I SA/Bd 551/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z trójką dzieci w wieku 18, 13 i 2 lata. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 150m2 na działce o pow. 550m2. Dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości około [...] zł. Ponadto posiada również wierzytelności na kwotę około [...] zł, z czego zdaniem strony, ściągalna jest kwota około [...] zł. Rozpatrując złożony wniosek, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 07 września 2011 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał zasadności swojego wniosku. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że dom mieszkalny w Ł., który jest jego własnością obciążony jest kredytem hipotecznym w CHF. Z powodu wzrostu wysokości raty, która obecnie wynosi ponad [...] zł, wnioskodawca wynajął nieruchomość. Podał, że nie posiada oszczędności, ani wartościowych nieruchomości. Wskazane wierzytelności w kwocie [...] zł są trudne do ściągnięcia. W stosunku do skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe, strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który umożliwi jej prawo do obrony. Rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd wezwał wnioskodawcę na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) do uzupełnienia złożonego wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący podał, że odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata zaginęły, w związku z czym zasugerował zwrócenie się Sądu o te odpisy do Urzędu Skarbowego w G. Wnioskodawca przedstawił wyciąg z kont bankowych w [...]. Podał, że nie posiada lokat. Załączył kopię umowy o pracę w "J." sp. z o. o. oraz kopię umowy najmu lokalu w Ł. Wskazał, że mieszkanie, które zajmuje jest mieszkaniem służbowym, za którego używanie nie ponosi żadnych opłat. Wszelkie koszty związane z mieszkaniem, w tym koszty ogrzewania, energii elektrycznej, gazu, wody oraz koszty paliwa, samochodu służbowego oraz telefonu pokrywa pracodawca, firma "J.". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 20 października 2011 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 07 września 2011 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, pomimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał na trudną sytuację finansową. Podał, że mieszka w domu o pow. [...]m2 z trójką dzieci w wieku 18, 13 i 2 lata. Wskazał, że osiąga dochód w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę. Oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości około [...] zł. Ponadto posiada również wierzytelności na kwotę około [...] zł, z czego zdaniem strony, ściągalna jest kwota około [...] zł. Sąd uznając powyższe informacje za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, wezwał stronę w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, emerytury, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat; udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania; oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu, oświadczenia o posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący przy piśmie z dnia 28 listopada 2011 r. przedstawił jeden wyciąg z kilku kont bankowych w [...], na którym widnieją salda bieżące tych kont z chwili wydruku. Z załączonej umowy o pracę wynika, że strona zatrudniona jest w "J." sp. z o. o. na stanowisku doradca-manager z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości [...] zł. Z przedłożonej kopii umowy najmu lokalu w Ł. wynika, że skarżący jest właścicielem budynku biurowo-mieszkalnego położonego w Ł. oraz, że oddaje w najem lokal użytkowy na pierwszej kondygnacji o łącznej powierzchni [...]m2. Czynsz został ustalony na kwotę [...] zł netto. W zakresie aktualnie zajmowanego mieszkania strona podała, że mieszkanie to jest mieszkaniem służbowym, za którego używanie nie ponosi żadnych opłat. Koszty ogrzewania, energii, gazu, wody, paliwa, samochodu służbowego oraz telefonu pokrywa w całości pracodawca, firma "J.". Ponadto odnosząc się do wezwania dotyczącego złożenia odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, skarżący podał, że zaginęły one w związku ze zmianą miejsca zamieszkania. Strona zasugerowała zwrócenie się Sądu o te odpisy do Urzędu Skarbowego w G. Z powyższych informacji wynika, że strona osiąga dochód w wysokości [...] zł miesięcznie ([...] zł + [...] zł). Skarżący przy tym korzystając z mieszkania służbowego nie ponosi żadnych kosztów związanych z mieszkaniem. Także koszty związane z używaniem samochodu służbowego i telefonu ponosi pracodawca. Inne koszty utrzymania nie zostały przez skarżącego wskazane. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika ponadto, że strona posiada oszczędności w wysokości [...] zł oraz wierzytelności w sumie [...] zł. W zakresie stanu kont bankowych należy stwierdzić, że z nadesłanych informacji nie jest możliwe ustalenie sumy posiadanych przez stronę środków pieniężnych, albowiem pomimo wezwania Sądu, skarżący nie złożył wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a przekazane w tym zakresie informacje są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Z przedłożonego wyciągu nie wynika bowiem, jakiego okresu wyciąg ten dotyczy, na jaki dzień salda te zostały sporządzone. Ponadto, z powodu niepełnego wydruku tego wyciągu, niejasne (nieczytelne) są również kwoty na nim wskazane. Niejasne są również przekazane informacje w zakresie posiadanej nieruchomości w Ł. Strona w złożonym sprzeciwie podała, że zmuszona była wynająć przedmiotową nieruchomość, natomiast z przedłożonej umowy najmu z dnia 03 stycznia 2011 r. wynika, że skarżący jest właścicielem całego budynku biurowo-mieszkalnego położonego w Ł., a wynajmowany jest jedynie lokal nr 1 znajdujący się na pierwszej kondygnacji. Ponadto, pomimo wezwania Sądu, skarżący nie przedłożył odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, co uniemożliwia weryfikację osiąganych i wykazanych przez stronę w niniejszym postępowaniu dochodów. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia określenia "gdy osoba ta wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Strona tymczasem nie przedstawiła rzetelnych informacji o stanie majątkowym i osiąganych dochodach. W tym miejscu należy podkreślić, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Dlatego też nie może znaleźć uznania wniosek strony, aby to Sąd wystąpił do Urzędu Skarbowego w G. w celu uzyskania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata. Obowiązek złożenia tych zeznań leżał po stronie wnioskodawcy na mocy treści powołanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz wystosowanego przez Sąd wezwania z dnia 16 listopada 2011 r. Ponadto odnosząc się do wskazywanej przez stronę okoliczności spłacania kredytu hipotecznego, należy stwierdzić, że przyznanie przez bank kredytu świadczy niewątpliwie o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro wnioskujący go zaciągnął, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn., że oceniał swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie podana przez stronę wysokość miesięcznej raty kredytu hipotecznego uzasadnia stwierdzenie, że skarżący zaciągając kredyt dokonał analizy przychodów i wydatków, z której wywiódł, iż podana przez niego w sprzeciwie kwota ponad [...] zł nie będzie na tyle obciążać budżetu domowego, aby uniemożliwiać zaspokajanie potrzeb rodziny. W judykaturze przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się też, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 08 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10). Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w związku z czym Sąd na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.