I SA/Bd 702/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Asesor sądowy Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi H. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] 2006 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości W dniu 16 lutego 2006 roku H. M. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z wnioskiem VZM-1 w sprawie zwrotu niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym. We wniosku skarżąca wskazała, iż pozostaje w związku małżeńskim, zaś inwestycją związaną ze zwrotem wydatków jest budowa budynku mieszkalnego. Do wniosku załączyła załączniki VZM-1/A (2 sztuki), VZM-1/B (3 sztuki) oraz kopie: pozwolenia na budowę, dokumentu stwierdzającego stopień zaawansowania inwestycji oraz faktur VAT dokumentujących poniesione wydatki. Obliczona kwota zwrotu wyniosła 3.490 zł. Pismem z dnia [...] 2006 roku, nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. zwrócił się do skarżącej o uzupełnienie braków formalnych wniosku, tj. o dane małżonka oraz jego podpis, wskazując jednocześnie, iż w przypadku nieuzupełnienia braków, podanie pozostawi bez rozpatrzenia. W odpowiedzi na pismo, skarżąca wyjaśniła, iż z małżonkiem nie pozostaje w ustroju małżeńskim wspólnym, zaś żądanie zwrotu dotyczy jej majątku odrębnego, a także, że przepisy ustawy o zwrocie niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym przewidują możliwość złożenia odrębnego wniosku. Postanowieniem z dnia [...] 2006 roku nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. pozostawił wniosek skarżącej bez rozpatrzenia wskazując, że wymagane przepisami braki formalne nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie. Na ww. postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, w którym podniosła, że od kilkunastu lat pozostaje z małżonkiem w rozdzielności majątkowej a od kilku lat w faktycznej separacji. Zarzuciła także, że ustawa o zwrocie niektórych wydatków przewiduje możliwość składania przez małżonków odrębnego wniosku a ponadto nie może on pozostawać w sprzeczności z innymi aktami w randze ustawy w tym z kodeksem cywilnym oraz kodeksem rodzinnym, który reguluje ustrój majątkowy małżeński. Jednocześnie podniosła, iż nie jest możliwe zmuszenie współmałżonka do złożenia podpisu pod wnioskiem. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem nr [...] z dnia [...] 2006r. utrzymał w mocy postanowienie organu podatkowego pierwszej instancji. W swym uzasadnieniu stwierdził, że stosownie do postanowień ustawy z dnia 29 sierpnia 2005 roku o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz. U. nr 177, poz. 1468), zwrot części wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym przysługuje osobie fizycznej, nie dokonującej czynności, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy, jeżeli: 1. poniosła wydatki na cele określone w ustawie - art. 3 ust. 1 ustawy, 2. przedmiotem zakupu były materiały budowlane określone w art. 3 ust. 2 i ust.8 ustawy, 3. posiada określony w art. 4 ust. 2 tytuł prawny związany z podejmowaną inwestycją, 4. złoży wniosek na zasadach określonych w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy i załączy do wniosku dokumenty wymagane treścią art. 5 ust. 4 i 5 ustawy. Jak wynika z treści art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, jeżeli osoba fizyczna pozostaje w związku małżeńskim, wniosek może być złożony wspólnie z małżonkiem lub odrębnie przez każdego z małżonków. Treść tego przepisu wskazuje, które podmioty mogą wystąpić z wnioskiem o zwrot, natomiast o tym jakie informacje powinien zawierać wniosek w tej sprawie, traktuje art. 5 ust. 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem wniosek powinien zawierać co najmniej: 1. imię i nazwisko, numer identyfikacji podatkowej, adres miejsca zamieszkania osoby fizycznej, a w przypadku małżeństwa - obojga małżonków: 2. wskazanie właściwego urzędu skarbowego, do którego kierowany jest wniosek; 3. rodzaj poniesionych wydatków, zgodnie z art. 3 ust. 1; 4. rok rozpoczęcia inwestycji; 5. wykaz faktur oraz wartość poniesionych wydatków na cele, o których mowa w art. 3 ust. 1; 6. kwotę zwrotu, obliczoną zgodnie z art. 3 ust. 5-7; 7. oświadczenie o zakresie przeprowadzonego remontu, jeżeli roboty te nie wymagają pozwolenia na budowę; 8. wskazanie sposobu wypłaty kwoty zwrotu; jeżeli wypłata ma nastąpić za pośrednictwem banku - wskazanie numeru rachunku bankowego, na który ma być dokonana wpłata; 9. podpis osoby ubiegającej się o zwrot wydatków, a w przypadku, gdy osoba ta pozostaje w związku małżeńskim, obojga małżonków. Powołane wyżej warunki, określone w art. 5 ust. 4 ustawy, stanowią tzw. warunki formalne, tj. takie, bez których spełnienia wniosek nie może zostać rozpatrzony. Biorąc pod uwagę treść art. 169 §1 Ordynacji podatkowej, zgodnie, z którym jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia, organ podatkowy wezwał skarżącą do uzupełnienia braków, jakie zawierało złożone przez nią podanie tj. - braku danych współmałżonka (art. 5 ust. 4 pkt 1), - brak podpisu małżonka (art. 5 ust. 4 pkt 9) Wymienione braki nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie, zatem stosownie do art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej organ ten, wydał postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Organ podatkowy II instancji podkreślił, że organy podatkowe, zgodnie z art. 120 Ordynacji podatkowej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że podejmują działania w oparciu o istniejące przepisy prawa i w zakresie określonym tymi przepisami. Rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu niektórych wydatków poniesionych w związku z budownictwem mieszkaniowym nie należą do kategorii uznaniowych, a tym samym warunki zwrotu tych wydatków określone są w ustawie. Nie spełnienie zaś warunków formalnych określonych przepisami powołanej wyżej ustawy o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym skutkuje niemożnością rozpatrzenia wniosku. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają okoliczności z uwagi na które nie jest możliwe złożenie podpisu przez małżonka, bowiem okoliczności te nie podlegają badaniu przez organy podatkowe. Nieuzasadniony jest także zarzut dotyczący sprzeczności ustawy o zwrocie niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym z kodeksem cywilnym czy kodeksem rodzinnym. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organy podatkowe stosują prawo, nie są zaś powołane do oceny zgodności ustaw z innymi aktami prawa. Ponadto, powołana wyżej ustawa o zwrocie wydatków, nie uzależnia możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot od panującego między małżonkami majątkowego ustroju małżeńskiego, lecz od pozostawania w związku małżeńskim. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem skarżąca skorzystała z prawa zaskarżenia ww. decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc skargę z zachowaniem obowiązującego terminu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie jej zwrotu wydatków poniesionych na cele budownictwa mieszkaniowego. W uzasadnieniu skargi wskazuje, iż powoływanie się przez organ podatkowy na wymóg formalny jakim jest złożenie podpisu przez męża na wniosku - nie jest prawidłowy, albowiem podpis taki w opisanej sytuacji - rozdzielności majątkowej nie ma żadnego znaczenia prawnego. Jednocześnie zarzuca, że nie może być tak, aby od podpisu, który nie ma żadnego znaczenia prawnego dla majątku odrębnego skarżącej zależało jej uprawnienie do zwrotu określonych wydatków przysługujących z mocy ustawy. Ponadto H. M. wskazuje na treść Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który reguluje ustrój majątkowy małżeński. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując w uzasadnieniu na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też, zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego należało wyeliminować z obrotu prawnego. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego wskazać trzeba, iż rozstrzygniecie sporu w niniejszej sprawie uzależnione jest od interpretacji przepisów normujących wymogi, jakim winien odpowiadać wniosek o zwrot części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych, złożony w oparciu o ustawę z dnia 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym, zwaną dalej u.z.w.m. (Dz. U. z dnia 15 września 2005 r.). Zdaniem Sądu, braki wniosku (dane małżonka i jego podpis), o uzupełnienie których organ pierwszej instancji wezwał skarżącą, nie były niezbędne do jego merytorycznego rozpatrzenia. Brak podstaw prawnych do takiego żądania obligował Sąd do uchylenia wydanych przez organy podatkowe postanowień. Zgodnie z art. 5 ust. 4 pkt 1 u.z.w.m. wniosek o zwrot niektórych wydatków mieszkaniowych powinien zawierać co najmniej imię i nazwisko, numer identyfikacji podatkowej, adres miejsca zamieszkania osoby fizycznej, a w przypadku małżeństwa - obojga małżonków. Godzi się w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 u.z.w.m. ustawa reguluje zasady zwrotu osobom fizycznym części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych przez te osoby w związku z budową i remontem budynku mieszkalnego lub jego części. Natomiast z art. 3 ust. 1 u.z.w.m. wynika, iż osoba fizyczna ma prawo do zwrotu części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych. Przywołane przepisy stanowią jednoznacznie, że ustawa odnosi się i zwrot przysługuje wyłącznie osobom fizycznym, które poniosły wydatki na określone ustawą cele. Uznać wobec powyższego należy, iż przepis art. 5 ust. 4 pkt 1 u.z.w.m. dotyczy danych wnioskodawcy lub wnioskodawców, jeżeli małżonkowie występują o zwrot poniesionych wydatków. Jeżeli wniosek składany jest przez osobę fizyczną, wtedy winien on zawierać dane wnioskodawcy, jeśli zaś wniosek składany jest przez małżonków, to jego treść powinna obejmować dane wnioskodawców. Skonstatować należy, iż omawiany przepis nie dotyczy przypadku, gdy wniosek składany jest przez osobę fizyczną pozostającą w związku małżeńskim, lecz składającą samodzielny wniosek o zwrot. We wniosku winny znaleźć się dane małżonka jedynie w sytuacji, gdy występuje on w roli wnioskodawcy. Dlatego też, brak było podstaw do wezwania skarżącej do uzupełnienia braku w tym zakresie. Także – zdaniem Sądu – nieuzasadnione prawnie, w stanie faktycznym sprawy (rozdzielność majątkowa małżonków od dnia 10 marca 1992 r.), było wezwanie skarżącej do uzupełnienia braku formalnego w postaci podpisu małżonka. Zdaniem Sądu, art. 5 ust. 4 pkt 9 u.z.w.m., który stanowi, że wniosek o zwrot (poniesionych wydatków) powinien zawierać podpis osoby ubiegającej się o zwrot wydatków, a w przypadku, gdy osoba ta pozostaje w związku małżeńskim, obojga małżonków dotyczy tylko takiego stanu faktycznego, gdy obydwoje małżonkowie ponieśli wydatki i przysługuje im w związku z tym ich zwrot. W przypadku wspólności majątkowej można powiedzieć, że małżonkowie ponoszą wspólny wydatek, nawet, gdy faktura wystawiona jest na jednego z nich i tylko on domaga się zwrotu. Natomiast w sytuacji rozdzielności majątkowej, a z takim przypadkiem mamy do czynienia, wydatek ponoszony jest przez jednego małżonka. W takim zaś przypadku zbędny jest podpis drugiego z małżonków. Potwierdzeniem dokonanej interpretacji, iż podpis, o którym mowa w art. 5 ust. 4 pkt 9 u.z.w.m. dotyczy wyłącznie małżonków, którzy ponieśli wydatki, potwierdza wzór wniosku o zwrot niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym poniesionych w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. o symbolu VZM – 1, z którego wynika, że podpisy obojga małżonków winny być złożone wyłącznie w sytuacji, gdy małżonkowie składają wspólny wniosek (poz. 64 i 65). Wzór ten nie zawiera rubryki dla podpisu małżonka, który nie poniósł wydatków i wniosku o zwrot nie składa. Ważną wskazówkę interpretacyjną zawiera ustawa nowelizacyjna u.z.w.m., uchwalona przez sejm w dniu 7 grudnia 2006 r., o zmianie ustawy o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym wraz z jej uzasadnieniem, przesłana obecnie przez Marszałka sejmu do senatu, w której dokonano nowelizacji art. 5 ust. 4 pkt 9 u.z.w.m. z mocą wsteczną od dnia wejścia u.z.w.m. w życie, tj. od dnia 1 stycznia 2006 r. Znowelizowany przepis stanowi, że wniosek o zwrot wydatków powinien zawierać podpis osoby fizycznej ubiegającej się o zwrot wydatków, a w przypadku małżonków – podpisy obojga małżonków bez względu na sposób złożenia wniosku: wspólnie z małżonkiem, albo odrębnie przez każdego z małżonków. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że norma w nim zawarta nie zobowiązuje do złożenia podpisu małżonka, który nie ubiega się o zwrot wydatków, nawet gdyby je poniósł. Z całą pewnością stwierdzić dalej można, że przepis ten nie dotyczy osoby fizycznej – małżonka, który ma rozdzielność majątkową, nie poniósł wydatków i nie złożył wniosku. Podkreślić jeszcze raz wypada, że znowelizowany przepis ma obowiązywać z mocą wsteczną od dnia wejścia w życie u.z.w.m. Jako unormowanie korzystne dla obywatela nie będzie ono sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uzupełnić powyższe jeszcze należy o informację zawartą w uzasadnieniu do nowelizacji u.z.w.m., gdzie stwierdzono, że proponowana zmiana art. 5 ust. 4 pkt 9 u.z.w.m. ma na celu uściślenie przepisu i wyeliminowanie wątpliwości interpretacyjnych. Reasumując, powiedzieć trzeba, że braki formalne, uzupełnienia których domagały się organy podatkowe od skarżącej, nie miały oparcia w obowiązujących przepisach prawa, dlatego też wyeliminowano z obrotu prawnego wydane w niniejszej sprawie postanowienia. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości.