I SA/Bd 535/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, czerwiec, wrzesień 2004 r. oraz kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 13 grudnia 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pozostaje pod stałą opieką lekarską. Skarżący podał, że nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego. Ponadto strona oświadczyła, że nie uzyskuje obecnie jakiekolwiek dochodu. Zarządzeniem z dnia 20 grudnia 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do sprecyzowania, w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy oraz o nadesłanie dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi wnioskodawca oświadczył, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, również, on jak również pozostali domownicy z uwagi na brak dochodów nie składali zeznań podatkowych. Oświadczył, że nie posiada konta bankowego oszczędności oraz samochodu. Jest osobą bezrobotną od 2007r. Kwotę comiesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny strona określiła na kwotę 400 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, o do przedstawionych na formularzu danych bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przypomnieć należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które ubiega się wnioskodawca, którego istota polega na zwolnieniu strony z ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i pozostałych wpływów. Koszty procesu przerzucane są, zatem na innych i z tego też względu omawiana instytucja, stanowiąc pomoc państwa winna być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. W tym miejscu godzi się podnieść, że prawomocnym postanowieniem z dnia 22 marca 2011r. wydanym w tej samej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając na uwadze brzmienie cytowanego przepisu należy podkreślić, iż przepisy wspomnianej ustawy przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę, a rozpoznanie kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia zawartych we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 3 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest więc dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają - pogarszają sytuację materialną strony. W obecnie rozpoznawanym, drugim wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie wskazano na żadne nowe, istotne okoliczności, które mogłyby prowadzić do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że oświadczenia skarżącego są nielogiczne i niespójne. Strona wskazuje bowiem, że nie uzyskuje żadnych dochodów (podobnie pozostali domownicy) tymczasem w piśmie z dnia 14 stycznia 2013r. koszty związane z koniecznym utrzymaniem rodziny określa na kwotę 400 zł miesięcznie. Powyższe informacje podawane przez stronę pozostają ze sobą w oczywistej sprzeczności, pomijając już fakt, że z doświadczenia życiowego wynika, że trzyosobowa rodzina nie jest w stanie utrzymać się z kwoty 400 zł miesięcznie nie korzystając z jakiejkolwiek pomocy czy to Państwa czy też osób prywatnych. Tymczasem skarżący nie wyjaśnił czy z takowej pomocy korzysta. Wskazać również należy, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ w ogóle nie zareagował na wezwanie do uzupełniania danych zawartych we wniosku poza przesłaniem lakonicznego pisma z dnia 14 stycznia 2013r. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń, co więcej może wzmocnić wątpliwości, co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Brak dokumentów źródłowych uniemożliwia orzekającemu rzetelnie ocenić sytuację materialną strony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie poza gołosłownymi twierdzeniami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 21 stycznia 2013r. skarżący nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna kwalifikuje go do przyznania mu prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które był wzywany wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt: I FZ 236/08. Tym bardziej, że jest to kolejny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Reasumując, należy wskazać, że warunkiem, od którego zależy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest konieczność wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Skarżący nie uprawdopodobnił, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.