I SA/Bd 603/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 09 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o wezwaniu uzupełnienia wpisu sądowego od skargi na decyzję Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości około 2.700 zł miesięcznie, które przeznaczają na bieżące utrzymanie oraz zakup leków. Skarżący jako inne nieruchomości wskazał nowo wybudowany zakład utylizacji azbestu. Ponadto strona oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 03 stycznia 2013r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkowa i finansową. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpisy zeznań podatkowych za 2011r. i 2012r., potwierdzenie wypłaty swojej emerytury za miesiąc luty 2013r. orz żony za miesiąc marzec 2013r. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że posiada rachunki bankowe i kredyty w czterech bankach. W ostatnich trzech miesiącach nie spłacał żadnych kredytów w związku z czym nie było żadnych wyciągów bankowych. Oświadczył również, że na działce o pow. 1,8 ha której jest współwłaścicielem w ⅓ części prowadzi działalność gospodarczą. Dopłaty bezpośrednie w kwocie 2600 zł należą do synów wnioskodawcy ponieważ są właścicielami gospodarstwa rolnego które stanowiło jego własność do czasu jak przeszedł na emeryturę. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania domu oraz zakupu żywności wynoszą 2708 zł. Oświadczył, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego o wartości 7000 zł. Wnioskodawca podał, że posiada długi w bankach na kwotę 350.000 zł. Oświadczył również, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód nie przekraczający 10% obrotu. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11). Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami, których nie mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów (zeznanie podatkowe za 2011r. i 2012r.) wynika, że skarżący prowadzi dochodową działalność gospodarczą. Jak wynika z PIT 28 skarżący wybrał ryczałt (8,5%) jako formę opodatkowania. I tak w 2011r. uzyskał przychód w kwocie 32.416,60 co po opodatkowaniu daje kwotę 29.661,18 zł, natomiast w 2012r. uzyskał przychód 81864 co po opodatkowaniu daje kwotę 74.906 zł. Z powyższego zestawienia wynika, że firma skarżącego się rozwija i przynosi coraz wyższe dochody. Wskazać również należy, że zarówno wnioskodawca oraz jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie 2.700 zł. Odnosząc się do wskazanych we wniosku oraz piśmie z dnia 27 kwietnia 2013r. oświadczeń dotyczących kosztów comiesięcznego utrzymania zdziwienie orzekającego budzi fakt, że skarżący który nie jest właścicielem domu – zamieszkuje u syna – ponosi wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem tj. opał, woda, energia, gaz, wywóz nieczystości. Ponadto w ocenie orzekającego wniosek skarżącego obarczony jest dwoma istotnymi lukami. Wnioskodawca został mianowicie zobowiązany do złożenie udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie przez skarżącego wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłat za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, zakup żywności, lekarstw itd.). Tymczasem skarżący poprzestał na gołosłownych oświadczeniach. Jest to o tyle istotne, że jak wskazano powyżej dom w którym mieszka skarżący nie jest jego własnością. Tym samym oświadczenia w tym zakresie budzą poważne wątpliwości. Ponadto wnioskodawca został wezwany do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez siebie oraz przez osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich trzech miesięcy. Skarżący w ogóle nie przedłożył wyciągów. Wyciągi te miały natomiast obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Ponadto należy również wskazać, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i bez wątpienia musi posiadać rachunek bankowy z tym związany, którego wyciągu również nie przedłożył. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do uzupełnienia wpisu w kwocie 1800 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, co musiało skutkować oddaleniem wniosku. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.