II SA/Wa 746/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Iwona Maciejuk, Ewa Pisula – Dąbrowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2016 r. sprawy ze skargi W. L. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska (CWKL) w [...] orzeczeniem z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], na podstawie § 7 pkt 1 i § 22 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2015 r., poz. 761), po rozpatrzeniu odwołania W. L., utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej (RWKL) w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w części dotyczącej określenia zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej – kategoria N, oraz uchyliła i ustaliła nowe w części dotyczącej rozpoznań wpisując: 1. Zaburzenia osobowości upośledzające zdolności adaptacyjne - § 68 pkt 2, 2. Przewlekły objawowy krwinkomocz do diagnostyki - § 48 pkt 1, 3. Dawno przebyty uraz głowy w wywiadzie – bez pkt bez §, 4. Skrzywienie przegrody nosa nie upośledzające drożności nosa - § 26 pkt 3, 5. Braki uzębienia - § 24 pkt 1. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazała, że po analizie akt sprawy nie znajduje merytorycznych podstaw do uchylenia wskazanej przez RWKL w [...] kategorii zdrowia N, stwierdzając, że niezbędna jest korekta postawionych aktualnie rozpoznań i ich kwalifikacji orzeczniczej. W jej ocenie w zakresie pkt 1 rozpoznania bardziej prawidłowym będzie określenie zaburzenia osobowości nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne - § 68 pkt 2, natomiast co do pkt 2 rozpoznania stwierdziła, że badania wykonane przez RWKL w [...] jednoznacznie wskazują na krwinkomocz, które powinno być zakwalifikowane do § 48 pkt 1, a nie § 49 pkt 1. Odnosząc się do zarzutu strony w zakresie uchybienia terminu do wydania orzeczenia w trybie odwoławczym podała, że proces orzekania o stanie zdrowia orzekanego trwa od 2008 r., a obecne rozstrzygnięcie poprzedzone było licznymi orzeczeniami Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej (TWKL) w [...], RWKL w [...] oraz wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. CWKL w [...] musiała uzupełnić materiał orzeczniczy o dokumentację z postępowania sądowego z 2015 r. Wydłużenie zatem okresu procedowania sprawy spowodowane było koniecznością wnikliwej oceny materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, a także konsultacji w gronie zespołu orzeczniczego, co pozwoliło poprawić dokonaną przez RWKL w [...] kwalifikację prawną schorzeń pkt 1 i 2 rozpoznania oraz stwierdzić, że określona kategoria zdrowia jest słuszna. Podkreśliła także, że wojskowe komisje lekarskie przestrzegają zasady, aby w tym samym postępowaniu orzeczniczym nie orzekać na podstawie wyniku badania tego samego specjalisty. Ponadto zauważyła, że kandydat do zawodowej służby wojskowej musi odznaczać się nienagannym stanem zdrowia zarówno fizycznym, jak i psychicznym, a przez wzgląd na specyfikę wykonywanych zadań oraz warunki i szczególne właściwości służby wojskowej należy przyjmować możliwie najwyższe obciążenie czynników zewnętrznych na stan zdrowia osoby orzekanej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. L. zakwestionował orzeczenie CWKL w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] wnosząc o jego uchylenie. W jej obszernym uzasadnieniu podjął polemikę w sprawie kompetencji badających go psychologów i psychiatrów, sposobu wykonywania badań oraz opisu ich wyników, stwierdzając, że rozpoznane u niego zaburzenia zakwalifikowane do § 68 pkt 2 odpowiadać muszą kryteriom wymienionym w objaśnieniach szczegółowych do tych paragrafów. Podniósł, że opinie biegłych, na które organy powołują się w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć nie udzielają odpowiedzi na pytania, na czym polega jego niedostateczna adaptacja w zwykłych sytuacjach życiowych, jakie są to zdarzenia oraz w jakich okolicznościach i z jakiej przyczyny się one pojawiły. Wskazał, że orzekające komisje opierają rozpoznanie wyłącznie na podstawie wyników konsultacji specjalistycznych nie biorąc pod uwagę jego stanowiska w przedmiocie zdrowia psychicznego. Zakwestionował także wyniki badań laboratoryjnych dotyczące rozpoznanego krwinkomoczu. W odpowiedzi na skargę CWKL w [...] wniosła o jej oddalenie z powodu merytorycznej niezasadności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.); zwanej dalej P.p.s.a., Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.); zwanej dalej k.p.a. lub w innych przepisach. Natomiast w myśl art. 134 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone orzeczenie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw uznał za konieczne uwzględnienie skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Należy wskazać, że postępowanie przed organem odwoławczym składa się z trzech faz: fazy wstępnej, fazy wyjaśniającej i fazy wydawania decyzji. W fazie wstępnej organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy odwołanie jest dopuszczalne i czy zostało wniesione w terminie (patrz: A. Wróbel i M. Jaśkowska "Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego" opubl. LEX/el. 2015, komentarz do art. 134). Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie winno być wniesione w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji stronie. Termin do wniesienia odwołania jest terminem ustawowym, a więc nie może być przedłużany ani skracany przez organ administracji publicznej. Jest terminem procesowym obliczanym według przepisów kodeksu oraz terminem zawitym, którego upływ organ odwoławczy uwzględnia z urzędu. W konsekwencji, decyzja, co do której strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania i nie przywrócono jej terminu, korzysta z domniemania mocy obowiązującej (art. 16 § 1 k.p.a.), a to oznacza, że sprawa nią rozstrzygnięta nie może być co do zasady ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Dlatego też podjęcie przez organ odwoławczy czynności zmierzających do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy każdorazowo poprzedza, jak już wyżej wskazano, postępowanie wstępne, w trakcie którego organ odwoławczy podejmuje czynności mające na celu ustalenie między innymi czy odwołanie zostało wniesione z zachowaniem terminu. Przeprowadzenie wspomnianych czynności wstępnych jest obligatoryjne. Ewentualne ustalenie, że odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu skutkuje tym, że organ nie rozpoznaje odwołania merytorycznie, nie rozważa argumentacji strony, a tylko postanowieniem stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania, zgodnie z art. 134 k.p.a. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie ugruntował się pogląd, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, korzystającej z cech trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a. (patrz: B. Adamiak J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 11, Warszawa 2011, str. 503; uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r., sygn. OPS 11/98; wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. II SA/Rz 464/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 marca 2011 r., sygn. II SA/Ol 118/11; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. II SA/Ke 821/11, dostępne w internetowej bazie orzeczeń https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie odwoławcze może być wszczęte wyłącznie wskutek skutecznego prawnie wniesienia środka zaskarżenia (odwołania) przez podmiot legitymowany, nigdy zaś z urzędu. Dopiero bowiem czynność strony, którą jest wniesienie odwołania w terminie prawem przewidzianym, albo w terminie przywróconym w myśl art. 58 § 1 k.p.a., powoduje, że organ wyższego stopnia może skorzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego. Skoro zaś organ odwoławczy nie może działać z urzędu, to w razie braku odwołania postępowanie przed organem odwoławczym nie znajduje uzasadnienia w prawie i decyzja wydana w takim trybie dotknięta jest wadą nieważności. W przedmiotowej sprawie orzeczenie RWKL w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] W. L. otrzymał w dniu 26 listopada 2015 r., zatem 14-dniowy termin do złożenia odwołania upłynął w dniu 10 grudnia 2015 r. Po tym terminie objęte odwołaniem orzeczenie stało się ostateczne. Skarżący odwołanie od rozstrzygnięcia RWKL w [...] złożył w dniu 11 grudnia 2015 r. W świetle powyższego należy stwierdzić, że strona niewątpliwie nie dochowała w sprawie terminu ustawowego do wniesienia odwołania. Tym samym jej czynność polegająca na złożeniu wymienionego środka nie mogła wywołać zamierzonego skutku, gdyż odwołanie, jako wniesione po terminie nie mogło wszcząć postępowania odwoławczego prowadzącego do wydania decyzji merytorycznej. Warunkiem skuteczności tej czynności procesowej jest bowiem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje zaś bezskuteczność odwołania. Tymczasem CWKL w [...] rozpoznała odwołanie orzeczeniem z dnia [...] lutego 2016 r. W tej sytuacji, w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ rozpoznał środek odwoławczy wniesiony z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, tym samym dokonał weryfikacji w zwykłym postępowaniu odwoławczym orzeczenia, od którego nie przysługiwał już środek zaskarżenia. Wobec wystąpienia podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie mógł badać jego materialnoprawnej podstawy, jak i skierowanych do niego zarzutów. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku.