I SA/Bd 554/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Liwacz po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2007 r. do listopada 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 02 czerwca 2014r. wpłynął do tut. Sądu złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości oraz oszczędności. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Zarządzeniem z dnia 05 czerwca 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi przedłożono: zeznania podatkowe skarżącego za 2013r. (PIT-36L, PIT/B, PIT-37) z których wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący wykazał stratę w wysokości [...]zł. W PIT-37 wykazał natomiast dochód w kwocie [...]zł (inne źródła); decyzję w sprawie zarejestrowania skarżącego z dniem 04 października 2013r. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; umowę pożyczki; umowę rozdzielności majątkowej; upomnienie; orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w sprawie przyznania żonie skarżącego świadczenia rehabilitacyjnego; kartę informacyjną leczenia szpitalnego żony skarżącego. Ponadto w piśmie z dnia 19 czerwca 2014r. skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych oraz nieruchomości. Z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wyjaśnił, że jego żona ma zadłużenie wobec II Urzędu Skarbowego w T. w wysokości [...] zł. Wskazał, że w dniu 04 czerwca 2014r. otrzymał wraz z żoną kredyt w kwocie [...]zł z którego się utrzymują z uwagi na brak dochodów. Wskazał również, że zarówno wobec niego jak i jego małżonki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne które jest bezskuteczne z uwagi na brak majątku. Postanowieniem z dnia 15 lipca 2014r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie pismem z dnia 25 czerwca 2014r. skarżący wniósł do tut. Sądu sprzeciw, w którym podniósł, że z przedłożonych dokumentów oraz oświadczeń wynika, iż skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomości, które mógłby spieniężyć, aby zadośćuczynić roszczeniom instytucji sądowej w zakresie uregulowania kosztów sądowych . W ocenie skarżącego bez znaczenia dla jego sytuacji finansowej i jej zmiany, czy też zmiany jej oceny pozostaje podnoszony przez orzekającego fakt nieprzedłożenia dowodu potwierdzającego, że żona otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne w kwocie [...] zł. Wskazał, że dowodem na przyznanie tego świadczenia jest przedłożona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku. Dowodu na otrzymanie tych środków nie mógł przedłożyć bo nie nastąpiła jeszcze wypłata tych środków. Ponadto podkreślił, że świadczenie rehabilitacyjne przyznane zostało jego żonie, na usuwanie skutków choroby nowotworowej, nie zaś na zaspokajanie roszczeń Skarbu Państwa. Zdaniem skarżącego brak dowodów na otrzymanie świadczenia, czy też jego już fizyczne uzyskanie pozostaje bez wpływu na ocenę jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Wręcz przeciwnie świadczy o bardzo trudnej sytuacji finansowej, gdyż świadczenie rehabilitacyjne przyznaje się w szczególnych warunkach i w okolicznościach niedostatku, a w szczególności w sytuacji niezdolności do pracy rehabilitowanego, który nie może obecnie podjąć żadnego zatrudnienia. Tym samym nie może osiągać żadnego dochodu, aby jak pozwolił sobie wskazać orzekający w uzasadnieniu postanowienia "udzielić współmałżonkowi wsparcia finansowego". W obecnej sytuacji jakiej znajduje się mój współmałżonek - co nie wymaga dalszego dowodzenia wobec przedłożonych dokumentów - nie ma może udzielić "wsparcia" w zakresie finansowym. Wręcz przeciwnie moja współmałżonka wymaga wsparcia tak finansowego jak i mentalnego, a pierwszą rzeczą o jakiej myśli jest jej zdrowie i życie, a ostatnią rzeczą o jakiej myśli to doczesne sprawy finansowe. Podkreślił, że korzysta z pomocy ojca, który użycza jego rodzinie mieszkanie i ponosi koszty związane z jego utrzymaniem. Skarżący wskazał, że Sąd pominął także fakt, że przed Naczelnikiem Drugiego Urzędu Skarbowego w T. złożył pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie o stanie majątkowym, a które potwierdza brak jakiegokolwiek majątku. Skarżący wskazał, że orzekający nie odniósł się również do wskazania strony, iż przeciwko obojgu współmałżonkom prowadzi się administracyjne postępowanie egzekucyjne. Zdaniem wnioskodawcy odmowa przyznania prawa pomocy jest w świetle przytoczonych argumentów naruszeniem art. 45 Konstytucji. Do sprzeciwu przedłożono: oświadczenie ojca skarżącego z którego wynika, że lokal w którym zamieszkuje skarżący wraz z rodziną jest własnością ojca skarżącego który nie pobiera opłat za wynajem oraz zaświadczenie o wysokości salda rachunku żony skarżącego (saldo [...] zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, potwierdzonej stosownymi dokumentami, w której wnioskodawca ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiony całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób, lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11). Podkreślenia wymaga, że to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przepis zawarty w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF w rubryce dochody skarżący podał "brak". Następnie w piśmie z dnia 19 czerwca 2014r. oświadczył, że utrzymuje się wraz z rodziną z kredytu zaciągniętego w Banku Ochrony Środowskia na dowód czego załączył umowę pożyczki gotówkowej z dnia 04 czerwca 2014r. Skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające fakt choroby żony oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w sprawie przyznania żonie skarżącego zasiłku rehabilitacyjnego. Oświadczył, że żona otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne w kwocie [...] zł. Istotnym w sprawie jest, że co prawda skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie mniej nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych żony, tylko saldo jednego rachunku. Wyciągi miały natomiast obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Podkreślenia również wymaga, że skarżący przedłożył saldo tylko jednego rachunku bankowego żony który posiada w Banku Milenium, tymczasem z przedłożonej umowy pożyczki gotówkowej zawartej z Bankiem Ochrony Środowiska wynika, że żona skarżącego posiada również w tym banku rachunek bankowy ([...]) na który została przekazana kwota pożyczki. Ponadto skarżący zarówno w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego jak również na etapie sprzeciwu nie przedłożył swojego zeznania podatkowego za 2012r. oraz zeznań podatkowych żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe, a także zaświadczenia o wysokości świadczenia rehabilitacyjnego żony wnioskodawcy. Odnosząc się do eksponowanej w sprzeciwie okoliczności, że zarówno wobec skarżącego jak i jego żony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, wskazać należy, że w zarządzeniu referendarza z dnia 05 czerwca 2014r. w pkt 10 zobowiązano skarżącego do przedłożenia dokumentów obrazujących dokonane czynności egzekucyjne. Skarżący w odpowiedzi przedłożył tylko upomnienie z dnia 13 stycznia 2014r. skierowane do jego żony. Nie przedłożył, więc de facto żadnych dokumentów obrazujących dokonane czynności egzekucyjne. Podkreślenia również wymaga, że z przedłożonego na etapie sprzeciwu zaświadczenia o wysokości salda na rachunku bankowym wynika, że rachunek żony wnioskodawcy nie jest obciążony żadnymi zajęciami egzekucyjnymi. Ponadto zdaniem Sądu gdyby przyjąć, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest taka jak ją przedstawia to niewątpliwie korzystałby z pomocy opieki społecznej. Nie mniej w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego (pkt 5 zarządzenia) skarżący w ogóle nie udzielił odpowiedzi w tym zakresie co zasadnym czyni domniemanie, że z takowej pomocy nie korzysta. Powyższe braki skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. W ocenie Sądu wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując stwierdzić należy, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie skarżącego nie pozwala, bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.