I SA/Bd 518/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką dzieci, którego łączny miesięczny dochód wynosi [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł oraz zasiłek 500+ [...] zł). Jako majątek wnioskodawczyni wskazała gospodarstwo rolne o pow. fizycznej [...] co stanowi [...] pow. przeliczeniowej. Oświadczyła również, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawczyni wskazała prąd, woda ok. [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego. Ponadto w piśmie z dnia [...] lipca 2017r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że: poza skarżącą inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają rachunków bankowych; zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby prowadzące ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe nie składali jakichkolwiek zeznań podatkowych za wskazany okres z uwagi na brak przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych; jedynym świadczeniem otrzymywanym z pomocy społecznej w ostatnich trzech miesiącach jest zasiłek z programu 500+ na dwoje dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie; zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie otrzymywali dopłat, czy innej pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z uwagi na brak spełnienia kryterium powierzchni; skarżąca nie posiada składników majątkowych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego; skarżąca ponosi wydatki w zakresie zakupu żywności, środków higieny, lekarstw, prądu, wody, opału i odzieży w kwocie łącznej nieprzekraczającej [...] zł do [...] zł miesięcznie; zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają samochodów i innych pojazdów; zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności; źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek z programu 500+ oraz sezonowa sprzedaż warzyw własnej uprawy, sezonowe zbieranie i sprzedaż ziół, jagód, grzybów oraz rzeczowa pomoc rodziców męża skarżącej; zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie prowadza pozarolniczej działalności gospodarczej; z majątku skarżącej nie jest prowadzona egzekucja sądowa; zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają zobowiązań kredytowych; zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają wyłącznie gospodarstwo rolne o pow. fizycznej [...] co stanowi [...] pow. przeliczeniowej. Zarządzeniem z dnia [...] lipca 2017r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o nieskładaniu przez skarżącą oraz męża skarżącej zeznań podatkowych za lata 2015-2016; zaświadczenia z właściwej jednostki samorządu terytorialnego o posiadanych przez skarżącą, męża skarżącej oraz dzieci skarżącej nieruchomościach; pisemnego oświadczenia skarżącej o nabytych oraz sprzedanych nieruchomościach w okresie od [...] stycznia 2015r. do chwili obecnej wraz ze wskazaniem na jaki cel zostały przeznaczone środki finansowe uzyskane ze sprzedaży nieruchomości; pisemnego oświadczenia czy mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej "[...] – G. C.", adres głównego miejsca wykonywania działalności T. ul. [...]. W przypadku odpowiedzi twierdzącej należy podać jaki tytuł prawny posiada skarżąca oraz mąż skarżącej do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oraz odpisów dokumentów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy dotyczących rozliczenia w podatku dochodowym (odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7, wyciągów z firmowego rachunku bankowego. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 1369) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. T., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, W. 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF oraz zawartych w piśmie pełnomocnika strony skarżącej z dnia [...] lipca 2017r. skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką dzieci. Dochód gospodarstwa domowego zgodnie z oświadczeniem strony skarżącej wynosi łącznie [...] zł tj. program 500+ oraz dochód z gospodarstwa rolnego. Jak podaje strona nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek wnioskodawczyni wskazała gospodarstwo rolne o pow. fizycznej [...] co stanowi [...] pow. przeliczeniowej. Ustosunkowując się do twierdzeń strony skarżącej wskazać należy, że strona nie udzieliła żadnej odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] lipca 2017r. Otóż zarządzeniem z dnia [...] lipca 2017r. referendarz sądowy zobligował pełnomocnika strony skarżący do przełożenia: zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o nieskładaniu przez skarżącą oraz męża skarżącej zeznań podatkowych za lata 2015-2016; zaświadczenia z właściwej jednostki samorządu terytorialnego o posiadanych przez skarżącą, męża skarżącej oraz dzieci skarżącej nieruchomościach; pisemnego oświadczenia skarżącej o nabytych oraz sprzedanych nieruchomościach w okresie od [...] stycznia 2015r. do chwili obecnej wraz ze wskazaniem na jaki cel zostały przeznaczone środki finansowe uzyskane ze sprzedaży nieruchomości; pisemnego oświadczenia czy mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej "[...] – G. C.", adres głównego miejsca wykonywania działalności T. ul. [...]. W przypadku odpowiedzi twierdzącej należy podać jaki tytuł prawny posiada skarżąca oraz mąż skarżącej do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oraz odpisów dokumentów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy dotyczących rozliczenia w podatku dochodowym (odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7, wyciągów z firmowego rachunku bankowego. Odnośnie pkt 1 i 4 wezwania wskazać należy, ze było ono o tyle istotne, że pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia [...] lipca 2017r. oświadczył, że zarówno skarżąca jak i pozostałe osoby prowadzące ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe nie składali jakichkolwiek zeznań podatkowych za lata 2015-2016 z uwagi na brak przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Z informacji zawartych w Centralnej Ewidencji I Informacji o Działalności Gospodarczej (stan na dzień [...] lipca 2017r.) wynikało, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą "[...] – G. C." nr [...] Jako datę rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej wskazano 2 styczeń 2006r. Jednocześnie wskazać należy, że w Centralnej Ewidencji I Informacji o Działalności Gospodarczej nie było jakiegokolwiek wpisu na temat zawieszenia czy też zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. W dniu [...] października 2017r. orzekający ponownie sprawdził informacje zawarte w Centralnej Ewidencji I Informacji o Działalności Gospodarczej. Jak wynika z dokonanych wpisów informacje zostały zaktualizowane. Otóż wpisano, że mąż skarżącej zaprzestał wykonywanie działalności gospodarczej w dniu [...] maja 2006r. Natomiast w dniu [...] października 2017r. dokonano wykreślenia wpisu z rejestru. Zatem stwierdzić należy, że obecnie maż skarżącej nie prowadzi działalności gospodarczej. Odnośnie pkt 2 wezwania wskazać należy, że mając na uwadze fakt, że skarżąca oraz jej mąż w okresie od 2008r. do 2015r. sprzedała kilkadziesiąt nieruchomości za kwotę ponad [...] zł zasadnym było wezwanie strony do przedłożenia zaświadczenia z właściwej jednostki samorządu terytorialnego o posiadanych przez skarżącą, męża skarżącej oraz dzieci skarżącej nieruchomościach. Z uwagi na niewypełnienie wezwania w tym zakresie niewiadomo ile nieruchomości nadal posiada skarżąca oraz osoby z nią współgospodarujące. Jak wynika z ustaleń organu na mocy darowizn z dnia [...] września 2015r. dzieci skarżącej otrzymały udziały: Ľ części nieruchomości o pow. [...] m˛ zabudowanej budynkiem mieszkalnym poł. W [...] Gmina Ł.; udziały ? części nieruchomości o pow. [...] m˛ niezabudowanej poł. W [...] Gmina Ł. oraz udziały 3/36 części nieruchomości o pow. [...] m˛ niezabudowanej poł. W [...] Gmina Ł.. Nie wiadomo czy nieruchomości które posiada skarżąca, jej maż oraz jej dzieci obciążone są prawami osób trzecich, jaka jest ich wartość oraz czy mogą być ewentualnie przedmiotem zabezpieczenia pożyczki hipotecznej celem uzyskania środków na opłacenie kosztów sądowych. Zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, posiadanie nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] października 2004 r., FZ 454/04; z [...] października 2007 r., II OZ 1022/07; J. P. T., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W. 2010 r., s. 571). Skarżąca nie udzieliła również informacji, na jaki cel zostały przeznaczone środki finansowe, które otrzymała z tytułu sprzedaży nieruchomości w okresie od [...] stycznia 2015r. do chwili obecnej. Powyższe informacje były o tyle istotne, że skarżąca oświadczyła, że nie posiada wraz z osobami prowadzącymi z nią wspólne gospodarstwo domowe żadnych oszczędności. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia [...] marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia [...] marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05). W ocenie orzekającego, poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie może stanowić dolegliwość dla skarżącej, jednakże nie oznacza, iż pozbawiona zostanie środków koniecznych do utrzymania, szczególnie w sytuacji, gdy jej realna sytuacja majątkowa oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie została wyjaśniona i nadal budzi uzasadnione wątpliwości. Wskazać należy, że każdy wniosek winien być rozpoznany indywidualnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a ten, co już wskazano powyżej, nie został przedstawiony w sposób kompletny. W postanowieniu z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.