I SA/Bd 746/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r., na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. odmawiającego D. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń 2009 r. i od marca do grudnia 2010 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi 705,05 zł – renta zdrowotna. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada: nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał koszt leczenia – około 200 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: PIT 40A za lata 2014-2015; orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy; umowę rozdzielności majątkowej zawartą w formie aktu notarialnego oraz decyzję ZUS o ustaleniu prawa do renty na dalszy okres. W piśmie z dnia 12 grudnia 2016 r. skarżący oświadczył, że nie składał zeznań podatkowych do Urzędu Skarbowego, gdyż jedynym źródłem jego dochodu jest renta z ZUS; nie posiada rachunków bankowych; nie uzyskuje pomocy społecznej; nie posiada tytułu prawnego do lokalu; na zakup leków wydaje miesięcznie kwotę 200 zł, resztę renty przeznacza na zakup żywności, środków czystości, ubrań, itp.; nie posiada żadnych oszczędności; utrzymuje się z renty wypłacanej przez ZUS w kwocie 688,36; nie posiada żadnego pojazdu; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie posiada zobowiązań kredytowych; pozostaje w związku małżeńskim, jednakże posiada rozdzielność majątkową od 2006 r. oraz nie mieszka z żoną; z renty prowadzona jest egzekucja administracyjna w wysokości 288,01 zł. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniesionym sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Do sprzeciwu załączył: oświadczenie małżonki – H. K., zgdonie z którym w 2015 i 2016 r. nie uzyskiwała ona żadnych przychodów, nie posiada rachunków bankowych, nie posiada nieruchomości oraz nie prowadzi działalności gospodarczej, a jest utrzymywana przez małżonka z otrzymywanej renty ZUS; oświadczenie P. W., właściciela nieruchomości, którą zamieszkuje małżonka skarżącego, zgodnie z którym ze względu na koligacje rodzinne nie pobiera on opłat za użytkowanie nieruchomości przez małżonkę skarżącego; oświadczenie J. W., właścicielki nieruchomości, którą zamieszkuje skarżący, zgodnie z którym zamieszkuje ona nieruchomość oraz udostępnia ją bezpłatnie skarżącemu do zamieszkiwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 258 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako p.p.s.a.), czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, a do czynności tych należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od tych postanowień referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a stosownie do § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, iż prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonujący, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dowody złożone w trybie art. 255 p.p.s.a., należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym wymaganego na tym etapie postępowania wpisu od skargi w niniejszej sprawie zawisłej przed tut. Sądem w przedmiocie podatku od towarów i usług. W rozpatrywanej sprawie skarżący obowiązany jest, na obecnym etapie postępowania, do uiszczenia wpisu od skargi, który zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 10.211 zł. Prawdą jest, że skarżący nie wykazuje żadnego majątku, nieruchomości, pojazdów, a jego dochód to kwota renty wypłacana w wysokości 688,36 zł, natomiast lokalu mieszkalnego użycza mu bezpłatnie J. W.. Trzeba jednak zauważyć, że budzi wątpliwości opisana sytuacja, w której to skarżący po odjęciu zadeklarowanych kosztów wydatkowanych na leki (200 zł) utrzymuje się z kwoty 488,36 zł i dodatkowo utrzymuje żonę, która oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów. Znaczyłoby to, że na jedną osobę przypada kwota 244,18 zł miesięcznie. W sytuacji tak dramatycznej, jak skarżący chce ją przedstawić, budzi spore wątpliwości, iż wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej. Sąd zauważa także, iż skarżący był w stanie zgromadzić środki finansowe na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe, należy uznać to za działanie, które nie przekonuje o faktycznie złej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Dodatkowe wątpliwości budzi okoliczność rażąco sprzeczna z doświadczeniem życiowym, zgodnie z którym osoba w sytuacji tak dramatycznej, jak twierdzi skarżący, stara się wszelkimi możliwymi sposobami tę sytuację polepszyć. Niezgodne z logiką i doświadczeniem życiowym jest niekorzystanie z pomocy społecznej i niedotrzymywanie żadnych kwot z odpowiednich ośrodków – skoro warunki finansowe skarżącego są tak trudne, jak próbuje je przedstawić Sądowi, to wydaje się oczywiste, że zgłoszenie się do ośrodków pomocy społecznej skutkowałoby przyznaną mu pomocą. Wnioskodawca jednak z żadnego tego rodzaju wsparcia nie korzysta. Odnosząc się do niewyjaśnionego stanu majątkowego żony skarżącego podać trzeba, że wnioskodawca ostatecznie także w sprzeciwie nie udokumentował jej dochodów. Skarżący starając się wykazać złą sytuację powinien był przedstawić stosowne zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o braku dochodu żony. Poprzestał tymczasem na gołosłownym oświadczeniu, czego Sąd nie może poczytać za chęć rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej. Podobnie za takie nie można uznać braku odniesienia się przez skarżącego do punktu 8 zarządzenia Referendarza z dnia 16 listopada 2016 r. o ewentualnej pomocy, którą otrzymuje, co przy niskim dochodzie jaki przedstawia oraz niedotrzymywaniu pomocy z ośrodków pomocy społecznej, nie jest wiarygodne. Zaznaczyć trzeba, że określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego na 2015 r. wynosiło średnio 1.079,53 zł, natomiast minimum egzystencji w 2015 r. na 545,76 zł (dane ze strony internetowej Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych: www.ipiss.com.pl). Z danych przedstawionych przez skarżącego wynika, że żyje on poniżej minimum socjalnego, jednak twierdzi, że nie korzysta z pomocy państwa ani znajomych czy rodziny (z wyjątkiem miejsca do zamieszkania). Biorąc pod uwagę powyższe argumenty Sąd stwierdza, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji życiowej oraz finansowej w sposób wiarygodny i przekonujący do udzielenia mu wsparcia w postaci tzw. "prawa ubogich" polegającego na zwolnieniu z kosztów sądowych. Takie działanie nie może spotkać się z aprobatą Sądu. Z jednej strony bowiem skarżący nie zgłasza się do właściwego organu i nie otrzymuje pomocy społecznej, mimo – jak twierdzi – bardzo złej sytuacji finansowej, a z drugiej uważa, że w sytuacji sporu sądowego należy uznać, że jego sytuacja jest tak zła, by Państwo finansowało należny od niego wpis sądowy. W ocenie tut. Sądu, dotychczasowa postawa skarżącego wskazuje, że jego zamiarem jest przerzucenie obowiązku finansowania kosztów związanych z udziałem w sprawie na Skarb Państwa, przy pozostawaniu biernym w poszukiwaniu samodzielnego poprawienia swej sytuacji chociażby przy pomocy odpowiednich ku temu ośrodkom społecznym oraz rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji. Końcowo jeszcze raz podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 16 listopada 2012r., I FZ 429/12). Reasumując, skoro ciężar dowodu wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie wnoszącej o prawo pomocy, to ma ona obowiązek złożyć takiej treści oświadczenie w trybie art. 252 p.p.s.a., uzupełnione ewentualnie na podstawie art. 255 p.p.s.a., które nie tylko nie jest wymijające, ale w całości i dokładnie przedstawia rzeczywistą sytuację skarżącego. W rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że skarżący wykazał rzetelnie i w sposób niebudzący wątpliwości swoją sytuację, a zatem Sąd nie przychylił się do złożonego w sprzeciwie wniosku o zmianę postanowienia Referendarza. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.