I SA/Bd 65/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Inne z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Decyzją z [...] sierpnia 2020 r., wydaną na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz.1842, ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19", w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 z późn.zm.) – dalej: "u.s.u.s.". Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. (dalej także: organ, ZUS, Zakład) odmówił E. D. (dalej także: Skarżąca) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za marzec 2020 r. W uzasadnieniu decyzji Zakład wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Organ podał, że w myśl art. 31zq ust. 1 i 3 u.s.u.s. płatnik, który ubiegał się o zwolnienie z opłacania składek zobowiązany był przesyłać do ZUS deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony był z obowiązku ich składania. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r. stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Warunek ten nie dotyczy jedynie płatników, którzy byli zwolnieni z obowiązku ich składania. Organ wyjaśnił, że z analizy konta Skarżącej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że nie przesłała ona do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za marzec 2020 r., zatem nie przysługuje jej wnioskowane zwolnienie. W dniu [...] listopada 2020 r. Skarżąca złożyła drogą elektroniczną wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z jej wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności składkowych za okres marzec - maj 2020 r. Decyzją z [...] grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając w trybie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej "k.p.a." w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s., stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za marzec 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzja z [...] sierpnia 2020 r. została Skarżącej doręczona za pośrednictwem PUE w dniu [...] sierpnia 2020 r. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Oznacza to, że termin ten minął w dacie [...] września 2020 r. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dacie [...] listopada 2020 r. nastąpiło więc z uchybieniem terminu, co obligowało organ do zastosowania w sprawie przepisu art. 134 k.p.a. Jednocześnie zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. Zakład zawiadomił Skarżącą o wszczęciu z urzędu, w trybie art. 154 k.p.a. w zw. z art. 83a ust. 2 u.s.u.s., postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres marzec 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ podtrzymał stanowisko, że Skarżąca do [...] czerwca 2020 r. nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za marzec 2020 r., co było warunkiem uzyskania zwolnienia z opłacenia w/w składek. Skarżąca nie zgadzając się z tą decyzją złożyła skargę do tut. Sądu, zarzucając błędną interpretację przepisów związanych ze skutecznym składaniem deklaracji rozliczeniowych. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że złożyła wymaganą deklarację w dniu [...] marca 2020 r. Wyjaśniła, że fakt wpisania błędnego identyfikatora numeru deklaracji rozliczeniowej, który jest zgodny z deklaracją ZUS P DRA cz. II, czyli "40", nie może dyskredytować samego faktu złożenia deklaracji i nie wyklucza skuteczności złożenia deklaracji za okres 02/2020 r. Zarzuciła także, że Zakład nie poinformował jej o błędach lub brakach w deklaracji za w/w okres, co uniemożliwiło jej złożenie w stosownym czasie tj. do [...] czerwca 2020 r. korekty deklaracji i uzyskanie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Z uwagi na powyższe okoliczności Skarżąca wniosła o anulowanie decyzji i wydanie nowej decyzji uwzględniającej jej wniosek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie Zakładu żądanie uchylenia decyzji z [...] grudnia 2020 r. należy uznać za zasadne, jednak z innych przyczyn niż to zostało wskazane w treści skargi. Decyzja ta została bowiem wydana w oparciu o błędną podstawę prawną i rozstrzygała wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc została wydana w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Tymczasem ostateczną decyzją [...] grudnia 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za marzec 2020 r. Decyzja ta nie została zaskarżona i zakończyła postępowanie w sprawie. Jednakże działając z urzędu Zakład wszczął postępowanie w trybie nadzwyczajnym w oparciu o art. 154 k.p.a., którego przedmiotem było uchylenie lub zmiana decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. Postępowanie to nie zostało zakończone wydaniem prawidłowej decyzji, bowiem wydana została decyzja w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną, tj. decyzja [...] grudnia 2020 r., która jest przedmiotem złożonej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak stanowi art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje również przez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga - choć nie z powodów w niej podniesionych - jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Przedmiotem analizy i oceny w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...] grudnia 2020 r., którą Inne utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za marzec 2020 r. Organ w decyzjach stwierdził, że do [...] czerwca 2020 r. Skarżąca nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za marzec 2020 r., w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia. Z kolei Skarżąca podnosi, że nie została poinformowana przez organ o braku właściwej deklaracji, czym organ naruszył ciążące na nim obowiązki; w tej sytuacji nie ma podstaw do odmowy zwolnienia z opłacenia składek. Podać należy, że oceny wniosku, organ dokonał na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W myśl art. 31zq ust. 1 i 3 powołanej wyżej ustawy COVID-19 płatnik, który ubiegał się o zwolnienie z opłacania składek zobowiązany był przesyłać do ZUS deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony był z obowiązku ich składania. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r. stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Warunek ten nie dotyczy jedynie płatników, którzy byli zwolnieni z obowiązku ich składania. Mając na uwadze powyższą regulację organ stwierdził, że z analizy konta w kompleksowym systemie informatycznym ZUS wynika, że Skarżąca nie przesłała do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za marzec 2020 r. Zauważyć jednak należy, że z odpowiedzi na skargę oraz z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając w trybie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za marzec 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzja z [...] sierpnia 2020 r. sygn. sprawy [...] została Skarżącej doręczona za pośrednictwem PUE w dniu [...] sierpnia 2020 r. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Oznacza to, że termin ten minął w dniu [...] września 2020 r. Zatem złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu [...] listopada 2020 r. nastąpiło z uchybieniem terminu, co obligowało organ do zastosowania w sprawie przepisu art. 134 k.p.a. Powołana wyżej decyzja z dnia [...] grudnia 2020 r. została doręczona [...] grudnia 2020 r. i nie została zaskarżona. Decyzja ta jest ostateczna (k. 10 akt admin.). W konsekwencji powyższego także decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za marzec 2020 r. stała się ostateczna. Stosownie bowiem do art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie tut. Sądu, w tej sytuacji brak było jednak podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r., skoro decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. stwierdzono uchybienie terminu do jego wniesienia. Jak już wyżej podano podstawą prawną decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. był art. 134 k.p.a, zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia (w przedmiotowej sprawie w drodze decyzji) niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Powyżej powołany przepis art. 134 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli danego środka odwoławczego pod względem formalnym. Inaczej mówiąc pierwszą czynnością jaką winien podjąć organ po otrzymaniu odwołania jest sprawdzenie, czy wniesiony środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w przepisanym terminie. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że przysługujący stronie środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, powoduje bezskuteczność odwołania/wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego następstwem jest ostateczność decyzji wykluczająca merytoryczne rozpoznanie środka zaskarżenia przez organ odwoławczy. Wskazać również należy, że kategoryczne określenie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy odwołanie/wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zostały wniesione po jego upływie. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 333/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 492/08; publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie w art. 58 k.p.a. przewidziana została możliwość przywrócenia terminu, niemniej jednak z akt nie wynika, aby w niniejszej sprawie organ wydał w tym przedmiocie stosowną decyzję na podstawie art. 59 § 2 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19. Należy mieć na uwadze, że postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości i dopiero czynność strony, którą jest skuteczne wniesienie odwołania/wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje, że organ może korzystać z uprawnień, jakie zostały przewidziane dla organu odwoławczego w przepisach art. 138 k.p.a. Ustalenie, że środek zaskarżenia został wniesiony z naruszeniem terminu, wobec braku jego przywrócenia, obliguje organ do wydania postanowienia (w niniejszej sprawie decyzji) na podstawie art. 134 k.p.a., nie uprawnia natomiast do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Postępowanie odwoławcze nie może być bowiem wszczęte z urzędu. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r., sygn. OPS 11/98; wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Op 460/07; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 704/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 746/16 i powołane tam orzecznictwo). Powyższe stanowisko jest także właściwe w odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tej sytuacji należało stwierdzić, że ZUS w sposób nieuprawniony rozpatrzył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżącej, który został wniesiony z uchybieniem terminu, co zostało potwierdzone ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. W związku z tym, Sąd nie mógł odnieść się do zarzutów skargi i dokonać merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 16 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19. W związku z tym, w sprawie należało zastosować art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a Uwzględniając powyższe, wobec dokonanej w niniejszej sprawie oceny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji. L. Kleczkowski T. Wójcik A. Olesińska