I SA/Bd 603/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2012r. postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 24 października 2014r. W dniu 24 czerwca 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota 717.30 zł. Jako majątek strona wskazała dom o pow. 139 m², motor Honda o wartości 3.000 zł oraz samochód Opel Omega o wartości 2.000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: decyzję z dnia [...]. o uznaniu jej męża, z dniem [...]., za osobę bezrobotną; decyzję z dnia [...]. o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej na okres 120 dni z powodu niestawiennictwa; PIT-36 za lata 2013-2014 z których wynika, że skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za powyższe okresy uzyskała dochód w kwotach 26.254,95 zł (przychód 3.314.708,84 zł) oraz 7.329,20 zł (przychód 1.241.174,14 zł); bilans i rachunek zysków i strat wg stanu na dzień 31 grudnia 2013r. wraz z informacją dodatkową z działalności gospodarczej [...]; rachunek za energię i wodę; wyciągi z rachunków bankowych, kserokopie umów kredytowych: hipotecznego - bez daty zawarcia i podpisów oraz na działalność gospodarczą z dnia [...]., a także umowy pożyczki z dnia [...].; harmonogramy spłat rat kredytów (k. 236-324 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie strona podniosła, że wydane rozstrzygnięcie narusza art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a.", gdyż stwierdza, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie na bieżącym etapie prowadzić jakiejkolwiek działalności gospodarczej, ani – mimo starań nie udało się jej podjąć pracy. Podała, że obecnie zmuszona jest korzystać z pomocy osób trzecich, aby nie dopuścić do sytuacji, w której zostaną jej wypowiedziane umowy i pozostanie z tak dużymi zobowiązaniami, iż nie będzie w stanie w jakikolwiek sposób im sprostać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mając na uwadze treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 260 p.p.s.a., tj. w brzmieniu sprzed zmiany, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 11 września 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 sierpnia 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Stąd obowiązkiem Sądu pozostawało rozstrzygnięcie o żądaniu skarżącej zawartym we wniosku z 19 czerwca 2015r. Na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do zapłaty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 370 zł. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku wskazać należy, że jest do już drugi wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 24 października 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (zażalenie strony zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2015r. sygn. akt I FZ 469/14) odmówił skarżącej przyznania prawa w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (k. 136 i 154 akt sądowych). Zatem wobec prawomocnego rozpoznania poprzedniego wniosku skarżącej Sąd uznał, że obecny wniosek strony jako dążący w istocie do zmiany postanowienia z dnia 24 października 2014r. został złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak zaś wynika z przepisu art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zmiana zapadłego uprzednio postanowienia dokonywana w trybie art. 165 p.p.s.a. może nastąpić wówczas, gdy strona powoła się na nowe okoliczności, nieistniejące w dacie wydania tego postanowienia, które zarazem mogą być uznane za istotne na tyle, że uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013r. sygn. akt I FZ 130/13, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie, jak i w doktrynie funkcjonuje pogląd, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych. Bez takiej zmiany okoliczności sprawy wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 499). W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności musiałyby być na tyle widoczne, aby możliwa była zmiana dotychczasowego stanowiska (postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007r. sygn. akt I GZ 220/07). Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że składając kolejny wniosek o prawo pomocy, skarżąca uzasadniała go w przeważającej części tymi samymi argumentami i dowodami, które podniosła w uzasadnieniu wniosku z dnia 8 sierpnia 2014r. Wprawdzie w stosunku do pierwotnego wniosku zaszła zmiana u skarżącej, albowiem jak wynika z przedłożonych dokumentów obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej, niemniej w świetle przedłożonych dokumentów w ocenie Sądu zmiana ta nie powoduje, że skarżąca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, podobnie jak w przypadku rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, za nierzetelne i niewiarygodne uznał oświadczenia złożone przez stronę. Zatem, w ocenie Sądu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwojgiem dzieci. W oświadczeniu strona wskazała, że dochód miesięczny brutto rodziny wynosi 717,30 zł, który skarżąca uzyskuje z zasiłku dla bezrobotnych (k. 225 akt sądowych). Jednakże do przedmiotowego wniosku skarżąca załączyła decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w Inowrocławiu z dnia 02 czerwca 2015r., z której wynika, że z dniem 22 maja 2015r. utraciła ona status osoby bezrobotnej oraz prawo do zasiłku (k. 239 akt sądowych). W świetle powyższego, oświadczenia skarżącej w zakresie jej sytuacji finansowej i majątkowej należy uznać za nierzetelne. Mając na uwadze fakt, że mąż skarżącej od dnia [...] jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku stwierdzić należy, że gospodarstwo domowe skarżącej nie uzyskuje żadnego dochodu. Tymczasem z historii nadesłanych rachunków bankowych wynika, że są one regularnie zasilane wpłatami własnymi w wysokości od 1.000 do 5.000 zł (k. 321-323 akt sądowych). Skarżąca nie wskazała źródła pochodzenia środków finansowych, które regularnie wpłaca na rachunek bankowy. Z przedłożonych dokumentów wynika, że strona opłaca rachunki za media oraz spłaca raty kredytów. Ponadto analiza wyciągów bankowych wskazuje, że na konto skarżącej wpływa kwota 550 zł tytułem alimentów. Natomiast mąż skarżącej wypłaca na rzecz T. i J. D. alimenty w wysokości 500 zł, chociaż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W ocenie Sądu, powyższe niewiarygodnym czyni oświadczenie strony o jej aktualnej sytuacji finansowej i dochodzie brutto w wysokości 717,30 zł. Podnieść należy, że skarżąca została wezwana zarządzeniem z dnia 2 lipca 2015r. do przedłożenia stosownych dokumentów mających obrazować sytuację materialną jej i rodziny (k. 229 akt sądowych). Prawdą jest, że strona skarżąca udzieliła odpowiedzi załączając wymienione na wstępie dowody, jednakże nie przedłożyła - poza fakturą za prąd i wodę - udokumentowanego oświadczenia co do choćby wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem domu, samochodu itp. (pkt 4 zarządzenia); oświadczenia o posiadanych oszczędnościach (pkt 5 zarządzenia); oświadczenia o pomocy udzielanej przez rodzinę (pkt 6 zarządzenia) oraz oświadczenia czy z majątku skarżącej prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna (pkt 8 zarządzenia). Skarżąca nie sprecyzowała zatem, jakie ponosi wydatki np. na żywność, środki czystości, ubrania, zakup paliwa do celów prywatnych, za usługi telefoniczne oraz pozostałe rzeczy i usługi niezbędne do funkcjonowania 4-osobowej rodziny. Nie można również uznać za udowodnioną okoliczności, że skarżąca korzysta z pomocy osób trzecich. W złożonym sprzeciwie wskazała bowiem, że spłata zobowiązań pochłonęła wszelkie środki, jakimi dysponowała w związku z czym, aby nie dopuścić do sytuacji, w której zostaną jej wypowiedziane umowy i pozostanie z tak dużymi zobowiązaniami, iż nie będzie w stanie w jakikolwiek sposób im sprostać, zmuszona jest do zasięgnięcia pomocy u innych osób. Jednakże strona w żaden sposób nie wyjaśniła ani na czym ta pomoc polega, ani kto jej udziela i w jakiej wysokości. Do udzielenia takiej informacji skarżąca była zobowiązania już na podstawie pkt 6) zarządzenia referendarza sądowego z dnia 02 lipca 2015r. w przedmiocie uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym informacja o pozyskiwaniu pomocy, nie poparta żadnymi danymi co do osoby jej udzielającej oraz dowodami, nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać także należy, że w wyjaśnieniach złożonych do pierwszego wniosku PPF skarżąca podała, iż posiada dwa samochody marki BMW rok prod. 1997 o wartości ok. 9.000 zł oraz pokolizyjny o wartości ok. 3.330 zł. Natomiast w obecnie złożonym wniosku skarżąca podaje, że jest właścicielką samochodu osobowego Opel Omega o znacznie mniejszej wartości - 2.000 zł. Nie wyjaśnia natomiast, co stało się z samochodami BMW. Jeśli skarżąca sprzedała te samochody według wartości wskazanej w pierwszym wniosku PPF, to mogła uzyskane środki finansowe zabezpieczyć na poczet ewentualnych kosztów sądowych związanych z dalszym tokiem postępowania. Ponadto Sąd zauważa, że skarżąca utraciła prawo do zasiłku oraz status osoby bezrobotnej, ponieważ nie stawiła się w wyznaczonym terminie do Urzędu Pracy. W ocenie Sądu nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy osoba, która lekceważy obowiązki związane z zachowaniem statusu bezrobotnego i traci prawo do zasiłku z przyczyn leżących po jej stronie. Nie można bowiem wykluczyć, że zgłoszenie się do Urzędu Pracy - poza zachowaniem prawa do zasiłku - mogłoby skutkować pozyskaniem zatrudnienia. Skarb Państwa nie może zostać obciążony ciężarem ponoszenia za skarżącą kosztów sądowych, gdy nie dopełnia ona, jako osoba bezrobotna, elementarnych obowiązków polegających na stawiennictwie w wyznaczonym terminie. Jednocześnie, na co należy zwrócić szczególną uwagę, na konto skarżącej wpływają systematycznie środki, których źródła skarżąca nie wskazała. Należy także podnieść, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą dołączone do akt sprawy zeznania podatkowe za lata 2013-2014 (k. 243 i 289 akt sąd.). Za 2013r. dochód wyniósł 26.254,95 zł (przychód 3.314.708,84 zł), natomiast za 2014r. dochód wyniósł 7.329,20 zł (przychód 1.241.174,14 zł). Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Strona prowadząc działalność gospodarczą należała do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie. Istotniejsze jest zatem to, że skarżąca uzyskiwała przychody z działalności i kształtowały się one na znacznym poziomie. Zdaniem Sądu, skarżąca będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Odnosząc się zaś do podniesionego przez stronę argumentu o konieczności spłacania przez nią kredytów, podać należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych. Sąd rozpoznając prawo pomocy bierze pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których trudno zaliczyć zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013r., sygn. akt I FZ 224/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Należy zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującej powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wątpliwości tych, które pojawiły się już na etapie postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2015r. nie rozwiało uzasadnienie sprzeciwu. Skarżąca nie wykazała na tym etapie również żadnej inicjatywy w przedstawieniu nowych, dodatkowych dokumentów mogących przekonać Sąd o zasadności złożonego wniosku. Wobec powyższego, na tle niepełnego wywiązania się przez skarżącą z wezwania wystosowanego przez Sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a. podkreślenia wymaga, że dopiero zestawienie rzeczywistej kwoty dochodów skarżącej z jej obciążeniami dałoby pełen obraz możliwości finansowych. Natomiast na obecnym etapie, w świetle udostępnionych dokumentów, brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania, w konsekwencji na podstawie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.