I SA/Bd 66/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r. Organ wskazał, że z analizy konta skarżącej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, iż strona nie przesłała do dnia [...] r. dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020r. W dniu [...] r. skarżąca złożyła drogą elektroniczną wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z jej wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności składkowych. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] r. została skarżącej doręczona za pośrednictwem PUE w dniu [...] r. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Oznacza to, że termin ten minął w dacie [...] r. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dacie [...] r. nastąpiło więc z uchybieniem terminu. Jednocześnie pismem z dnia [...] r. organ zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu, w trybie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że z analizy konta skarżącej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że strona nie przesłała do dnia [...] r. dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca br., stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. W związku z powyższym organ stwierdził, że stronie nie przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020r. W skardze strona zarzuciła błędną interpretację przepisów związanych ze skutecznym składaniem deklaracji rozliczeniowych. Skarżąca podniosła, że złożyła za styczeń 2020 r. deklarację na podstawie przepisów dotyczących "Mały ZUS 2020". Składki naliczono zgodnie z przepisami dotyczącymi ulgi w opłacaniu składek. Deklaracja za ten okres nosi identyfikator 01. W sytuacji, gdyby przepisy w lutym 2020r. nie zmieniły się, wówczas na koncie płatnika zostałby naliczony wymiar składek z urzędu. Taki wymiar obowiązywałby do końca 2020 r. lub do czasu zmiany przepisów dotyczących ulg w opłacaniu składek. Zmiana przepisów i obowiązujący od [...] r. "Mały ZUS Plus" wprowadziła możliwość obliczenia składek proporcjonalnie do dochodu. Deklaracja z nową podstawą wymiaru składek została przez podatnika złożona i w systemie zarejestrowano ją w dniu [...] r. W systemie ZUS widnieje również deklaracja utworzona z urzędu za płatnika na podstawie wewnętrznych przepisów dotyczących "klonowania" deklaracji płatników składek, którzy prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą opłacają składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Z tego tytułu utworzono z urzędu wymiar składek za płatnika w dniu [...] r. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie stwierdzić i sprawdzić, czy naliczenie pojawiło się w wyniku naliczenia składek z urzędu, czy też na podstawie złożonej przez siebie deklaracji rozliczeniowej. Naliczenie należnych składek na koncie płatnika za następne okresy, to jest od marca 2020 r. powinno następować z urzędu. Fakt wpisania błędnego identyfikatora numeru deklaracji rozliczeniowej, który jest zgodny z deklaracją ZUS P DRA cz. II, czyli 40, nie może dyskredytować samego faktu złożenia deklaracji i nie wyklucza skuteczności złożenia deklaracji za okres 2/2020r. Skarżąca podniosła, że jednym z modułów w ramach programu obsługującego podatników jest aplikacja, która zawiadamia ich o ewentualnych błędach lub brakach złożenia deklaracji za dany okres. Takiej informacji od ZUS podatnik nie otrzymał, a tym samym nie było możliwości skorygowania numeru identyfikatora deklaracji ZUS DRA z numeru 40 na 01 za okres 02/2020 r. Brak złożenia stosownej korekty w terminie do [...] r. uniemożliwił podatnikowi uzyskanie zwolnienia z opłacania składek za okres marzec-maj 2020 r. Dopiero w dniu [...] r. organ wydał decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na FP i FS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach swojej właściwości powinien weryfikować konto podatnika i prawidłowość składanych deklaracji rozliczeniowych. Organ powinien uwzględniać słuszny interes podatnika jako strony w postępowaniu zawiadamiając i wskazując błędy, w celu weryfikacji złożenia prawidłowych deklaracji. Zaniedbania organu w rażący sposób naruszają interes podatnika przez opieszałość w informowaniu podatnika o błędach i uniemożliwiły mu w sposób prawidłowy złożenie deklaracji, co skutkowało odmową uzyskiwania zwolnienia z opłacania składek. Skarżąca zarzuciła, że organ nie wziął pod uwagę faktu, iż błędny numer deklaracji nie jest wystarczającą podstawą do odrzucenia ww. deklaracji, a tym samym organ nie dołożył staranności w działaniu na rzecz ważnego interesu podatnika. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie nowej decyzji o zwolnieniu z opłacania składek za kwiecień 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie Zakładu, żądanie uchylenia decyzji z dnia [...] r. należy uznać za zasadne, jednak z innych przyczyn niż to zostało wskazane w treści skargi. Decyzja ta została bowiem wydana w oparciu o błędną podstawę prawną i rozstrzygała wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc została wydana w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Tymczasem ostateczną decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020r. Decyzja ta nie została zaskarżona i zakończyła postępowanie w sprawie. Jednakże działając z urzędu, Zakład wszczął postępowanie w trybie nadzwyczajnym w oparciu o art. 154 k.p.a., którego przedmiotem było uchylenie lub zmiana decyzji z dnia [...] r. Postępowanie to nie zostało zakończone wydaniem prawidłowej decyzji, bowiem wydana została decyzja w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną, tj. decyzja z [...] r., która jest przedmiotem złożonej skargi. W piśmie z dnia [...] r. skarżąca wskazała, że w dniu [...] r. przez portal epuap wysłała pismo do ZUS z pytaniem, kiedy Zakład zawiadomił stronę o błędach w deklaracjach i dlaczego nie wykonał swoich obowiązków zgodnie z obowiązującym w tym zakresie prawem. W odpowiedzi z dnia [...] r. organ w sposób jednoznaczny stwierdził, że nie było wysłane do strony zawiadomienie o braku deklaracji rozliczeniowych za miesiące 03-05/2020 r. Organ podał, że żądanie brakujących dokumentów rozliczeniowych za 03-05/2020 zostało przydzielone przez system Zakładu po dniu [...] r., tj. po terminie, który był wymagalny na złożenie deklaracji. Z pisma z dnia [...] r. jednoznacznie wynika, że strona nie mogła sporządzić korekty deklaracji, a tym samym otrzymać prawa do zwolnienia z opłacania składek, ponieważ przez zaniechanie działań ze strony organu taką możliwość utraciła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak stanowi art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje również przez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga - choć nie z powodów w niej podniesionych - jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Przedmiotem analizy i oceny w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...] r., którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] r. odmawiającą skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za kwiecień 2020 r. Organ w decyzjach stwierdził, że do [...] r. skarżąca nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r., w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia. Z kolei strona podnosi, że nie została poinformowana przez organ o braku właściwej deklaracji, czym organ naruszył ciążące na nim obowiązki; w tej sytuacji nie ma podstaw do odmowy zwolnienia z opłacenia składek. Podać należy, że oceny wniosku, organ dokonał na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W myśl art. 31zq ust. 1 i 3 powołanej wyżej ustawy o COVID-19 płatnik, który ubiegał się o zwolnienie z opłacania składek zobowiązany był przesyłać do ZUS deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony był z obowiązku ich składania. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do [...] r. stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Warunek ten nie dotyczy jedynie płatników, którzy byli zwolnieni z obowiązku ich składania. Mając na uwadze powyższą regulację organ stwierdził, że z analizy konta w kompleksowym systemie informatycznym ZUS wynika, że skarżąca nie przesłała do [...] r. dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. Zauważyć jednak należy, że z odpowiedzi na skargę oraz z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając w trybie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzja z [...] r. sygn. sprawy [...] została skarżącej doręczona za pośrednictwem PUE w dniu [...] r. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Oznacza to, że termin ten minął w dacie [...] r. Zatem złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dacie [...] r. nastąpiło z uchybieniem terminu, co obligowało organ do zastosowania w sprawie przepisu art. 134 k.p.a. Ww. decyzja z dnia [...] r. została doręczona [...] r. i nie została zaskarżona. Decyzja ta jest ostateczna (k. 10-11 akt administracyjnych). W konsekwencji powyższego także decyzja z dnia [...] r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za kwiecień 2020 r. stała się ostateczna. Stosownie bowiem do art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie tut. Sądu, w tej sytuacji brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...]., skoro decyzją z dnia [...] r. stwierdzono uchybienie terminu do jego wniesienia. Jak już wyżej podano podstawę prawną decyzji z dnia [...] r. był art. 134 k.p.a, zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia (w przedmiotowej sprawie w drodze decyzji) niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Powyżej powołany przepis art. 134 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli danego środka odwoławczego pod względem formalnym. Inaczej mówiąc pierwszą czynnością jaką winien podjąć organ po otrzymaniu odwołania jest sprawdzenie, czy wniesiony środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w przepisanym terminie. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że przysługujący stronie środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, powoduje bezskuteczność odwołania/wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego następstwem jest ostateczność decyzji wykluczająca merytoryczne rozpoznanie środka zaskarżenia przez organ odwoławczy. Wskazać również należy, że kategoryczne określenie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy odwołanie/wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zostały wniesione po jego upływie. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 333/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 492/08; opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie w art. 58 k.p.a. przewidziana została możliwość przywrócenia terminu, niemniej jednak z akt nie wynika, aby w niniejszej sprawie organ wydał w tym przedmiocie stosowną decyzję na podstawie art. 59 § 2 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19. Należy mieć na uwadze, że postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości i dopiero czynność strony, którą jest skuteczne wniesienie odwołania/wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje, że organ może korzystać z uprawnień, jakie zostały przewidziane dla organu odwoławczego w przepisach art. 138 k.p.a. Ustalenie, że środek zaskarżenia został wniesiony z naruszeniem terminu, wobec braku jego przywrócenia, obliguje organ do wydania postanowienia (w niniejszej sprawie decyzji) na podstawie art. 134 k.p.a., nie uprawnia natomiast do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Postępowanie odwoławcze nie może być bowiem wszczęte z urzędu. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r., sygn. OPS 11/98; wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Op 460/07; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 704/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 746/16 i powołane tam orzecznictwo). Powyższe stanowisko jest także właściwe w odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tej sytuacji należało stwierdzić, że ZUS w sposób nieuprawniony rozpatrzył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącej, który został wniesiony z uchybieniem terminu, co zostało potwierdzone ostateczną decyzją z dnia [...] r. W związku z tym, Sąd nie mógł odnieść się do zarzutów skargi i dokonać merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 16 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19. W związku z tym, w sprawie należało zastosować art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a Uwzględniając powyższe, wobec dokonanej w niniejszej sprawie oceny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji.