I SA/Bd 59/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia w 2007r. lokalu mieszkalnego postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 28 lutego 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł z. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek nieruchomy strona wskazała mieszkanie o pow. [...] m² oraz warsztat. Comiesięczne wydatki strona określiła na kwotę [...]zł i [...] tj. czynsz i opłaty za mieszkanie 1000 zł, wyżywienie i ubranie 600 zł alimenty na dzieci [...] zł i [...]. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że mieszka wraz z dwójką schorowanych rodziców którymi się opiekuje. W 2010r. spaliła się firma skarżącego a ubezpieczycie odmówił wypłaty odszkodowania. Wnioskodawca oświadczył jednocześnie, że dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie starcza mu na bieżące utrzymanie w związku z czym korzysta z pomocy finansowej rodziców. Zarządzeniem z dnia 05 kwietnia 2013r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył kserokopię zeznań podatkowych za 2010r. i 2011r., w których wykazał stratę w kwotach [...] zł i [...] zł. Ponadto oświadczył, że ma niezapłacone na czas rachunki za prąd, telefon, śmieci, wodę i gaz, a także zalega z terminową zapłatą składek na ZUS i podatków od nieruchomości. Posiada samochód osobowy z 2000r. oraz trzy samochody dostawcze (z 1992r. 2003r. oraz 2011r. – w kredycie bankowym) które służą mu do prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca przedłożył również wyciągi z rachunków bankowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zarządzeniem z dnia 04 marca 2013r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, z uwagi na złożenie tego wniosku na urzędowym formularzu po terminie. Wskazać również należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest ograniczony żadnym terminem, a stronie przysługuje prawo do złożenia takiego wniosku w każdym czasie. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF który wpłynął do Sądu w dniu 28 lutego 2013r. został potraktowany jako kolejny wniosek w tym zakresie, złożony już w formie prawem przewidzianej. Na podstawie przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W powyższym przepisie mowa jest wyłącznie o wykazaniu takiej wyjątkowej sytuacji, potwierdzonej stosownymi dokumentami, w której wnioskodawca ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiony całkowicie środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sytuacja bytowa jest zachwiana w taki sposób, iż nie jest w stanie zapewnić sobie samodzielnie lub z pomocą innych osób, lub instytucji, w żaden sposób minimum warunków socjalnych. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa jednak na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu: "gdy wykaże". Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa jest w powołanym wyżej przepisie. Ze względu na to, że wskazane przez stronę w oświadczeniu okoliczności nie były wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji wnioskodawcy i budziły wątpliwości, referendarz sądowy stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do złożenia odpowiednich dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącej oraz domowników. Z treści powyższego przepisu wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa jest w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenia złożone przez skarżącego są niepełne i nierzetelne, co w konsekwencji powoduje, że strona nie wykazała, że nie jest ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedłożonych dokumentów (zeznanie podatkowe za 2010r. i 2011r.) wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła znaczny przychód natomiast sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Podmioty gospodarcze samodzielnie ponoszą konsekwencje swoich decyzji ekonomicznych. Tym bardziej, że jak wynika z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF obecnie wnioskodawca z tytułu prowadzonej działalności osiąga dochód w kwocie [...] zł brutto. Oświadczenia skarżącego zawarte na urzędowym formularzu zawierają również sprzeczności. Otóż w pkt 6 formularza strona wskazuje, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci, natomiast w uzasadnieniu tego samego wniosku podaje, że zamieszkuje, że wraz z rodzicami którymi się opiekuje. Ponadto wskazać należy, że strona pomimo wezwania nie przedłożyła wszystkich dokumentów, o które była wzywana. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń, co więcej może wzmocnić wątpliwości, co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Wnioskodawca został mianowicie zobowiązany do przedłożenia kserokopii orzeczeń sądowych dotyczących wysokości alimentów. Było to o tyle istotne, że skarżący podał, iż opłaca je w łącznej wysokości ok. [...] ([...] zł +[...] $). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które był wzywany wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt: I FZ 236/08. Podnieść również należy, że z analizy operacji finansowych wynikających z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżący zarówno na etapie otrzymania odpisu zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł jak również na etapie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy dysponował kwotą na jego uiszczenie. Również z informacji zawartych na stronie internetowej firmy skarżącego http://www.machinery.com.pl/ wynika, że dysponuje majątkiem o znacznej wartości. Podsumowując, uznać należy, że posiadany przez skarżącego majątek w połączeniu z okolicznością, że osiąga obecnie dochód w kwocie [...]zł, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez wnioskodawcę jakichkolwiek kosztów postępowania. Pamiętać przy tym należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na tę właśnie sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem. Dlatego też, przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie zachodzi w odniesieniu do skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04). Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 p.p.s.a. obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Nie można pominąć tego, że wyłożenie kosztów przez skarżącego jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego żądań przez Sąd będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.