I SA/Bd 503/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 28 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. postanowił odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ustalonego w kwocie 1.500 zł. W urzędowym formularzu PPF opisał sytuację majątkową i rodzinną. Wnioskujący utrzymuje się z działalności gospodarstwa rolnego przynoszącego miesięczne dochody w wysokości 9.000 zł brutto. Żona z tytułu umowy o pracę zarabia 2.000 zł brutto. Małżonkowie posiadają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym. Gospodarstwo domowe prowadzą wspólnie z teściową skarżącego, której dochód z tytułu renty wynosi 600 zł. W następstwie egzekucji administracyjnej wnioskujący poczynił w bieżącym roku nakłady w wysokości 100.000 zł. Oświadczył, że posiada ponadto zobowiązania w stosunku do banków i instytucji finansowych. Aktualnie spłaca kredyt na kwotę 100.000 zł. Nadto płaci ratę leasingową, która wynosi 10.700 zł. Skarżący pozostaje we współwłasności majątkowej wraz z żoną, z teściową zaś na zasadzie umowy dożywocia. Jako majątek ujawnił dom; 4,5ha nieruchomości rolnej oraz warte 100.000 zł samochody i maszyny rolnicze W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W świetle art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od niej jest instytucja prawa pomocy, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Na podstawie art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Ze względu na tak określone granice prawa pomocy, skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje przepis art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie można stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do Sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest więc niemożność wygospodarowania odpowiednich środków pieniężnych z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Ponadto, jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Odnosząc zatem powyższe rozważania do zaprezentowanej przez wnioskującego sytuacji materialnej uznać należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Z dokonanej analizy możliwości finansowych wnioskodawcy wynika, że rodzina skarżącego ma zapewnione potrzeby bytowe, gdyż miesięczny dochód na osobę ( uwzględniając żonę i dwoje dzieci) w jego gospodarstwie wynosi 2.750 zł brutto. Stan majątkowy takiego gospodarstwa domowego nie świadczy o niedostatku, lecz bez wątpienia wskazuje na płynność finansową budżetu rodziny. Wprawdzie ustawodawca nie określił minimum dochodowego, jakie powinno przypadać na członka rodziny, to jednak zważywszy na realia ekonomiczne oraz zasady doświadczenia życiowego trudno uznać skarżącego za osobę niezamożną, pozbawioną dostatecznych środków materialnych na zaspokojenie koniecznych potrzeb, wymagającą pomocy państwa. Nie wpływa na taką ocenę okoliczność, że zdaniem wnioskującego we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jego teściowa, scharakteryzowana jako schorowana rencistka dysponująca źródłem utrzymania w kwocie 600 zł. Nadto, z punktu widzenia zasadności przyznania prawa pomocy nie przemawia na korzyść zainteresowanego ujawnienie, że środki w wysokości 10.700 zł miesięcznie przeznaczane są przez niego na spłatę rat leasingowych. Założenie, że konieczność spłaty kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Pamiętać trzeba, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zaspokajają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne ( opłacanie raty leasingowej taką nie jest) i wykażą to w sposób nie budzący wątpliwości. Nie można domagać się przyznania prawa pomocy z tej przyczyny, że związane z prowadzeniem postępowania koszty spowodowałyby uszczerbek w dochodach lub środkach, które miałyby zostać przeznaczone na utrzymanie odpowiedniego standardu prowadzonej działalności gospodarczej. Inaczej mówiąc zdolność strony do uiszczenia wydatków niemających wpływu na zachowanie poziomu koniecznego utrzymania osób tworzących wraz z nią gospodarstwo domowe nie zasługuje według ustawodawcy na ochronę. Prowadzenie działalności gospodarczej nie powinno być zatem traktowane jako aktywność konieczna osoby fizycznej, a tym samym związane z nią wydatki nie są wydatkami, o których mowa w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ubocznie zwrócić należy uwagę, że dysponowanie nieruchomościami wykorzystywanymi do produkcji rolnej stanowi potencjalne źródło dochodów wobec istniejących możliwości otrzymania dopłat oraz innych form pomocy dla rolnictwa, a tym samym świadczy przeciwko żądaniu zniesienia kosztów postępowania. Reasumując, jak wynika z przepisu art.246 § 1 p.p.s.a jedyna przesłanka, która decyduje o przyznaniu prawa pomocy ma charakter materialny. Takie stanowisko zajmował Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie dotyczącym instytucji prawa pomocy ( m.in. postanowienie NSA z dnia 02 kwietnia 2009 r., II OZ 310/09). Przytoczone zatem przez skarżącego w urzędowym formularzu PPF okoliczności świadczą o tym, że wygospodarowanie środków na uiszczenie wymaganej na obecnym etapie opłaty nie spowoduje uszczerbku w koniecznym trzymaniu zainteresowanego i jego rodziny, nawet biorąc pod uwagę, że przed tutejszym Sądem zawisła również sprawa ze skargi R.D., zarejestrowana pod sygnatura I SA/Bd 485/10, w której wpis ustalono także w wysokości 1.500 zł. Z powyższych względów, podstawie art.246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.