I SA/Bd 604/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr) Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 września 2010r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Wnioskiem z dnia 21 stycznia 2009 r. W. R. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzasadniając wniosek strona wskazała, że jest bardzo schorowana i że od ponad 16 lat żyje w nędzy, bez koniecznych środków do życia. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] ]zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres 09/1994-01/1995 w kwocie [...] zł plus należne odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych za okres 04-06/1994, 10/1994 w kwocie [...] zł plus należne odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł. W wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję organu II instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który po jej rozpatrzeniu, wyrokiem z dnia 09 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 785/09 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ poza ustaleniem dochodów skarżącej oraz jej wydatków na mieszkanie nie ustalił innych kosztów dotyczących strony i jej męża takich jak koszty utrzymania, koszty leczenia, koszty leków i ubrania. Sąd podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika również, jaką kwotę skarżąca przeznacza na spłatę zaciągniętego kredytu i czy w ogóle po opłaceniu kosztów pozostaje jej wolna kwota, która pozwoli na zawarcie sugerowanego przez organ układu ratalnego. W opinii Sądu, stan faktyczny sprawy nie został wyczerpująco wyjaśniony. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej wymaga zatem głębszej oceny pod kątem, czy nie zachodzi przesłanka ważnego interesu płatnika. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien rozważyć, czy nie zachodzą w sprawie przesłanki, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W konsekwencji powyższego wyroku, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek zawartych w art. 28 ust 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, że w toku przeprowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania wyjaśniającego ustalono, że aktualnie wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego ze świadczenia rentowego. Tym samym nie można stwierdzić, że w przypadku skarżącej zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności w postaci całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 powołanej ustawy. Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, organ wskazał, że obecna sytuacja finansowa i życiowa skarżącej nie może stanowić przesłanki do skorzystania z umorzenia należności z przyczyn szczególnych albowiem strona jest właścicielką działki o powierzchni [...] ha położonej w N. przy ul. [...],na której Zakład zgodnie z dyspozycją art. 26 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonał zabezpieczenia w postaci wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Organ podał ponadto, że strona wraz z małżonkiem otrzymuje miesięcznie świadczenia w wysokości ok. [...] zł, czyli na 1 osobę przypada ok. [...] zł. Tym samym strona nie jest uprawniona do korzystania z pomocy społecznej albowiem nie spełnia kryterium dochodowego poniżej 351 zł na osobę w rodzinie zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto organ wskazał, że do dnia dzisiejszego skarżąca nie przesłała kwestionariusza o stanie majątkowym, który Zakład przesłał jej dwukrotnie w trakcie postępowania. Z treści kwestionariusza o stanie majątkowym z dnia 03 lutego 2009 r. wynika natomiast, że strona jest mężatką i utrzymuje się ze świadczenia rentowego w kwocie ok. [...] zł netto. Natomiast małżonek otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ok. [...] zł netto. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS skarżąca ma zobowiązania cywilnoprawne na kwotę ok. [...] starych zł (kredyt hipoteczny z 1991r.). Majątek ruchomy znajdujący się w mieszkaniu nie przedstawia znacznej wartości handlowej. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą: czynsz – [...] zł, gaz – [...] zł (za 3 miesiące), energia elektryczna – [...] zł oraz podatek od nieruchomości – [...] zł (płacony kwartalnie). Z powyższego wynika, że wnioskodawca wydaje na miesiąc ok. [...] zł. Organ porównując koszty utrzymania mieszkania w latach 2009 i 2010 wskazał, że mogły one nieznacznie wzrosnąć, jednak świadczenia strony i jej małżonka również wzrosły w marcu br. z uwagi na ich waloryzację. Odnosząc się do problemów zdrowotnych męża, organ wskazał, że zgodnie z § 3 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny jest on pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem ZUS, taka sytuacja jednak nie ma miejsca albowiem skarżąca otrzymuje świadczenie rentowe, zatem choroba męża nie ma wpływu na uzyskiwanie przez nią określonych dochodów. Organ zaznaczył również, że zobowiązana nie spełniła niezbędnych warunków do skorzystania z restrukturyzacji zadłużenia albowiem nie uregulowała opłaty restrukturyzacyjnej w kwocie [...] zł. Powyższa sprawa została rozpatrzona przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 15 października 2004 r. oddalił odwołanie strony. Z uwagi na powyższe, na mocy decyzji ZUS z dnia [...] postępowanie restrukturyzacyjne zostało umorzone. Od powyższego rozstrzygnięcia strona również wniosła odwołanie. Przedmiotowa sprawa została ostatecznie rozpatrzona przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, który odwołanie to oddalił. Reasumując organ wskazał, że w jego ocenie nie ma podstaw do umorzenia należności na podstawie wyżej powołanych przepisów albowiem w omawianym przypadku istnieje realna szansa spłaty zobowiązania wobec ZUS w ramach układu ratalnego dostosowanego do możliwości płatniczych zobowiązanej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona zarzuciła, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z wydanym uprzednio w niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 09 grudnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 785/09 albowiem nie wykonuje zaleceń zawartych w jego treści. Skarżąca ponadto wskazała na chorobę męża, który w dniu 16 lutego 2010 r. przeszedł operację raka. Strona wniosła o uchylenie wydanej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art.134 §1 wskazanej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zgodnie z prawem jest rozstrzygnięcie organu, na mocy którego odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie [...] zł. Z uwagi na to, że w przedmiotowej sprawie umorzenie dotyczy składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres od września 1994 r. do stycznia 1995 r. oraz na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od kwietnia do czerwca 1994 r. i październik 1994 r., Sąd w pierwszej kolejności zbadał kwestię przedawnienia składek. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia dłużnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazuje również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji ( art. 138 _@POCZ@__@KON@_ § 1 pkt 2 k.p.a.; por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2425/06). Nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które uległy przedawnieniu, a zatem nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających w sprawie organów jest ustalenie, czy należności, co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia, w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1973/06). Pismem z dnia 17 sierpnia 2010 r. Sąd zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wyjaśnienie, czy należności z tytułu składek za podany okres nie uległy przedawnieniu, uwzględniając zmiany przepisów dotyczących przedawnienia na przestrzeni lat. Organ miał przedstawić w tym zakresie dokładne wyliczenie ze wskazaniem: kiedy rozpoczął się bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do wymienionych składek, kiedy bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu/zawieszeniu z dokładnym wskazaniem czynności powodujących te zdarzenia, kiedy upływa termin przedawnienia należności. W odpowiedzi (pismo z dnia 25 sierpnia 2010 r.) ZUS przytoczył treść art. 24 ust. 4 - 5d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnił, że w okresie od maja 1994 r. do grudnia 1996 r. prowadzone było postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w N., a w okresie od dnia 15 listopada 2002 r. do dnia 9 grudnia 2004 r. postępowanie restrukturyzacyjne, które to działania miały wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jednocześnie organ wskazał, że w dniu 28 marca 1995 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy dokonał wpisu hipoteki na nieruchomości płatnika na łączna kwotę [...] zł. Zdaniem Sądu organ nie rozwiał wątpliwości związanych z przedawnieniem należności składkowych. Z informacji przekazanych przez ZUS wynika, że zabezpieczeniem hipotecznym została objęta kwota w łącznej wysokości [...] zł. Tymczasem z zaskarżonej decyzji podano, że należności składkowe wraz z odsetkami wynoszą [...] zł. Hipoteka obejmuje zatem tylko część obecnego długu. Organ nie wyjaśnił, czy ta pozostała część długu nie uległa przedawnieniu. W tym względzie należy zauważyć, że choć postępowanie restrukturyzacyjne powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia (art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców), to Zakład nie wykazał, że do dnia 15 listopada 2002 r. (rozpoczęcia postępowania restrukturyzacyjnego) należności składkowe dochodzone wobec strony nie uległy przedawnieniu. Zakład nie poczynił żadnych wyliczeń w zakresie biegu terminu przedawnienia. Należy zauważyć, że należności z tytułu przedmiotowych składek powstały pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 35 ust. 3 powołanej wyżej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Z kolei art. 35 ust. 4 stanowił, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Podkreślenia wymaga również, że egzekucja wszczęta w maju 1994 r. i zakończona w grudniu 1996 r. nie mogła spowodować zawieszenia biegu terminu przedawnienia bowiem ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, na którą powołuje się organ, wówczas nie obowiązywała. Bez dokonania szczegółowych ustaleń w powyższej materii przedwczesne jest przesądzenie, w jakim zakresie skarżąca jest nadal zobowiązana do zapłaty składek. Zdaniem Sądu, organ nie uczynił zadość wymogom wynikającym z przepisów prawa, w konsekwencji zaskarżona decyzja narusza art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Sąd nie znalazł podstaw do zniesienia terminu rozprawy z przyczyn wskazanych w piśmie procesowym skarżącej z dnia 14 września 2010 r., tzn. z powodu żałoby po zmarłym (17 lipca 2010 r.) mężu, braku pieniędzy na dojazd do Sądu, choroby oraz niezapoznania się z dowodami. Sąd potraktował wniosek skarżącej jako wniosek o odroczenie terminu rozprawy. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 109 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W świetle tego przepisu okoliczności przytoczone przez skarżącą nie stanowiły podstawy do odroczenia rozprawy. Należy zauważyć, że żałoba po jego śmierci męża nie przeszkodziła skarżącej w sporządzeniu obszernego pisma do Sądu w sprawie zniesienia terminu rozprawy. Przeszkodą w udziale w rozprawie nie mógł być także brak pieniędzy na dojazd do Sądu, skoro strona otrzymała emeryturę w wysokości [...] zł. Na potwierdzenie swojej choroby skarżąca nie przedstawiła żadnego zaświadczenia lekarskiego. Odroczenie rozprawy nie uzasadniała także okoliczność, że strona nie zapoznała się z dowodami wskazanymi w odpowiedzi na skargę. Jednocześnie Sąd z uwagi na niewyjaśnienie przez organ kwestii przedawnienia należności składkowych, nie znalazł podstaw do przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym, o co wnosił Zakład w odpowiedzi na skargę. W konsekwencji powyższych ustaleń, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. M. Łent L. Kleczkowski I. Najda – Ossowska