I SA/Bd 558/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Asesor sądowy Urszula Wiśniewska Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 02 października 2007 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] nr [...] oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia . nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o przyznanie pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej z wniosku K. P. 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na rzecz T. P. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania W dniu 05 stycznia 2006 r. T. P. złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. wniosek o pomoc finansową na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej. Do wniosku dołączyła plan dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej, kopię postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, kopię odpisu skróconego aktu zgonu męża oraz oświadczenie o chęci kontynuacji przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania opracowanym przez poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego. Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. odmówił stronie przyznania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE objętej planem rozwoju obszarów wiejskich wskazując, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych, w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni wyłącznie w przypadku, gdy nastąpi to w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie natomiast Kierownik Biura Powiatowego ustalił, iż postępowanie w sprawie wniosku złożonego przez poprzedniego właściciela przedmiotowego gospodarstwa rolnego zostało umorzone w skutek bezprzedmiotowości postępowania. Od decyzji organu I instancji strona złożyła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. art. 7, art. 8, art. 9 i art. 30 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazując na treść art.30 §4 k.p.a. i § 7c ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 01 sierpnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE (Dz. U. Nr 142, poz. 1016), stwierdził, że pozytywnymi przesłankami niezbędnymi do przejęcia płatności, której dotyczył wniosek poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego, są: złożenie wniosku w odpowiednim terminie oraz toczące się postępowanie w sprawie przyznania pomocy finansowej z wniosku poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego. W przedmiotowej sprawie nie został spełniony drugi ze wskazanych warunków, ponieważ postępowanie w sprawie przyznania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów UE poprzedniemu właścicielowi zostało umorzone, w związku z jego bezprzedmiotowością, decyzją z dnia [...], a więc przed nowelizacją ww. rozporządzenia. Bezprzedmiotowość postępowania wynikała z faktu, iż poprzedni posiadacz gospodarstwa rolnego zmarł. Śmierć poprzedniego właściciela oraz brak przepisów umożliwiających przejęcie prawa do płatności doprowadziło do bezprzedmiotowości toczącego się postępowania. Organ nie podzielił stanowiska skarżącej, że Kierownik Biura Powiatowego powinien był ją poinformować, aby złożyła wniosek o uchylenie decyzji o umorzeniu postępowania, co skutkowałoby możliwością przejęcia płatności. Jednocześnie organ nie zgodził się, iż decyzja organu I instancji o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku pierwotnego wnioskodawcy powinna zostać uznana za rażąco naruszającą prawo lub wydaną bez podstawy prawnej. W dacie wydania przedmiotowej decyzji nie było możliwości przejęcia płatności. Dlatego też Kierownik Biura Powiatowego, działając w oparciu o przepisy obowiązujące, zobowiązany był do umorzenia postępowania administracyjnego w związku z jego bezprzedmiotowością. Organ II instancji wskazał również, że pismo dotyczące nowelizacji rozporządzenia w sprawie udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE stanowiło ogólną informację o zmianie stanu prawnego przedmiotowego działania. Dlatego też nie można traktować ww. informacji jako złożenia wniosku, a tym bardziej jako ewentualne zapewnienie o pozytywnym sposobie załatwienia sprawy. Poinstruowanie wnioskodawcy o konieczności złożenia własnego wniosku celem uzyskania pomocy finansowej również nie może być uznawane jako zapewnienie rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z żądaniem strony, a jedynie jako przejaw starań, aby producent rolny wykorzystał wszystkie możliwości w zakresie uzyskania płatności. Stosowny wniosek skarżąca złożyła 30 sierpnia 2006 r. Organ nie podzielił również stanowiska strony, iż organ I instancji poprzez swoje działania w sprawie nadwerężył zaufanie do organów Państwa. Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR działania Kierownika Biura Powiatowego pozostawały w zgodności i oparte były na obowiązujących przepisach prawa, jak również nie naruszyły zasad postępowania administracyjnego. Na decyzję organu II instancji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 i art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że w 2005 r. przejęła gospodarstwo rolne po swoim zmarłym mężu K. P. Chcąc kontynuować dostosowywanie gospodarstwa do unijnych standardów, zwróciła się do Biura Powiatowego Agencji w G. w celu rozwiązania kwestii przejęcia płatności po mężu. Urzędnicy organu poinformowali ją, że przejęcie płatności jest możliwe, jednak strona musi złożyć osobny wniosek o płatności. Pismem z dnia 05 stycznia 2006 r. skarżąca złożyła wniosek o pomoc finansową. Urzędnicy organu poinformowali ją, że w związku z tym, iż obecnie ona jest wnioskodawczynią, postępowanie w sprawie przyznania płatności zmarłemu mężowi musi zostać umorzone. W dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji w G. wydał decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania K. P. pomocy finansowej. Wnioskodawczyni nie odwoływała się od tej decyzji, gdyż pracownicy organu I instancji zapewniali ją, że jest to niezbędny krok do uzyskania decyzji o przyznaniu płatności. W wyniku otrzymania z Biura Powiatowego Agencji informacji o rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 01 sierpnia 2006 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej, strona złożyła ponownie wniosek w dniu 30 sierpnia 2006 r. o pomoc finansową, który został przyjęty bez zastrzeżeń. Pracownicy Biura Powiatowego Agencji potwierdzili nawet konieczność jego złożenia oraz zapewnili o tym, że wszelkie niezbędne procedury zostały dopełnione i wnioskodawczyni może się spodziewać pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Skarżąca podniosła, że argumentacja organu, iż art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego nie ma zastosowania do pierwszego wniosku o przyznanie płatności jest chybiona. W przedmiotowej sprawie o przyznaniu pomocy finansowej decyduje między innymi kolejność składania wniosków. Skarżąca jest następczynią prawną swego zmarłego męża, po którym przejęła posiadanie gospodarstwa. W chwili śmierci wnioskodawcy toczyło się postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy finansowej K. P. W toku postępowania, na skutek śmierci wnioskodawcy, na jego miejsce weszła T. P. jego następczyni prawna. Strona podniosła, że decyzja o umorzeniu postępowania została wydana w dniu [...], a więc po fakcie złożenia wniosku przez obecną posiadaczkę, czyli powinna ona zostać uznana za wydaną bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej gdyby organ nie podzielił zdania, iż zachodzą przesłanki do zastosowania art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, powinien był wydać decyzję pozytywną na podstawie drugiego wniosku strony złożonego w dniu 30 sierpnia 2006 r. Skarżąca podniosła, że organ I instancji sam powiadomił ją o możliwościach prawnych przejęcia płatności. Urzędnicy sami zasugerowali wnioskodawczyni złożenie wniosku, pomimo że znali sytuację i wiedzieli, że postępowanie administracyjne zostało umorzone. W takim wypadku, zdaniem wnioskodawczyni, należało poinstruować ją, aby złożyła wniosek o uchylenie decyzji administracyjnej z dnia [...] o umorzeniu postępowania, wtedy wniosek K. P. nie byłby skutecznie wycofany i jego spadkobierczyni mogłaby przejąć płatność na podstawie swojego wniosku. Zdaniem skarżącej, pozbawianie jej płatności jest niezgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz z intencją ustawodawcy, który chciał ułatwić rolnikom będącym spadkobiercami wnioskodawców o środki unijne, przejmowanie tych środków wraz z gospodarstwem rolnym, pod warunkiem spełnienia określonych prawem wymagań. Strona podkreśliła, że przez cały czas, od śmierci poprzedniego posiadacza gospodarstwa rolnego była w kontakcie z Biurem Powiatowym Agencji w G. Dokonywała czynności zgodnie z sugestią urzędników i była zapewniana, że jej sprawa będzie rozpatrzona pozytywnie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że K. P. (mąż skarżącej) złożył w dniu [...] wniosek o pomoc finansową na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej. W związku ze śmiercią wyżej wymienionego, decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARMR w G. umorzył postępowanie w sprawie przyznanie K. P. pomocy finansowej. Gospodarstwo rolne po zmarłym przejęła T. P., która złożyła dwa wnioski na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej: pierwszy w dniu [...], drugi - w dniu [...] Decyzjom odmawiającym przyznania pomocy finansowej skarżąca zarzuca naruszenie art. 7, art.8, art.9 i art.30 §4 k.p.a. Art.30 §4 k.p.a. stanowi, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Następstwo procesowe związane jest zatem z przeniesieniem prawa lub śmiercią strony w toku postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy odmawiając przyznania płatności podnosi, że w przedmiotowej sprawie wbrew treści art.30 §4 k.p.a. przeniesienie prawa nie nastąpiło w toku postępowania administracyjnego, bowiem postępowanie z wniosku K. P. zostało umorzone decyzją z dnia [...], a zatem przed wejściem w życie § 7c ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Przepis ten obowiązuje od dnia 9 sierpnia 2006 r. i stanowi, że w przypadku śmierci producenta rolnego, który złożył wniosek o przyznanie płatności, płatność przysługuje temu ze spadkobierców, który: 1) odziedziczył gospodarstwo rolne i pozostali spadkobiercy wyrazili na niego zgodę - w przypadku gdy gospodarstwo rolne odziedziczyło kilku spadkobierców tego gospodarstwa; 2) złożył, w terminie 35 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, do kierownika biura powiatowego Agencji wniosek o przyznanie płatności, której dotyczył wniosek spadkodawcy; 3) będzie realizował przedsięwzięcie określone w planie dostosowania opracowanym przez spadkodawcę; 4) zobowiąże się do zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności uzyskanej przez spadkodawcę, jaką spadkodawca ten byłby obowiązany zwrócić, jeżeli nie zrealizowałby w terminie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania. Sąd nie podziela stanowiska organu administracji, gdyż dokonał on błędnej wykładni § 7c ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. Należy zauważyć, że zgodnie z art.922 §1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców. Nie ulega wątpliwości, że prawo do przyznania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej jest prawem majątkowym i jako związane z gospodarstwem rolnym stanowiło składnik masy spadkowej. Przywołany §7c ust.1 wskazanego rozporządzenia jedynie skonkretyzował warunki dziedziczenia tego prawa, ale nie ustanowił to prawo. W rezultacie organ w przedmiotowej sprawie powinien zawiesić postępowanie administracyjne na podstawie art.97 §1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie podlega obligatoryjnemu zawieszeniu w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). Niemożliwość wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony zachodzi wówczas, gdy spadkobiercy nie są ustaleni albo nie są znani organowi. Po ustaleniu przez organ spadkobierców dalsze postępowanie o przyznanie płatności powinno toczy się z udziałem skarżącej. W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. z naruszeniem prawa (art.105 §1 k.p.a.), decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie w sprawie o przyznanie pomocy finansowej z wniosku K. P., co spowodowało jej wyeliminowanie przez Sąd z obrotu prawnego. Tym samym ustała przeszkoda, dla której skarżąca nie mogła, na podstawie art.30 §4 k.p.a., wstąpić w miejsce dotychczasowej strony. Wobec zajętego przez Sąd stanowiska pozostałe zarzuty podniesione przez skarżącą nie wymagają szczegółowego rozpatrzenia. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.135 i art.145§1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. L. Kleczkowski Z. Pietrasik U. Wiśniewska