I SA/Bd 687/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2013 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] października 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto. Jako majątek skarżący wskazał dwa domy o pow. [...] m˛ i [...] m˛ oraz grunty rolne o pow. [...] ha (las -[...] ha, łąki [...] ha, grunty [...] ha). Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: kredyty [...] (zakup zakładu produkcyjnego); leasing [...] (miesięczna rata – samochody, maszyny); czynsze najmu – [...] rata miesięczna; kredyt inwestycyjny – [...] zł rata miesięczna – zakup maszyn. Ponadto skarżący oświadczył, że w związku z rozpoczęciem działalności w 2012r., a w roku 2013 kupnem budynków produkcyjnych poniósł ogromne nakłady, gdyż musiał przeprowadzić generalne remonty budynków, a także wyposażyć w maszyny i urządzenia niezbędne do produkcji. Ponadto nie miał transportu więc samochody wziął w leasing. W obecnej sytuacji potrzeba sporo czasu aby wyjść na prostą, ponieważ koszty i opłaty są bardzo wysokie co do dochodów. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: wyciąg z rachunku bankowego; aneks do umowy kredytu obrotowego; zestawienie przychodów i rozchodów za okres od maja do października 2016r.; deklaracje VAT-7 za okres od maja do października 2016r.; zestawienie przychód i rozchodów za okres od stycznia do października 2016r.; zeznania podatkowe skarżącego oraz żony skarżącego za lata 2014-2015. W piśmie z dnia [...] listopada 2016r. skarżący oświadczył, że: nie posiada oszczędności, bowiem z uwagi na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. zmuszony był do zaciągnięcia nieprzewidzianego i niespodziewanego kredytu; dochody uzyskuje z działalności gospodarczej; względem skarżącego nie toczy się żadna egzekucja sądowa lub administracyjna. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zaś przepis ten wyraźnie wskazuje, że w takiej sytuacji wnioskodawca powinien wykazać, że nie że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem skarżący oraz jego żona prowadzą dochodowe działalności gospodarcze. Jak wskazał skarżący na urzędowym formularzu dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Ponadto z zestawienia przychód i rozchodów za okres od stycznia do października 2016r. wynika, że działalność gospodarcza skarżącego za powyższy okres przyniosła dochód w kwocie [...]zł. Zatem skarżący nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wskazać również należy, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą: przedłożone deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe za lata 2014-2015r. oraz zestawienie przychodów i rozchodów za okres od stycznia do października 2016. Za lata 2014-2015r. skarżący wykazał dochód w kwotach [...]zł oraz [...] zł, natomiast za okres od stycznia do października 2016r. skarżący wykazuje dochód w kwocie [...]zł. Odnosząc się do powyższych okoliczności wskazać należy, że rozmiary prowadzonej działalności nie świadczą o trudnej sytuacji skarżącego na rynku. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej (na zakup towarów handlowych i materiałów skarżący w okresie od stycznia do października 2016r. wydatkował kwotę [...]zł), wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżący jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżący powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Podkreślenia również wymaga, że żona skarżącego także prowadzi dochodową działalność gospodarczą. Jak wynika z przedłożonych zeznań podatkowych za lata 2014-2015 uzyskała z tego tytułu dochód odpowiednio w kwotach [...]zł oraz [...] zł. Ponadto podnieść należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Reasumując stwierdzić należy, że fakt osiągania znacznych dochodów oraz okoliczność posiadania znacznego majątku w postaci nieruchomości (dwa domy oraz nieruchomość rolna o pow. 9 ha) wyklucza możliwość zaliczenia skarżącego do grona osób ubogich, z myślą o których stworzona została instytucja prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego przyznanie prawa pomocy w analizowanej sytuacji, przy uwzględnieniu wskazanej przez skarżącego sytuacji materialnej oraz finansowej, oznaczałoby przeniesienie ciężaru udziału w postępowaniu strony dysponującej środkami finansowymi na ogół obywateli, czego nie można zaakceptować. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji