I SA/Bd 648/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2007 r. postanawia : 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu sądowego od zażalenia 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego. Jednocześnie z wniesionym zażaleniem, strona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczył, że ukończył 64 lata, jest osobą bezrobotną utrzymującą się z zasiłku przedemerytalnego w kwocie netto [...] zł. Wskazał, że dochody netto jego oraz jego żony wynoszą [...] zł miesięcznie, przy czym dochody te przeznaczane są na utrzymanie trzech osób. Podniósł, że z wielkim trudem i wyrzeczeniami rodzina pokrywa wszelkie wydatki związane z wyżywieniem i utrzymaniem domu. Podał, że oszczędności całego życia zainwestował w budowę domu, w którym obecnie mieszka z małżonką oraz córką A. D., która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że wraz z małżonką jest właścicielem domu o pow. 170 m2. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi brutto [...] zł, na który składa się dochód uzyskiwany z zasiłku przedemerytalnego strony oraz emerytury żony. Postanowieniem z dnia 06 września 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący w rozpoznawanej sprawie występował już z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczył, że rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w wydanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Porównując sytuację materialną strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wynikającą z pierwotnego wniosku do sytuacji materialnej przedstawionej w obecnie rozpoznawanym wniosku, Referendarz sądowy stwierdził, że jedynie dochód gospodarstwa domowego skarżącego uległ zmniejszeniu z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł, natomiast pozostałe informacje pozostały bez zmian. W ocenie Referendarza sądowego, strona skarżąca nie wykazała jednak, że jej sytuacja materialna uległa zmianie na tyle, aby można było przyjąć, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Końcowo Referendarz sądowy podkreślił, że na obecnym etapie postępowania strona nie ma obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów związanych z toczącym się procesem, albowiem jak wynika z akt sprawy, w dniu 01 maja 2013 r. uiściła wpis należny od przedmiotowej skargi w kwocie 500 zł. Nie ma zatem formalnych przeszkód, aby Sąd mógł merytorycznie rozpoznać skargę. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia z uwagi na powołanie w nim błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżący wskazał, że nie zgadza się z wydanym postanowieniem, jak również jego uzasadnieniem. Zarzucił, że Referendarz sądowy błędnie ocenił spadek dochodów jego gospodarstwa domowego z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł. Podniósł, że w przypadku jego gospodarstwa domowego, dochód niższy o 25% tj. o kwotę [...] zł stanowi znaczną różnicę w miesięcznym utrzymaniu rodziny. Zaznaczył, że musiał wziąć kredyt w kwocie [...] zł na opłacenie wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie, a na obecnym etapie postępowania, koszty sądowe wynoszą 100 zł wpisu od wniesionego zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 04 października 2013 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 06 września 2013 r., który nie został odrzucony przez Sąd. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W świetle powołanych wyżej przepisów, przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wniesionego w następstwie wydania postanowienia z dnia 06 września 2013 r. sprzeciwu wynika, że skarżący ukończył 64 lata, jest osobą bezrobotną. Dochód miesięczny wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [...] zł i obejmuje zasiłek przedemerytalny skarżącego oraz emerytuję żony. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze córka A. D., która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z pism skarżącego złożonych w niniejszej sprawie wynika ponadto, że od jesieni 2012 r. zmniejszeniu uległa wysokość dochodu osiąganego przez małżonków z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł, w związku z zamknięciem prowadzonej przez K. W. działalności gospodarczej. W oparciu o przedstawioną przez skarżącego sytuację finansową i materialną Sąd stwierdza, że jest ona na tyle trudna, iż uzasadnia umożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem z pominięciem finansowania przez nią udziału w toczącym się postępowaniu sądowym obejmującym wniesione zażalenie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2013 r. oddalającego wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego. Sąd uwzględnił podaną przez stronę okoliczność zmniejszenia uzyskiwanego przez małżonków dochodu z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł, jak również fakt posiadania przez córkę zamieszkującą z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. W ocenie Sądu, skarżący wykazał tym samym, że znajduje się w kręgu osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwalniając stronę od kosztów wpisu sądowego od zażalenia Sąd miał również na uwadze, że wpis sądowy od skargi został już w niniejszej sprawie uiszczony, a na obecnym etapie postępowania sadowego jedyną przeszkodą w merytorycznym rozpoznaniu sprawy jest kwestia zasadności rozstrzygnięcia wydanego w przedmiocie wyłączenia sędziego. Z uwagi na to, że aktualnie skarżącego nie obciąża obowiązek ponoszenia innych kosztów sądowych, Sąd postanowił oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Sąd na postawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.