I SA/Bd 552/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2013r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – zwolnienie od wpisu sądowego powyżej kwoty [...]zł. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2015r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła sprzeciw. Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 września 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 03 grudnia 2015r. storna uiściła wpis od skargi. W dniu 07 grudnia 2015r. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej kwoty [...]zł. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że jedynym źródłem jej utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, jednak z uwagi na utratę płynności finansowej, spowodowaną nadmiernie przedłużającymi się płatnościami ze strony kontrahentów skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Dodatkowo w ocenie skarżącej nie bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy jest fakt, że mąż skarżącej jest osobą bezrobotną. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz małoletnią córką, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...]zł netto. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz nieruchomości. Jako majątek strona wskazała samochód [...] rok produkcji 2003r. o wartości ok. [...]zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Wskazać należy, że strona w dniu 03 grudnia 2015r. uiściła cały wymagany wpis od skargi w kwocie [...]zł., a zatem nie ma żadnych przeszkód aby skarga został merytorycznie rozpoznana przez Sąd. Po drugie wszystkie okoliczności wskazane we wniosku były już podnoszone na etapie pierwotnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, które zostały poddane ocenie Sądu w prawomocnym postanowieniu z dnia 14 września 2015r. odmawiającym przyznania prawa pomocy. Po trzecie stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. W przedmiotowej sprawie brak takich okoliczności. Co prawda skarżąca w obecnym wniosku wskazała, że dochód z działalności gospodarczej wynosi ok. [...]zł netto miesięcznie to wskazać należy, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że średni miesięczny dochód uzyskany w okresie od stycznia do kwietnia 2015r. przez skarżącą wyniósł [...]zł. Średnie miesięczne koszty związane z utrzymaniem strona określiła na kwotę [...]zł, natomiast miesięczne raty leasingowe wynoszą [...]zł. Ponownie zatem należy przypomnieć skarżącej, że minimalne wynagrodzenie za pracę w 2015 r. wynosi 1.750,00 zł miesięcznie (vide: § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1220) zaś średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącej wynosi [...]zł (tak wynika z dokumentów nadesłanych na etapie składania pierwotnego wniosku. Obecnie skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających okoliczność uzyskiwanego dochodu w kwocie ok. [...]zł miesięcznie) – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Z przedłożonych dokumentów do akt sprawy wynika, że skarżąca obecnie prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone deklaracje VAT-7, zeznanie podatkowe za 2014r., wydruk z księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do kwietnia 2015r. oraz wydruki operacji na rachunkach bankowych. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżąca może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Podkreślenia również wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżąca jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżąca powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Odnosząc się do eksponowanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, że mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, wskazać należy, że jak wynika z oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie z dnia [...]2015r. mąż skarżącej nie posiada statusu osoby bezrobotnej, tzn. nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zatem mąż skarżącej nie dopełnił elementarnego obowiązku, aby uzyskać status osoby bezrobotnej i ewentualnie - za pośrednictwem Urzędu Pracy - stosowne zatrudnienie. Tym samym uprawniony jest wniosek, że sytuacja finansowa skarżącej jest na tyle dobra, że jej mąż nie musi poszukiwać zatrudnienia. Końcowo wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca do takich osób nie należy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji