I SA/Bd 702/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2008 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Strona wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Rozpatrując złożony wniosek, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 07 października 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, że nie może ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), poprzez nie przyznanie prawa pomocy pomimo tego, iż strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Skarżący stwierdził, że oświadczenie zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wystarczająco uprawdopodobnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 26 października 2014 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 07 października 2014 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W świetle powołanych przepisów przesłanką częściowego zwolnienia od kosztów sądowych jest niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał jedynie, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje trójka synów: M., A. oraz A.. Uzasadnienie wniosku oraz rubryki dotyczące stanu rodzinnego, majątku, stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również dotyczących innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (rubryki nr: 5, 7, 8, 9, 10 i 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy) skarżący przekreślił. Strona nawet w odniesieniu do danych, które szczątkowo podała, nie udzieliła pełnej informacji, albowiem pomimo obowiązku wpisania w rubryce nr 6 daty urodzenia dzieci, również nie zawarła tych danych. W związku z powyższym, zasadnie na podstawie zarządzenia z dnia 14 sierpnia 2014 r. wydanego w trybie cytowanego art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca został wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów oraz o jego podpisanie z uwagi na kserokopię podpisu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał jedynie podpisany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym tak jak poprzednio, nie zawarł żadnych informacji. Poza powyższym, wnioskodawca żadnych dodatkowych informacji nie przedstawił. Nie uczynił tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła bowiem żadnych informacji o stanie majątkowym i dochodach. Skarżący nie przedstawił we wniosku nawet podstawowych informacji dotyczących swojej sytuacji finansowej, podczas gdy oczywistym jest, że musi z czegoś żyć. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wiadomo też, czy dzieci są małoletnie, czy też pełnoletnie, a tym samym, czy zdolne są do osiągania dochodu. Z wniosku nie wynika jednak przede wszystkim, jakie skarżący osiąga dochody, gdzie mieszka, jakie posiada nieruchomości, oszczędności, zasoby pieniężne, przedmioty wartościowe. W tym zakresie należy zauważyć, że wnioskodawca wezwany przez referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienie wniosku, nie nadesłał żadnych dokumentów. Wnioskodawca mimo wezwania nie przedłożył odpisów swoich zeznań podatkowych oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich dwóch lat; oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia z kim obecnie skarżący zamieszkuje; udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie przez skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem, wynajęciem domu, mieszkania (czynsz, gaz, prąd itp.), samochodu, zakupem lekarstw, itp.; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę); podania czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody lub inne pojazdy; oświadczenia czy z majątku skarżącego prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna; złożenia odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego oraz osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy dotyczących rozliczenia w podatku dochodowym, deklaracji VAT-7, wyciągów z firmowego rachunku bankowego lub dokumentów potwierdzających fakt likwidacji działalności gospodarczej. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie częściowym, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warto zauważyć, że koszty te na obecnym etapie postępowania ograniczają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Znaczące w niniejszej sprawie jest to, że pomimo wystosowania wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, skarżący nie przedstawił żadnych informacji pozwalających rzetelnie ocenić jego sytuację. Okoliczności te zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.