jego zdaniem samo posiadanie przez wnioskodawcę oszczędności nie przesądza jeszcze o jego zdolności do regulowania swoich zobowiązań. Skarżący ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny, zobowiązany jest również regulować wymagalne zobowiązania publicznoprawne. Konkludując stwierdził, że skarżący nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych choćby w części. W sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie wskazuje się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Za taką oceną kondycji finansowej wnioskującego przemawia wysokość miesięcznych dochodów skarżącego oraz jego małżonki – 4.700 zł oraz posiadany majątek : dom, samochody osobowe, czy zgromadzone oszczędności w kwocie 10.000 zł. Na ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy, w kontekście możliwości przyznania prawa pomocy, nie może również pozytywnie wpłynąć podniesiona w sprzeciwie okoliczność, iż skarżący zobowiązany jest regulować wymagalne zobowiązania publicznoprawne oraz, że bez wątpienia ponosi koszty utrzymania siebie i rodziny (mimo, iż we wniosku nie wskazano wysokości tych wydatków). Sama konieczność wygospodarowania z bieżących wydatków środków na pokrycie kosztów wszczętego postępowania nie może przesądzać o przyjęciu przez Skarb Państwa obowiązku ich ponoszenia. W kontekście powyższej argumentacji Sąd pragnie jednocześnie podkreślić, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy zostaje rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Powołując się we wniosku na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowo- administracyjnego skarżący wykazał jednocześnie, iż posiada oszczędności w wysokości 10.000 zł. Wprawdzie strona skarżąca zainicjowała postępowanie w 5 sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( zarejestrowanych w repertorium pod sygn. akt od I SA/Bd 490/11 do I SA/Bd 494/11), to jednak ich opłacenie na obecnym etapie postępowania, mając na względzie w szczególności dochody i oszczędności skarżącego nie wykracza poza jego możliwości płatnicze. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.