I SA/Bd 72/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 72/13 UZASADNIENIE Skarżąca w dniu 18 marca 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z danymi zawartymi w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz pełnoletnim synem. Jako majątek strona wymieniła dom o pow. [...]m2, mieszkanie o pow. [...]m2 oraz samochód O.Z. z 2002 r. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności. Jako wydatki strona podała: prąd 420 zł za dwa miesiące, gaz 1.055 zł za dwa miesiące, woda 105 zł miesięcznie, leki za miesiąc styczeń oraz wizyty u specjalistów 466 zł, podatek od nieruchomości 350 zł rocznie. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że wraz z mężem są osobami niepełnosprawnymi, co powoduje dodatkowe koszty. Na jej utrzymaniu jest syn, który ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie sam funkcjonować. Skarżąca podkreśliła jednocześnie, że pomaga studiującej córce, która ma dwójkę dzieci w wieku [....] i [...] lata. Skarżąca podniosła, że osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, którego wysokości nie wskazała. Podała, że mąż obecnie czeka na przyznanie renty. Jej syn otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny i zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie 419 zł. W wykonaniu zarządzenia referendarza z dnia 5 kwietnia 2013 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a, wezwano wnioskującą do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej (syn) oświadczył, że nie jest w stanie przesłać odpisów zeznań podatkowych. Wskazał również, że banki nie wysyłają wyciągów z rachunków bankowych, więc nie może ich przedstawić. Oświadczył, że rodzice nie wynajmują mieszkania w T., które kupili za oszczędności swojego życia i nie są w stanie go wykończyć. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uzasadniając, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. W sprzeciwie z dnia 3 maja 2013 r. pełnomocnik skarżącej podał, że jej emerytura wynosi [...] zł i zakwestionował prawo żądania od wnioskodawczyni dodatkowych dokumentów i oświadczeń wskazując, że referendarz sądowy nie podał podstawy prawnej takiego żądania. Stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy ogranicza konstytucyjne prawo obywatela do sądu. Do sprzeciwu dołączono historię rachunku bankowego skarżącej i jej męża za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 6 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią dane wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej. Jednakże w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji – podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny, wybiórczy powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe regulacje należy stwierdzić, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że we wniosku z dnia 18 marca 2013 r. strona oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz pełnoletnim synem. Syn jej otrzymuje zasiłek w wysokości 419 zł. W sprzeciwie z dnia 3 maja 2013 r. podała, że jej emerytura wynosi netto 990,48 zł. Zatem dochód rodziny wynosi ok. 1.400 zł. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada żadnych oszczędności. Jako wydatki wskazała: prąd 420 zł za dwa miesiące, gaz 1.055 zł za dwa miesiące, woda 105 zł miesięcznie, leki za miesiąc styczeń oraz wizyty u specjalistów 466 zł, podatek od nieruchomości 350 zł rocznie. Na majątek wnioskodawczyni składa się dom o pow. [...]m2, mieszkanie o pow. [...]m2 oraz samochód O. Z. z 2002 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego referendarz sądowy wezwał ją na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia m.in. kopii zeznań podatkowych członków rodziny za ostatnie 2 lata oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej (syn) załączył kopie wezwania do zapłaty, faktur oraz decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na 2013 r. Oświadczył, że nie było go 10 dni w domu, w związku z tym nie jest w stanie przesłać odpisów zeznań podatkowych. Wskazał również, że banki nie wysyłają wyciągów z rachunków bankowych, więc nie może ich przedstawić (d.: k. 52-57 akt sądowych). Do wniesionego w dniu 5 maja 2013 r. sprzeciwu, pełnomocnik skarżącej dołączył jedynie historię rachunku bankowego skarżącej i jej męża za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 6 maja 2013 r. Zakwestionował przy tym uprawnienie żądania przez Sąd dodatkowych dokumentów. W konsekwencji uznać należy, że składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku nie wykazała i nie udokumentowała podnoszonych we wniosku okoliczności. Zatem w ocenie Sądu nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia rzetelnych informacji pozwalających ustalić jej sytuację finansową. Nie przedłożyła zeznań podatkowych oraz wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Wskazać w tym miejscu wypada, że z przedłożonej historii rachunku bankowego, dotyczącej miesiąca kwietnia wynika, że saldo początkowe na dzień 1 kwietnia 2013 r. wynosiło 3.570 zł, w dniu 9 kwietnia osiągnęło 4.550 zł. Saldo zostało pomniejszone wypłatami skarżącej na kwoty 2.550 zł i 1.500 zł. Okoliczności te budzą wątpliwości w kontekście oświadczeń o uzyskiwanych dochodach, wielkości ponoszonych wydatków oraz braku oszczędności. Przy braku możliwości odniesienia się do wysokości przychodów skarżącej i jej rodziny w perspektywie dłuższego okresu czasu z powodu nieprzedłożenia wyciągu za okres trzech miesięcy oraz zeznań podatkowych niejasności te uniemożliwiają dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej możliwości finansowych, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżąca jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do zarzutu dot. braku uprawnień żądania przez Sąd dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację finansową strony przede wszystkim wskazać należy na treść art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ponadto zgodnie z § 4 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2013, Nr 227, poz. 245) dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W konsekwencji nie można zgodzić się z zarzutem strony, że Sąd bezpodstawnie wezwał skarżącą do przedstawienia dodatkowych dokumentów. Niezasadny jest również zarzut, że referendarz sądowy nie podał podstawy prawnej wzywając wnioskodawczynię do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej sytuację finansową. W wezwaniu z dnia 8 kwietnia powołano się na art. 255 p.p.s.a. (d.: k. 45 akt sądowych). W tym miejscu podnieść należy, że przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. (postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Gd 758/04). Podkreślić przy tym należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy przejawia się w tym, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Zatem rzeczą skarżącej jako zainteresowanej jest wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w ww. przepisach. Jeżeli skarżąca nie złożyła kopii zeznań i innych dokumentów w terminie 10-dniowym wyznaczonym przez referendarza, to nie było przeszkód, aby załączyć je do sprzeciwu, a tego nie uczyniła. Zaznaczyć należy, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o wskazane dokumenty zostało doręczone 17 kwietnia 2013 r. (d.: k. 51 akt sądowych), natomiast sprzeciw nadano 6 maja 2013 r. zatem nie powinno być trudności w należytym uzupełnieniu wniosku o wymagane dokumenty. W świetle powyższego Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy.