I SA/Bd 599/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka - Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń i czerwiec 2005 r. postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części powyżej kwoty 200 zł W następstwie wezwania do opłacenia wpisu od skargi na wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy w kwocie 429 zł, G.G. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz synami. Źródłem utrzymania rodziny są: wynagrodzenie za pracę M.G.wynoszące 2.770 zł netto miesięcznie, oraz dochód wnioskującego z działalności gospodarczej. Skarżący prowadzi Zakład U.E. "R" i w pierwszym półroczu 2010 r. uzyskał dochód w kwocie 6.429 zł, co daje miesięcznie 1.071,50 zł. Oświadczył, że w miarę możliwości spłaca zaległości podatkowe, przy czym posiada nieuregulowane zobowiązania wobec ZUS. Celem uzyskania środków pieniężnych usiłuje sprzedać działkę. Od sierpnia 2010 r. zamierza zrezygnować z prowadzenia firmy i jeżeli nie podejmie innego zatrudnienia, zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Wnioskujący wskazał, że jego majątek stanowi dom, działka budowlana oraz samochód osobowy Skoda Octavia rok prod. 2003 r. Miesięczny koszt utrzymania domu oszacował na 950 zł . W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Podnieść należy, że co do zasady każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. Z kolei prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wyjaśnić jednak należy, że uprawnienie to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, dokonywanej jednakże w sposób pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". Ponadto z przepisu art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Jak wynika z zawartych w przedłożonym w dniu 28 lipca 2010 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącego, prowadzi on wspólnie gospodarstwo domowe, z żoną i z dwoma synami. Dochód rodziny wynosi 3.841,50 zł , przy czym kluczowe znaczenie dla oceny możliwości finansowych wnioskującego ma niekwestionowana okoliczność, że podejmuje on starania mające na celu spłatę zaległych zobowiązań podatkowych. Referendarz zauważa, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe niniejszej sprawy sprowadzają się do uiszczenia jednorazowo wpisu od skargi w wysokości 429 zł. Skarb Państwa nie jest w stanie udzielać pomocy wszystkim wnioskodawcom, stąd surowe kryteria oceny ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Powyższy fakt nie uzasadnia przejęcia przez Skarb Państwa całości kosztów postępowania, jednakże oceniając dochody oraz wysokość koniecznych wydatków wnioskodawcy uznano, iż skarżący wykazał, że jest w stanie ponieść wydatek mający na celu opłacenie w części wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Wszakże posiada jakiekolwiek dochody i perspektywę zdobycia środków pieniężnych w następstwie zbycia działki budowlanej. Ponadto, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy wzięto pod uwagę treść postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 258/10, albowiem przy zbliżonych stanach faktycznych rozstrzygnięcia wychodzące z Sądu powinny być w jakimś stopniu przewidywalne dla stron. Jednakże znaczenia nie ma fakt, iż w postępowaniu karnym, w którym wnioskujący jest pokrzywdzonym oskarżonemu zostało przyznane prawo pomocy. Wyjaśnić trzeba, że prawomocne orzeczenie wiąże Sąd i strony tylko w konkretnej sprawie, a referendarz nie jest zatem związany oceną sytuacji majątkowej podmiotu dokonanego przez inne Sądy, tym bardziej, że nie dotyczą one wnioskującego. Warto przypomnieć, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w zasobach finansowych, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art.200 p.p.s.a., stronie skarżącej należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądwoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie chcąc zamykać skarżącemu drogi do sądu, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.