I SA/Bd 685/18
WyrokWSA w Bydgoszczy2018-11-07
Skład orzekający: Mirella Łent, Halina Adamczewska-Wasilewicz, Ewa Kruppik-Świetlicka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny może rozpatrzyć wniosek o uchylenie czynności egzekucyjnych (w tym zajęcia wynagrodzenia za pracę) na podstawie art. 58 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeśli postępowanie egzekucyjne nie zostało wcześniej zawieszone?Ratio decidendi
Organ egzekucyjny nie może rozpatrzyć wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych na podstawie art. 58 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeśli postępowanie egzekucyjne nie zostało wcześniej zawieszone. Brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego stanowi uzasadnioną przyczynę uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnych, co skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrywanie wniosku merytorycznie w takich okolicznościach narusza przepisy proceduralne i materialne.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o uchylenie zajęcia wynagrodzenia za pracę w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną oraz kwestionując zasadność prowadzonej egzekucji. Organ egzekucyjny (Dyrektor Oddziału ZUS) odmówił uchylenia zajęcia, wskazując na niespełnienie przesłanek z art. 58 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności brak ważnego interesu zobowiązanego i brak dowodów na jego sytuację. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Skarżąca w skardze podtrzymała swoje stanowisko, zarzucając bezprawne księgowanie wpłat i pozbawienie jej środków do życia.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska- Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Ewa Kruppik- Świetlicka Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018r. sprawy ze skargi B. F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia zajęć wynagrodzenia za pracę uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia [...]r. nr [...]
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. prowadzi wobec Skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...]. na należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za 10/2017r., ubezpieczenie zdrowotne za 09/2017r.
i 10/2017r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 10/2017r. - w łącznej kwocie [...]zł należności głównej. Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny dokonał zajęć wynagrodzenia za pracę w Zespole Szkół P. S. i [...] LO w T..
W dniu [...]. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w T. wpłynęło pismo z dnia [...]., w którym Skarżąca wniosła
o przeksięgowanie wpłaconych w dniu [...]. kwot na poczet składek ZUS w wysokości [...] zł i w dniu [...]. w wysokości [...] zł na należności z tytułu składek za wrzesień i październik. Jednocześnie wniosła o uchylenie zajęcia egzekucyjnego wskazując, że wychowuje samotnie córkę i decyzją ZUS została pozbawiona jakichkolwiek środków do życia.
Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. odmówił Stronie uchylenia zajęć wynagrodzenia za pracę dokonanych zawiadomieniami z dnia [...]. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych
o numerach: [...].
W złożonym zażaleniu Skarżąca zakwestionowała działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wskazując, że zaległości powstały na skutek wydania w styczniu 2012r. decyzji, w których organ ten podważył zawarte
z lektorami umowy o dzieło, co skutkowało nałożeniem na Zobowiązaną jako płatnika, obowiązków ubezpieczeniowych, a w konsekwencji wydania decyzji określającej wysokość składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 58 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018r. poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", organ egzekucyjny może uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Organ podał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T., mając na uwadze przesłanki określone w art. 58 § 2 u.p.e.a., pismem z dnia [...]. wezwał Stronę w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma, do przedłożenia dokumentów niezbędnych do właściwego rozpatrzenia złożonego wniosku. Dokumenty nie zostały dostarczone. Następnie po upływie wyznaczonego w wezwaniu terminu, organ egzekucyjny dokonał oceny dokumentacji będącej w jego posiadaniu, na podstawie której stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa we wskazanym przepisie i zaskarżonym postanowieniem odmówił uchylenia zajęć wynagrodzenia za pracę w Zespole Szkół P. S. i [...] LO w T.. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że pozytywne załatwienie wniosku jest uwarunkowane łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek określonych przepisem prawa, co w tej sprawie nie zachodzi. Dodał, że Strona nie dołożyła należytej staranności w celu spełnienia wymogów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku, bowiem nie dostarczyła dokumentów obrazujących jej sytuację finansową.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że brak było podstaw do uwzględnienia żądania uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 58 § 2 u.p.e.a. Podkreślił, że wszystkie trzy przesłanki muszą wystąpić łącznie, a brak istnienia chociażby jednej z nich wyklucza możliwość uchylenia zastosowanej czynności egzekucyjnej. W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że zaistniała przesłanka w postaci ważnego interesu zobowiązanego tylko na podstawie wskazania na poniesione straty, trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz stwierdzeń, iż zajęcie wynagrodzenia pozbawi Stronę środków do życia i możliwości racjonalnego zamknięcia prowadzonej placówki. Wskazane okoliczności nie zostały poparte żadnymi dowodami. Nie zostały również dostarczone dokumenty na wezwanie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia [...]., które mogłyby pomóc w ustaleniu sytuacji finansowej Strony.
Organ jednocześnie zauważył, że art. 58 § 2 u.p.e.a. nie może doprowadzić do sytuacji, w której uchylenie czynności egzekucyjnej udaremni w przyszłości skuteczną egzekucję z majątku zobowiązanego, co w efekcie będzie naruszać interes wierzyciela, który również podlega ochronie. Oznacza to, że za uchyleniem czynności egzekucyjnej z jednej strony musi przemawiać ważny interes zobowiązanego, ale z drugiej strony nie może temu stać na przeszkodzie interes wierzyciela. W przedmiotowej sprawie w interesie wierzyciela - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. - leży uzyskanie należności objętych tytułami wykonawczymi. Zatem również w tym zakresie nie zaistniała przesłanka do uchylenia dokonanych zajęć wynagrodzenia za pracę.
Odnosząc się do zawartej w zażaleniu argumentacji dotyczącej podejmowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., w stosunku do Strony, działań polegających na wydaniu w 2012r. decyzji nakładającej na nią jako płatnika, obowiązek ubezpieczeniowy oraz decyzji z dnia [...]. określającej wysokość składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - organ zauważył, że należności wymienione w ww. tytułach wykonawczych wynikają z deklaracji złożonych przez płatnika składek, a nie z decyzji, która dotyczy należności za inne okresy rozliczeniowe. Należności te nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o przedmiotowe tytuły wykonawcze, na podstawie których dokonano zajęć wynagrodzenia za pracę, o uchylenie których Skarżąca wnioskowała.
W kwestii dokonywanych przez Zobowiązaną wpłat oraz żądania przeksięgowania wpłaconych kwot, organ wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w T. pismem z dnia [...]. poinformował Stronę, iż nie można dokonać przeksięgowania wpłat, gdyż od [...]. zmieniły się zasady opłacania i rozliczania składek, dzięki czemu płatnik opłaca składki jednym przelewem. Każda wpłata jest dzielona proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Podzieloną wpłatę rozlicza się w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Zgodnie z informacją uzyskaną w dniu [...]. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., wpłaty z dnia [...]. w kwocie [...]zł oraz z dnia [...]. w kwocie [...]zł zostały rozliczone na należności z tytułu składek za październik 2007r. i na odsetki za zwlokę od tych należności.
W skardze na postanowienie Strona podniosła, że wszystkie wymagane płatności za okres od listopada 2017r. do kwietnia 2018r. zostały uiszczone przed wszczęciem egzekucji, w związku z tym zajęcie wynagrodzenia powinno być niezwłocznie uchylone. Zarzuciła, że ZUS bezprawnie księguje wpłaty na poczet decyzji z dnia [...]., która nie jest prawomocna i została od niej wniesiona skarga do sądu. Skarżąca poinformowała, że ponownie zajęto jej pensję za świadczenie już wpłacone, czym pozbawiono ją środków finansowych niezbędnych do życia. Skarżąca postrzega działanie ZUS jako upokarzające ją jako pracownika, pozbawiające godności, narażające na ogromny stres, utratę zdrowia i wielkie straty majątkowe. Skarżąca podniosła, że działania ZUS doprowadziły do zniszczenia placówki edukacyjnej cieszącej się renomą, pozbawienia lektorów możliwości zarobkowania, zmarnowania jej dorobku zawodowego i prywatnego, zrujnowania zdrowia i pozbawienia źródła dochodu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
I. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszają prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017r. poz. 2188, ze m.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2018r. poz. 1302 dalej jako: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest zasadność wniosku Skarżącej z dnia
[...]. o uchylenie dokonanych zajęć wynagrodzenia za pracę dokonanego
w trakcie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Skarżącej, organ obowiązany był uwzględnić wniosek wobec jej trudnej sytuacji materialnej, bezpodstawności wszczęcia i prowadzenia egzekucji ze względu na zapłatę składek wynikających
z deklaracji i bezpodstawności wydania decyzji obciążającej Skarżącą składkami
z tytułu umów o dzieło. Z kolei organ podnosi, że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające uchylenie zajęć egzekucyjnych, ponadto składki wynikają ze złożonych przez Stronę deklaracji, które nie zostały uiszczone, a nie z decyzji, na którą powołuje się Skarżąca.
II. W pierwszej kolejności podać należy, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...]. na należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W celu wyegzekwowania należności organ egzekucyjny dokonał zajęć wynagrodzenia za pracę. W dniu [...]. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wpłynęło pismo z dnia [...]., w którym Skarżąca wniosła o przeksięgowanie wpłaconych w dniu [...]. kwot na poczet składek ZUS w wysokości [...] zł i w dniu [...]. w wysokości [...] zł - na należności z tytułu składek za wrzesień i październik. Jednocześnie wniosła o uchylenie zajęcia egzekucyjnego. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uchylenia zajęć wynagrodzenia za pracę, które zostało utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem.
Podnieść należy, że podstawą wydania ww. postanowienia odmawiającego uchylenia zajęć wynagrodzenia za pracę, następnie utrzymanego w mocy zaskarżonym postanowieniem, był art. 58 § 1 u.p.e.a. Na podstawie tego przepisu "W przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków." Zgodnie z art. 58 § 2 u.p.e.a. "Organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych."
Jak wynika z przytoczonych uregulowań, wnioskowane przez Stronę rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych ma charakter uznaniowy i uzależnione jest od łącznego spełnienia przesłanek określonych w § 2, tj. jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie oraz osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Najistotniejsze jest jednak to, że z powyższych regulacji prawnych wynika, iż do uchylenia dokonanych w postępowaniu egzekucyjnym czynności egzekucyjnych, w tym: zajęcia wynagrodzenia za pracę, może dojść
w trakcie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw (art. 58 § 1
i 2 u.p.e.a.). Oznacza to, że podstawową przesłanką zastosowania omawianej instytucji jest pierwotne zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Do tego zaś
w świetle art. 56 § 1 omawianej ustawy dochodzi: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Przykładowo też w art. 35 u.p.e.a. przewidziano - z mocy prawa, na wniosek
i z urzędu - zawieszenie postępowania egzekucyjnego w przypadku wniesienia zarzutów w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a.
Mając na uwadze wyżej przytoczone regulacje należy stwierdzić, że organ egzekucyjny rozpatruje merytorycznie wniosek o uchylenie zajęć wynagrodzenia,
o ile w pierwszej kolejności postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone.
Stanowisko to ma oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych. I tak
w wyroku z dnia 18 kwietnia 2012r., sygn. akt II FSK 2033/10 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujący pogląd: "cytowana norma prawna może znaleźć zastosowanie jedynie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego - przepisy art. 58 § 2 i 3 u.p.e.a. muszą być bowiem odczytywane łącznie z § 1 tego artykułu. (...) Postępowanie prowadzone na podstawie tego przepisu, jest jedynie pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego,
o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy
w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłanki zawarte tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 u.p.e.a. nie może natomiast służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach."
Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w wyroku NSA z dnia 12 lipca 2017r., sygn. akt II GSK 271/17, zgodnie z którym "W piśmiennictwie i judykaturze wskazuje się, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych w tym przepisie, możliwe jest podjęcie - mającego uznaniowy charakter - rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Postępowanie to nie może służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach. Norma ujęta w art. 58 § 2 znajduje zastosowanie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego (por. P. Pietrasz, Komentarz do art. 58 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX Omega 2017 oraz powołane tam orzecznictwo). (...) W przeciwnym wypadku, postępowanie zainicjowane wnioskiem zobowiązanego w sprawie uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej, która już doprowadziła do ziszczenia się celu postępowania egzekucyjnego, nie może zostać wszczęte, bowiem istnieje inna przyczyna, z powodu której postępowanie nie może być wszczęte, więc rolą organu jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a."
Sąd w tut. składzie przywołane poglądy podziela.
III. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że z wydanych postanowień nie wynika, aby w rozpoznawanej sprawie istotnie doszło do zawieszenia prowadzonego wobec Strony postępowania egzekucyjnego. Organ zatem jest obowiązany w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do zawieszenia postępowania, jako koniecznej przesłanki do rozstrzygania na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. W przypadku gdyby okazało się, że instytucja zwieszenia postępowania nie miała zastosowania, to już ta okoliczność sama w sobie sprawiała, iż badanie przesłanek określonych w art. 58 § 2 u.p.e.a., warunkujących możliwość uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, było niecelowe. Sam fakt braku zawieszenia postępowania sprawiał, że wniosek Strony w tym przedmiocie nie mógł zostać merytorycznie rozpatrzony. Organ wówczas odmawiając wszczęcia wskazuje jako materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego postanowienia - art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r. poz. 2096) dalej: k.p.a. Przepis ten, obowiązujący od dnia 11 kwietnia 2011r. został dodany ustawą z dnia 3 grudnia 2010r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 6, poz. 18). W myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie takie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tym przepisie dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą przesłanką jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką to wystąpienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie określił jakie są to inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Jak wskazano wyżej taką uzasadnioną przyczyną jest brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co skutkuje wówczas wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Zastosowany wówczas przepis 61a § 1 k.p.a. jako podstawa prawna odmowy wszczęcia postępowania - istotnie nie prowadzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się jedynie aktem formalnym.
Należy zaznaczyć, że wprowadzenie tego przepisu miało na celu formalne załatwienie wniosku bez rozstrzygania i oceny, czy np. zaszły przesłanki z art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez uchylenia czynności egzekucyjnych w ściśle określonych sytuacjach, tj. istnienia ważnego interesu zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie oraz gdy osoby trzecie nie nabyły praw w związku
z wyegzekwowaniem należności.
W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 58 § 2 u.p.e.a. poprzez brak uprzedniego ustalenia, czy miało miejsce zawieszenie postępowania egzekucyjnego, jako koniecznego warunku stosowania tego przepisu. Ponadto na podstawie art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują z urzędu lub na wniosek wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny
i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje jedną z najważniejszych zasad postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej są także regulacje zawarte w art. 124 i 107 § 3 k.p.a. (mającego odpowiednie zastosowanie do postanowień w związku z art. 126 k.p.a.) ustanawiające obok innych wymogów postanowienia, obowiązek organu zawarcia w nim podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Naruszenie wyżej wskazanych przepisów proceduralnych prowadzi w efekcie do naruszenia zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) i pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), a także zasady z art. 11 k.p.a, który stanowi, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. W ocenie tut. Sądu zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie ZUS nie odpowiadają powyższym wymogom prawa procesowego.
Powyższe o tyle ma znaczenie, że w przypadku braku podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku o uchylenie zajęć wynagrodzenia za pracę, prowadzenie polemiki ze Stroną co do merytorycznych zagadnień związanych choćby z zarzutem dokonania już wpłat i ich zaliczenia jest bezpodstawne.
IV. Dodatkowo tut. Sąd zauważa, że ewentualny brak podstaw do merytorycznego rozstrzygania na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a., nie oznacza - co do zasady - braku prawa do kwestionowania prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Okoliczności dotyczące nieprawidłowości wszczęcia, czy prowadzenia postępowania egzekucyjnego mogły być przedmiotem zarzutu uregulowanego w art. 33 § 1 u.p.e.a. (wniesionego w terminie 7-dniowym od doręczenia tytułu wykonawczego), czy mogą być przedmiotem wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. Ewentualne zatem wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a nie ogranicza prawa Strony do kwestionowania postępowania egzekucyjnego, jednakże realizowanym w innym trybie.
Jednakże tut. Sąd mając na uwadze treść pisma Skarżącej z dnia [...]. (potwierdzoną także późniejszymi pismami), a w szczególności także pisma z dnia
[...]., w którym m.in. kwestionuje żądanie zapłaty (Skarżąca podnosi dokonanie wpłat i załącza dowody) zauważa, że ZUS obowiązany jest - przy udziale Strony - ustalić dodatkowo charakter pism. Mianowicie należy wyjaśnić czy niezależnie od żądania uchylenia zajęcia wynagrodzenia za pracę, należy ze względu na podnoszone okoliczności traktować żądanie Strony także jako wniosek
o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.).
Organ wprawdzie nie może sam dokonać takiej kwalifikacji pism, jednak z uwagi na ich treść, kierując się zasadami ogólnymi postępowania (w szczególności
z art. 6, art. 8, art. 11 k.p.a.) obowiązany jest wyjaśnić tę kwestię ze Skarżącą, która występuje samodzielnie w postępowaniu. W zależności od stanowiska Strony, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmie odpowiednie czynności.
Równocześnie podkreślić należy, że skoro ZUS kieruje do Skarżącej stosowne wezwania celem wykazania okoliczności, na które się Ona powołuje i mające być podstawą do zasadności wniosku, to obowiązkiem Strony jest udzielenie rzetelnej odpowiedzi. W przypadku braku odpowiedzi, Wnioskodawca musi liczyć się
z ewentualnymi negatywnymi konsekwencjami.
V. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
H. Adamczewska-Wasilewicz M.Łent E. Kruppik-Świetlicka
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło