I SA/Bd 740/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 02 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] października 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz mężem oraz pełnoletnim synem, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto. Jako majątek skarżąca wskazała mieszkanie o pow. [...] m˛. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz wierzytelności. W rubryce wydatki skarżąca wskazała: woda, prąd i media – [...] zł; koszty leków miesięcznie – [...] zł; koszty wizyt lekarskich – [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: zeznania podatkowe za lata 2014-2015 oraz rozliczenie za Internet za rok 2014r. W piśmie z dnia [...] listopada 2016r. skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego oraz lokat; nie otrzymuje żadnych świadczeń z pomocy społecznej; określiła miesięczne koszty utrzymania na kwotę [...]zł (czynsz, woda, PZU, prąd, ubrania, multimedia, lekarstwa, środki czystości i higieny); nie posiada oszczędności; nie posiada pojazdów; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada zobowiązań kredytowych. Wskazała również, że ze świadczenia rehabilitacyjnego syna prowadzona jest egzekucja komornicza. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zaś przepis ten wyraźnie wskazuje, że w takiej sytuacji wnioskodawca powinien wykazać, że nie że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem skarżąca oraz jej mąż i syn z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe uzyskują miesięcznie wspólny dochód w kwocie [...]zł. Po odliczeniu miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem, które wskazała skarżąca w piśmie z dnia [...] listopada 2016r. (1.370 zł -czynsz, woda, PZU, prąd, ubrania, multimedia, lekarstwa, środki czystości i higieny) do dyspozycji w gospodarstwie domowym pozostaje kwota ok. [...] zł. Co prawda powyższe wyliczenie nie zawiera informacji jaką kwotę skarżąca oraz osoby wspólnie z nią gospodarujące przeznaczają na zakup żywności, jednakże mając na uwadze wysokość uzyskiwanego miesięcznie dochodu przy uwzględnieniu wykazanych przez stronę wydatków oraz kosztów wyżywienia – których nie wskazano wysokości - przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem wnioskodawczyni ma możliwość jednorazowo opłacić koszty związane z wniesieniem skargi, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Kolejną kwestią jest wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W tym przypadku również pod uwagę jest brany jedynie czynnik majątkowy. Podobnie jak w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów w celu ustanowienia pełnomocnika. Wskazać również należy, że strona w piśmie z dnia [...] listopada 2016r. wskazała, że ze świadczenia rehabilitacyjnego syna prowadzona jest egzekucja komornicza, jednakże nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego. Tymczasem jak wynika z akt sądowych w dniu [...] października 2016r. skarżąca z rachunku bankowego o nr [...] uiściła wpis od skargi w kwocie [...]zł. Zatem skarżąca podaje nieprawdziwe dane. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.