I SA/Bd 635/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanowił odmówić przyznania prawa pomocy Sygn. akt I SA/Bd 63508 UZASADNIENIE Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zamieścił wniosek o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Pierwotny wniosek nie został rozpatrzony merytorycznie z uwagi na nieuzupełnienie go przez skarżącego w zakresie obowiązku złożenia wniosku na formularzu urzędowym. Przedmiotowy wniosek został pozostawiony bez rozpoznania zarówno przez Referendarza, jak i Sąd w następstwie wniesionego sprzeciwu. Orzeczenia w tym przedmiocie zostały skontrolowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 26 lutego 2009r oddalił zażalenie w tym zakresie. W międzyczasie, na etapie składania zażalenia skarżący złożył wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu i wniosek ten został odrębnie rozpoznany postanowieniem Referendarza z 2 kwietnia 2004r, odmawiającym przyznania prawa pomocy. W następstwie rozpoznania sprzeciwu, Sąd postanowieniem z 4 maja 2009r także odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd rozstrzygnął powyższego wniosku mając za podstawę ustalenie, że skarżący pozostaje w jednym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką dzieci, miesięczny dochód wynosi 8000zł, przy czym skarżący utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód w wysokości 6000zł a jego żona pracuje jako nauczyciel i zarabia 2000zł. Jako posiadany we współwłasności z żoną majątek, skarżący wskazał dwa mieszkania oraz współwłasność hali produkcyjnej. Analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego skutkowała uznaniem, że nie są spełnione warunki określone w art. 246 §1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270: z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z treścią tego przepisu przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zapłata wpisu w wysokości 500zł nie będzie skutkowała uszczerbkiem dla utrzymania. Zarządzeniem z 15 czerwca 2009r skarżący został wezwany w dniu 22 czerwca 2009r do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500zł. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wniósł o zwolnienie go od obowiązku zapłacenia tej opłaty. Składając formalny wniosek w tym zakresie skarżący wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, pominął dzieci, które są w wieku 23 lat i 19 lat (dane te wynikają z poprzedniego wniosku). Żona skarżącego pracuje w tym samym charakterze i zarabia miesięcznie 2.800zł a skarżący uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej – wynoszą one miesięcznie ok.5.000zł. Stan majątkowy nie uległ zmianie, jednakże skarżący wskazał, że nieruchomość zabudowana halą produkcyjną jest obciążona hipoteką na rzecz banku. Rozpoznając merytorycznie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił, że zgodnie z art. 260 ustawy ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie Sąd miał na uwadze okoliczność, że postanowieniem z 4 maja 2009r ocenił już sytuacje majątkowo-rodzinną skarżącego w kontekście wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym zakresie obecne rozstrzygnięcie nie może zastępować poprzedniego, a rzeczą Sądu jest ocena czy nastąpiła zmiana w sytuacji skarżącego na tyle istotna, by wniosek mógł zostać uwzględniony. Podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia jest art. 165 ustawy ppsa pozwalający na zmianę postanowienia m.in. w przedmiocie prawa pomocy o ile nastąpiła zmiana okoliczności. Podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem skarżącego może nastąpić wtedy, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał podstawowej przesłanki uzyskania zwolnienia go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania skarżącego obciąża wpis w wysokości 500zł a w perspektywie ewentualnie obowiązek zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250zł. Wysokość tych kwot w zestawieniu z deklarowanymi przez skarżącego miesięcznymi dochodami w wysokości 7.800zł nie wskazuje na niemożność ich uiszczenia. Nadto skarga wpłynęła w październiku 2008r i od tamtego momentu skarżący bez wątpienia mógł sukcesywnie gromadzić fundusze na pokrycie wpisu sądowego. Należy zauważyć, że deklarowane przez skarżącego dochody rodziny, względem poprzedniego wniosku, uległy obniżeniu jedynie o 200zł wobec braku zmiany w innych elementach stanu faktycznego (przyjmując na korzyść skarżącego, że dzieci – mimo ich pominięcia we wniosku – nadal pozostają we wspólnym gospodarstwie). Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do odmiennej oceny i rozstrzygnięcia w sprawie. Także w sprzeciwie od postanowienia Referendarza skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności. Należy podkreślić, że zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, zgodnie z art. 199 ustawy ppsa, natomiast odstępstwem od tej zasady jest przyznanie prawa pomocy. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W orzecznictwie wskazuje się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania, mimo wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.