I SA/Bd 617/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 02 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług postanowił - zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi - w pozostałej części wniosek oddalić Skarżący ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz możliwości rozporządzanie swoim majątkiem podlegającym zajęciu w postępowaniu podatkowym. Wraz z żoną prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, która w pierwszym półroczu tego roku przyniosła stratę ( - 18.435,56 zł). Oszacował, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny, w tym małoletniego syna, wynosi około 2.000 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie Sądu przedstawił: kopię zeznania podatkowego za rok 2009 r., dokumenty potwierdzające ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, użytkowaniem telefonów, spłatą kredytu oraz wyciągi bankowe ( firmowy i osobisty). W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W świetle art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do Sądu osobom, niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Na podstawie art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Ze względu na tak określone granice prawa pomocy, skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje przepis art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Utrzymanie konieczne stanowi granicę obligującą rozpoznającego wniosek do uwzględnienia żądania strony. Ustawodawca, opierając przesłanki prawa pomocy na pojęciu " utrzymanie konieczne", kierował się założeniem, że na zdolność zaspokajania potrzeb niezbędnych nie mogą wpływać obciążenia finansowe związane z zainicjowanym postępowaniem. Innymi słowy art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzależniając przyznanie prawa pomocy od wykazania niebezpieczeństwa dla poziomu egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny, pozwala uchronić stronę od konieczności dokonywania wyboru pomiędzy kontynuowaniem postępowania, a środkami przeznaczanymi na niezbędne utrzymanie. Nie można jednakże stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do Sądu osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest więc niemożność wygospodarowania odpowiednich środków pieniężnych z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Ponadto, jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Podsumowując uwagi odnośnie instytucji prawa pomocy zaznaczyć trzeba, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Referendarz zauważa, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe niniejszej sprawy sprowadzają się do uiszczenia jednorazowo wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Skarb Państwa nie jest w stanie udzielać pomocy wszystkim wnioskodawcom, stąd surowe kryteria oceny ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Oceniając zatem dochody oraz wysokość koniecznych wydatków wnioskodawcy uznano, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść wydatku mającego na celu opłacenie wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Za taką kwalifikacją wniosku przemawia niewygórowana wysokość dochodu rodziny, potwierdzenie, że działalność gospodarcza przyniosła małż. S. w pierwszej połowie 2010 r. stratę, oraz to, że wnioskujący został ograniczony całkowicie co od możliwości rozporządzania swoim majątkiem ruchomym, jak i nieruchomościami. Skarżący we wniosku nie wykazał wprawdzie jaka kwotę przeznacza na zakup żywności, jednakże przyjęcie najniższej wysokości tych wydatków, nie powoduje trudności w obiektywnej ocenie możliwości finansowych skarżącego. Z kolei, za częściowym uwzględnieniem żądania strony przesądziła okoliczność, że nie wszystkie wydatki gospodarstwa domowego można uznać za standartowe . Ponoszenie kosztów korzystania z Cyfrowego Polsatu czy Internetu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, lecz w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się bowiem nakłady, związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Wedle ustawodawcy, zdolność do ponoszenia wydatków niemających wpływu na zachowanie poziomu koniecznego utrzymania nie zasługuje na ochronę. Ponadto, w nawiązaniu do powyższego, ocena zdolności skarżącego do poniesienia innych opłat za czynności podejmowane przez Sąd, o ile w ogóle powstaną, będzie możliwa, kiedy znana będzie ich wysokość. Na tym etapie nie można przesądzić, że skarżący może lub nie uiścić bliżej nieokreślonych w wysokości kosztów, albowiem każdorazowo wymaga to zestawienia ich wysokości z dochodami strony. Skarżący podobnie jak i teraz będzie mógł ubiegać się o zwolnienie z nich, co pozwoli na aktualną ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej. Z powyższych względów, podstawie wskazywanych przepisów oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.