I SA/Bd 711/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 14 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 10 sierpnia 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, którego miesięczny dochód wynosi ok. [...] zł. Jako majątek wnioskodawczyni wskazała nieruchomość rolną o pow. [...]m². Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Syn skarżącej nie posiada żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że z uwagi na zajęcie komornicze otrzymuje rentę w wysokości [...]zł. Od ponad 2 lat jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, niestety pomimo aktywnych starań nie udało się jej otrzymać żadnej pracy. Ponadto skarżąca oświadczyła, że na posiadanej działce rolnej wpisana jest hipoteka na rzecz Gminy Miasta T. Zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2015r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej sytuację finansową i majątkową oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że: nie składała zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata gdyż jedynym jej źródłem dochodu była renta; nie posiada rachunków bankowych; syn ma konto [...] w banku [...] ale ponieważ pracuje dorywczo nie ma na tym koncie żadnych operacji; zaświadczenie z ZUS o wysokości renty są wystawione na matkę skarżącej, gdyż w czasie pobytu skarżącej w [...] na żądnie ZUS upoważniła matkę do odbioru świadczenia; mieszka w dostosowanym do zamieszkania domku gospodarczym należącym do brata; jest wdową; nie posiada oszczędności; miesięcznie na prąd, wodę, żywność i leki wydaje ok. [...] zł; korzysta z pomocy matki w zakresie zakupów żywnościowych; nie posiada samochodu; syn w 2013r. uzyskał przychód w kwocie [...]zł brutto, jednakże nie dysponuje drukarką a syn rozliczał się przez Internet. Do pisma skarżąca załączyła decyzję ZUS z dnia [...] 2013r. w sprawie waloryzacji renty; PIT-11 syna za 2014r. z którego wynika, że za ten okres z tytułu stosunku pracy uzyskał dochód w kwocie [...] zł oraz potwierdzenie odbioru świadczenia rentowego za [...] 2015r. w kwocie [...]zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej i finansowej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że: nie składała zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata gdyż jedynym jej źródłem dochodu była renta; nie posiada rachunków bankowych; syn ma konto [...] w banku [...] ale ponieważ pracuje dorywczo nie ma na tym koncie żadnych operacji; zaświadczenie z ZUS o wysokości renty są wystawione na matkę skarżącej, gdyż w czasie pobytu skarżącej w [...]na żądnie ZUS upoważniła matkę do odbioru świadczenia; mieszka w dostosowanym do zamieszkania domku gospodarczym należącym do brata; jest wdową; nie posiada oszczędności; miesięcznie na prąd, wodę, żywność i leki wydaje ok. [...] zł; korzysta z pomocy matki w zakresie zakupów żywnościowych; nie posiada samochodu; syn w 2013r. uzyskał przychód w kwocie [...]zł brutto, jednakże nie dysponuje drukarką a syn rozliczał się przez Internet. Do pisma skarżąca załączyła decyzję ZUS z dnia [...]2013r. w sprawie waloryzacji renty; PIT-11 syna za 2014r. z którego wynika, że za ten okres z tytułu stosunku pracy uzyskał dochód w kwocie [...] zł oraz potwierdzenie odbioru świadczenia rentowego za lipiec 2015r. w kwocie [...]zł. Stwierdzić zatem należy, że skarżąca nie wykonała w całości wezwania referendarza sądowego. Otóż skarżąca nie przedłożyła własnych zeznań podatkowych za lata 2013-2014 jak również rocznych zeznań podatkowych syna za powyższy okres. Co prawda skarżąca oświadczyła nie składała zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata gdyż jedynym jej źródłem dochodu była renta nie mniej otrzymała zapewne od organu rentowego PIT-40A za powyższe okresy które należało przedłożyć. Również za wypełnienie wezwania nie może być uznane przedłożenie PIT-11 syna – z którym skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe - za 2014r. oraz gołosłowne oświadczenie, że w 2013 syn uzyskał przychód w kwocie [...]zł brutto, jednakże nie dysponuje drukarką a syn rozliczał się przez Internet w związku z czym nie przedłożyła zeznania rocznego za powyższy okres. Nawet jeżeli syn rozliczał się przez Internet w przypadku braku możliwości wydrukowania rocznego zeznania podatkowego należało udać się do odpowiedniego Urzędu Skarbowego celem uzyskania odpisu zeznania. Odnośnie braku możliwości wydrukowania zeznania podatkowego zastanawiająca jest również okoliczność, że Formularz PPF skarżąca wypełniła komputerowo i stanowi on wydruk z własnoręcznym podpisem skarżącej. Zatem argumentacja strony nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto skarżąca nie przedłożyła wydruku z rachunku bankowego syna za okres ostatnich trzech miesięcy. Również w tym przypadku jeżeli nie było możliwości wydruku operacji dokonywanych na rachunku bankowym syna należało się udać do stosownej placówki bankowej celem uzyskania takiego dokumentu. Skarżąca natomiast ograniczyła się do lakonicznego stwierdzenia "syn ma konto [...]w banku [...] ale ponieważ pracuje dorywczo nie ma na tym koncie w ciągu ostatnich miesięcy żadnych operacji". Mając, zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez skarżącą prawidłowo wykonane, uznać należy, że nie wykazała ona, iż ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Podkreślić należy, że skoro strona twierdzi, iż potrzebuje pomocy państwa w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu), to istnieje konieczność oceny, czy ewentualna pomoc udzielona stronie przez jej rodzinę mogłaby być wystarczająca do zaspokojenia ww. potrzeby. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy syna podatniczka nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania skarżącej pomocy z budżetu państwa. Jednakże brak dostarczenia przez wnioskodawczynię wszystkich dokumentów, o które była wzywana nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zasadne jest zatem stwierdzenie, że skoro skarżąca, pomimo wezwania, nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jej stanu majątkowo-finansowego oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżąca powinna liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.