I SA/Bd 743/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zarzutów z powodu uchybienia terminu do ich wniesienia 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz A. L. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. prowadzi wobec majątku skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] obejmujących odpowiednio należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: czerwiec, maj i grudzień 2011 r. oraz kwiecień i maj 2012 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł oraz na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie [...] zł należności głównej. W celu wyegzekwowania należności organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem oraz zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Organ dokonał również zajęcia ruchomości, które zostały odebrane przez organ egzekucyjny w dniu 10 maja 2013 r. Pismem z dnia 13 maja 2013 r. strona złożyła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w trybie art. 33 ust. 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), wnosząc o umorzenie egzekucji administracyjnej z powodu jej niedopuszczalności oraz zwrot odebranych ruchomości. Skarżąca podniosła, że zajęte ruchomości stanowią majątek wspólny małżonków. W takich okolicznościach, tytuły wykonawcze, stosownie do art. 27c u.p.e.a. powinny być wystawione na oboje małżonków. Tym samym egzekucja skierowana do majątku wspólnego małżonków jest niedopuszczalna i wyczerpuje znamiona art. 33 ust. 6 u.p.e.a. Ponadto strona zarzuciła, że poborca skarbowy w nieprofesjonalny sposób zrealizował odbiór ruchomości poprzez ich załadunek na przyczepkę towarową do samochodu osobowego, co groziło ich uszkodzeniem. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. stwierdził niedopuszczalność zarzutów z powodu uchybienia terminu do ich wniesienia. Organ wskazał, że odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone stronie w dniu 14 stycznia 2013 r. i od tego terminu rozpoczął bieg terminu do złożenia zarzutów, a upłynął w dniu 21 stycznia 2013 r. Zatem bezspornym jest to, iż zarzuty datowane na dzień 13 maja 2013 r. zostały złożone po terminie, przy czym strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia. W złożonym zażaleniu strona podniosła, że nie widziała podstaw do zgłoszenia zarzutów w trybie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. i dlatego ich nie wnosiła. Dopiero dokonanie w dniu 10 maja 2013 r. przez poborcę skarbowego zajęcie i odbiór ruchomości stanowiącej współwłasność małżonków skutkowało złożeniem zarzutów w trybie art. 33 ust. 10 u.p.e.a., gdyż doszło do naruszenia art. 27c tej ustawy. W ocenie strony, skoro tytuł wykonawczy nie został wystawiony na oboje małżonków, prowadzenie egzekucji z ruchomości jest niedopuszczalne. Rozpatrując sprawę w toku postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że wystawione na skarżącą tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz z innej wierzytelności pieniężnej zostały doręczone w dniu 14 stycznia 2013 r., o czym świadczy podpis widniejący na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Termin do wniesienia zarzutów upływał z dniem 21 stycznia 2013 r. Natomiast strona złożyła je pismem z dnia 13 maja 2013 r., nadanym w placówce pocztowej również dnia 13 maja 2013 r. Zatem po znacznym upływie przewidzianego prawem terminu. Nadto, skarżąca nie skorzystała z instytucji przywrócenia terminu. Do pisma zawierającego zarzuty nie załączyła bowiem wniosku o przywrócenie terminu do ich zgłoszenia, nie wskazała też okoliczności uprawdopodobniających, iż uchybienie nastąpiło bez winy strony. W związku z tym złożone przez stronę zarzuty z uchybieniem terminu nie mogły zostać merytorycznie rozpatrzone. Ponadto organ wskazał, że zobowiązana w zażaleniu w żaden sposób nie odniosła się do wniesionego z uchybieniem terminu środka zaskarżenia, lecz powieliła argumenty zawarte w piśmie z dnia 13 maja 2013 r., które również w postępowaniu zażaleniowym nie mogą podlegać rozpatrzeniu. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Wniosła również o stwierdzenie, że prowadzone przez organ postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wspólnego małżonków jest niedopuszczalne. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła, że zostało wydane z naruszeniem art. 27c w zw. z art. 33 ust. 1 pkt 10 u.p.e.a. W ocenie strony, organy przyjęły błędną interpretację zarzutów jak i złożonego zażalenia przyjmując, iż są to zarzuty w trybie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., podczas gdy skarżąca wyraźnie powoływała się na art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27c u.p.e.a. Skarżąca podniosła, że skoro egzekucja prowadzona wcześniej była prawidłowo, ponieważ skierowana była wyłącznie do majątku zobowiązanej wymienionej w tytułach wykonawczych, to do dnia 10 maja 2013 r. nie istniały przesłanki do skorzystania z prawa wniesienia zarzutów w trybie art. 27 § 1 ust. 9 u.p.e.a., nie było również podstaw do skorzystania z instytucji przywrócenia terminu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej przy zastosowaniu kryterium legalności. To oznacza, że rozstrzygnięcie organu administracji publicznej może zostać wyeliminowane z obrotu prawnego jedynie wtedy, gdy sąd stwierdzi : - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."; - lub wadę warunkującą wznowienie postępowania ( lit. b) - lub że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem reguł postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c) Uwzględniając skargę sąd wskazuje, że przedmiotem sporu nie jest niedopuszczalność zarzutów z powodu uchybienia terminowi do ich wniesienia, tak jak orzekł organ, a kwestia dopuszczalności prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanej i jej męża w sytuacji, gdy organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne dysponuje tytułem wykonawczym wystawionym jedynie na dłużniczkę. Zdaniem strony stan faktyczny przedstawiony przez organy jest nieprawidłowy, albowiem skarżąca nie zgłaszała zarzutów w trybie art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) - dalej, zwaną ustawą egzekucyjną lub w skrócie u.p.e.a. - gdyż do tej pory postępowanie było prowadzone prawidłowo. Nie kwestionuje zajęcia kont bankowych ani wierzytelności u jej dłużnika. W konsekwencji z tego powodu nie zgłaszała zarzutów w oparciu o przepis art. 33 cyt. ustawy i nie składała wniosku o przywrócenie terminu do ich wniesienia w oparciu o art. 58 ustawy kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie: " kpa"). Strona podała, że w dniu 14 marca doszło do zajęcia jej ruchomości w sposób nieprawidłowy ponieważ w tym dniu nie określono zobowiązania ani nie oszacowano zajętej rzeczy. Zajęcie to zostało uzupełnione dopiero protokołem z dnia 10 maja 2013 r., przy kolejnym zajęciu mienia. W tym dniu doszło do zajęcia majątku wspólnego obojga małżonków, mimo że tytuł wykonawczy wystawiony był wyłącznie na jej nazwisko. Fakt ten spowodował jej reakcję, dlatego strona jako podstawę prawną swego żądania wskazuje przepis art. 27 c, w zw. z art. 33 ust. 10 cyt. ustawy egzekucyjnej . Należy zaznaczyć, że wskazany przez stronę przepis art. 27 c wprowadzony został nowelą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 125, poz. 1368). Przepis ten wymaga, aby tytuł wykonawczy był wystawiony na oboje małżonków, gdy egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka , jak i z ich majątków osobistych. Zdaniem Sądu, Ustawodawca wprowadzając art. 27c stworzył możliwość prowadzenie jednoczesnej egzekucji przeciwko zobowiązanemu i jego małżonkowi, niebędącemu jednocześnie zobowiązanym. Zatem można stwierdzić, że celem wprowadzenia regulacji art. 27c u.p.e.a. było stworzenie instrumentu, umożliwiającego przymusową realizację odpowiedzialności w takich właśnie przypadkach (por. D. Jankowiak: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wrocław 2005, s. 286-289 oraz wyrok, jaki zapadł przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 4 października 2011 r., w sprawie o sygn. akt II FSK 707/2011) dot. należności pieniężnych. Na marginesie należy wskazać, że tytuł wykonawczy jest dokumentem urzędowym niezbędnym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, potwierdza on istnienie i wymagalność obowiązku, do wykonania którego doprowadzić ma - wszczęte na jego podstawie - postępowanie egzekucyjne i nie mieści się w katalogu spraw, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. postanowienie WSA w Szczecinie z 30 października 2008 r., II SA/Sz 666/08, lex 504550). Zatem wystawienie tytułu wykonawczego nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Uprawnienia lub obowiązki, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a nie dotyczą kompetencji organów administracji do określonego działania. Trzeba przyznać rację stronie, że bez wskazanej regulacji jej małżonek nie mógłby dochodzić swoich praw, wyłącznie w oparciu o art. 27 pkt 9 - bo to prawo przysługiwałoby wyłącznie zobowiązanej, a małżonek strony nie mógłby korzystać z ochrony prawnej. Oceniając stanowisko strony należy wskazać, że zasługuje ono na aprobatę. W ocenie Sądu, bezspornie, za zaległości podatkowe odpowiada nie tylko sam podatnik, ale i jego współmałżonek (art. 29 Ordynacji podatkowej). Wierzyciel w tej sytuacji uprawniony jest do tego, aby prowadzić egzekucję z majątku wspólnego małżonków, jednakże wyłącznie po spełnieniu dodatkowych warunków formalnych, służących przede wszystkim ochronie małżonka dłużnika. Należy w tym miejscu wskazać, że osoba inna niż sam zobowiązany, której prawa w postępowaniu egzekucyjnym zostały naruszone, dysponuje bardzo ograniczonymi możliwościami obrony swych praw, w stosunku do możliwości, jakie ma w posiadaniu sam dłużnik egzekucyjny. Taka osoba może jedynie domagać się wyłączenia spod egzekucji zajętego mienia w trybie art. 38 u.p.e.a. jako osoba trzecia, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną. To oznacza, że z taką sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy organy egzekucyjne mylnie skierowały egzekucję do majątku osoby trzeciej, chociaż żadnych prawnych podstaw ku temu nie było. Chodzi więc o wyłączenie tych składników majątkowych, które de facto nigdy przedmiotem egzekucji być nie mogły. W opinii Sądu w takim przypadku, jak w niniejszej sprawie, gdy egzekucja skierowana jest do majątku wspólnego, organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym skierowanym przeciwko obojgu małżonkom. W przeciwnym bowiem wypadku, małżonek współodpowiedzialny za zaległości podatkowe, którego prawa zostały zajęte przez organ, pozbawiony byłby ochrony prawnej (brak gwarancji czynnego uczestnictwa w postępowaniu - poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania). Takie działanie w opinii Sądu byłoby działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa. W tym miejscu należy przywołać tezę wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 478/10 ( wyrok utrzymany przez NSA w dniu 3 kwietnia 2012 r w sprawie II GSK 262/11) : "Gdyby podzielić pogląd prawny reprezentowany przez organy, skierowanie egzekucji do majątku małżonka zobowiązanego (majątku wspólnego) bez zagwarantowania środków obrony, w tym prawa do sądu - naruszyłoby konstytucyjne zasady wynikające z art. 78 Konstytucji". Zdaniem Sądu, skoro skarżąca zarzuca organom nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego podając, że nie wniosła zarzutów, wskazując jako podstawę prawną przepis art. 27 c to, zdaniem Sądu, obowiązkiem organu jest wyjaśnienie, czy zajęte ruchomości w dniu 14 marca i 10 maja 2013 r. stanowiły majątek wspólny małżonków. A zatem, czy zarzut wskazany przez stronę zasługuje na uwzględnienie poprzez wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków, zgodnie z art. 27 c cyt. ustawy egzekucyjnej. Należy wskazać, że bez znaczenia, w ocenie Sądu, jest forma w jakiej strona złożyła zastrzeżenia do działań organu (zarzuty, zażalenie, skarga etc), skoro bezsprzecznie wykazała przed organami, że podejmowane przez nie działania naruszały prawo. W takiej sytuacji organ zobowiązany do podjęcia działań eliminujących te naruszenia. Nawet, jeżeli w ocenie organu zobowiązana nie wykazała, aby zajęte środki pochodziły z majątku wspólnego, rzeczą organu egzekucyjnego było, po powzięciu takiej informacji, rzetelne przeprowadzenie postępowania, w celu jej weryfikacji i po ewentualnym potwierdzeniu stanowiska strony, podjęcie działania zmierzającego do prawidłowego prowadzenia postępowania. To oznacza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rzeczą organów egzekucyjnych będzie zweryfikowanie twierdzeń skarżącej, czy faktycznie zajęte środki pochodziły z majątku wspólnego zobowiązanej i jej męża, przy uwzględnieniu regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wedle której - dochody z działalności zarobkowej małżonka należą do majątku wspólnego małżonków (art. 31 § 2 ustawy z dnia 5 marca 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. ). W ocenie Sądu, w przypadku gdyby okazało się, że faktycznie organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa wchodzącego w skład majątku wspólnego, to prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego małżonków, bez istnienia tytułu wykonawczego obejmującego męża zobowiązanej, w sposób oczywisty naruszałoby jego prawa i jako takie nie może zasługiwać na akceptację. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a uchylił zaskarżone postanowienie. W oparciu o art. 152 orzekł, o jego wykonalności. O kosztach na podstawie art. 200 cyt. ustawy. E. Kruppik – Świetlicka M. Łent H. Adamczewska – Wasilewicz