I SA/Bd 578/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Asesor sądowy Ewa Kruppik – Świetlicka Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 09 października 2007 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o. o. w L. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wniosku o zwrot wyegzekwowanego zobowiązania oraz kosztów postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz M. Sp. z o. o. w L. O. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. przeprowadził egzekucję z majątku "M." sp. z o. o. w L. O. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez wierzyciela - "E." S.A. Oddział w B. na należność za nielegalny pobór energii elektrycznej. Postępowanie egzekucyjne zostało efektywnie zakończone w dniu [...], a wyegzekwowane należności przekazane zostały wierzycielowi. Pismem z dnia [...] spółka wniosła o zwrot bezprawnie wyegzekwowanego zobowiązania bez istniejącego tytułu egzekucyjnego, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r., K 37/04. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., powołując się na art.64c §7 i art.64c §3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, orzekł o zwrocie zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] pobranych w toku postępowania egzekucyjnego oraz obciążył kosztami w tej kwocie wierzyciela. Na powyższe postanowienie "E" S. A. złożyła zażalenie. W uzasadnieniu podniosła, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] nie było bezprawne. Trybunał Konstytucyjny orzekł o konstytucyjności przepisu art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r., Nr 89, póz. 625 ze zm.). Uznał, że egzekucja administracyjna opłat taryfowych za nielegalny pobór energii elektrycznej winna być poprzedzona sądowym postępowaniem rozpoznawczym. Jednak w ocenie wierzyciela, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego może mieć znaczenie jedynie na przyszłość, tj. po dacie ogłoszenia i nie ma wpływu na postępowania zakończone przed jego wydaniem. W konsekwencji, brak jest podstaw prawnych do zarzucania bezprawności postępowania zarówno wierzyciela jak i organu egzekucyjnego, które zakończyły się przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Zarzuty, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel są niesłuszne, bowiem wierzyciel w dobrej wierze złożył tytuł wykonawczy, który został przyjęty do realizacji w drodze egzekucji administracyjnej. Jeśli nie była ona zgodna z prawem, to organ egzekucyjny winien odmówić prowadzenia egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu organ powołał się na art.64c §7 i §8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podniósł, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w dniu [...]. W zawiadomieniu o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] wskazano wysokość kosztów egzekucyjnych. W świetle powyższego 14-dniowy termin, o jakim mowa w art. 64c § 8, upłynął bezskutecznie. Wniesione do organu egzekucyjnego w dniu [...] żądanie zwrotu bezprawnie wyegzekwowanego zobowiązania jest nieuprawnione, a wydane postanowienie o zwrocie kosztów egzekucyjnych z jednoczesnym obciążeniem wierzyciela podlega uchyleniu, jako naruszające obowiązujący porządek prawny. W ocenie organu, wniosek z dnia [...] winien być zwrócony stronie, gdyż z treści wniosku wynika, iż w sprawie właściwy jest sąd powszechny. Na postanowienie organu II instancji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, póz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, póz. 1954 ze zm.). Domaga się zwrotu kwoty [...] jako bezpodstawnie wyegzekwowanej. Wniosła o uchylenie postanowienia organu II instancji. W uzasadnieniu strona skarżąca podała, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r., sygn. akt K 37/04 oraz stanowiskiem Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 12 września 2006 r., działanie "E." S. A. polegające na skierowaniu do egzekucji noty obciążającej stronę skarżącą kwestionowanymi opłatami za nielegalny pobór energii elektrycznej było całkowicie bezprawne. Strona podniosła, że nota obciążeniowa wystawiona przez Zakład Energetyczny, albo Taryfa Energii Elektrycznej nie stanowi tytułu egzekucyjnego, będącego podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego przez właściwy urząd skarbowy. Strona skarżąca podniosła, że z pisma Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki wynika, iż w każdym przypadku kwestionowania nielegalnego poboru energii elektrycznej, egzekucja opłat karnych musi być poprzedzona postępowaniem sądowym z powództwa zakładu energetycznego. W konsekwencji strona stwierdziła, że egzekucja należności prowadzona przez Pierwszy Urząd Skarbowy w B. została przeprowadzona bez istniejącego tytułu wykonawczego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art.134 § 1 tej ustawy Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego postanowienia. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo. Zgodnie z art. 64c §1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w postępowaniu tym obowiązuje zasada odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne. Z art.64c §3 tej ustawy wynika jednak, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Wówczas uiszczone przez zobowiązanego należności z tytułu kosztów, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi. Koszty te będą obciążały wierzyciela albo organ egzekucyjny, w zależności od tego, który z tych podmiotów postępowania egzekucyjnego spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji. W przypadku gdy wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien obciążyć go kosztami egzekucyjnymi i wezwać do ich zapłaty. Odmienna sytuacja powstaje, gdy niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji spowodował organ egzekucyjny, gdyż wtedy koszty ponosi ten organ w tym sensie, że nie wpłyną do niego dochody w postaci opłat za dokonane czynności egzekucyjne i nie ma możliwości wyegzekwowania poniesionych w trakcie postępowania wydatków egzekucyjnych (por. R.Hauser, Z.Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2004, s.161-162). Zdaniem organu I instancji wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, ponieważ egzekucja należności za nielegalny pobór energii nie może być prowadzona bez uprzedniego uzyskania wyroku sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek ich poniesienia, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Organ powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r., K 37/04, w którym orzekł on, że art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625), niewyłączający obowiązku sądowego postępowania rozpoznawczego, przed rozpoczęciem ściągania w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji opłat za nielegalne pobieranie paliw lub energii z sieci, w sprawach sporów między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami o pobieranie tych opłat - jest zgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Rozpatrując zażalenie na rozstrzygnięcie organu I instancji Dyrektor Izby Skarbowej uznał je za naruszające porządek prawny i przytoczył treść art. 64c §7 i §8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pierwszy ze wskazanych przepisów stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Drugi – iż żądanie zobowiązanego nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Organ stwierdził, że w zawiadomieniu o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] wskazano wysokość kosztów egzekucyjnych i od doręczenia tego zawiadomienia biegł 14-dniowy termin do zgłoszenia powyższego żądania. Ponieważ termin ten minął bezskutecznie, to według organu - jak można wnioskować – brak jest w sprawie podstaw do zastosowania art. 64c §3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Sądu z poglądem tym trudno się zgodzić. Należy zauważyć, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wprowadza reguły, że koszty egzekucyjne ustalane są w formie postanowienia. Organ egzekucyjny wydaje z urzędu takie postanowienie, jeżeli obciążają one wierzyciela. Organ jest też zobowiązany wydać je na żądanie zobowiązanego. Brak jednak wniosku o wydanie omawianego postanowienia, nie stanowi przeszkody dla organu egzekucyjnego w ściągnięciu kosztów obciążających zobowiązanego bezpośrednio w trybie egzekucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 2000 r., II SA/Ka 2198/98). Skoro postanowienie to nie jest obligatoryjne i nie ma wpływu na pobranie kosztów egzekucyjnych, to brak postanowienia wydanego na wniosek zobowiązanego nie może wykluczać zwrotu zobowiązanemu uiszczonych kosztów w razie niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Ponadto z treści art. 64c §7 ustawy wynika, że 14-dniowy termin - w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania obowiązku – biegnie od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Regulacja ta jest zrozumiała, bowiem dopiero po zakończeniu egzekucji dochodzi do zaprzestania dokonywania czynności egzekucyjnych i możliwym staje się dokładne ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w dniu [...]. Z akt spawy nie wynika, aby po jego zakończeniu skarżący został powiadomiony o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. W rezultacie wskazany 14-dniowy termin w ogóle nie rozpoczął biegu. Reasumując - przywołany przez organ odwoławczy art. 64c §7 i §8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może stanowić podstawy prawnej wydanego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Należy również podkreślić, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie wydał postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek zobowiązanego, lecz u urzędu, ponieważ obciążył nimi wierzyciela. W zakresie ewentualnego zwrotu wyegzekwowanej od skarżącego kwoty [...] właściwa jest droga procesu cywilnego. Mając powyższe uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.